Żelazo a zdrowie. Jaką rolę w organizmie pełni żelazo?

2 komentarze
Autor: Monika Majewska

Żelazo to jeden ze składników mineralnych, którego nie może zabraknąć w diecie, gdyż bez niego organizm nie będzie prawidłowo funkcjonować. To właśnie jego niedobór jest odpowiedzialny m.in. za anemię. Jakie rolę w organizmie pełni żelazo? W jakich produktach można je znaleźć? Jakie są normy spożycia?

Żelazo to jeden z pierwiastków mineralnych, a więc substancja, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jednak ten nie potrafi produkować żelaza, w związku z tym musi być ono dostarczane w odpowiednich ilościach z pożywieniem każdego dnia. Po dostarczeniu do organizmu żelazo jest wchłaniane w dwunastnicy. Następnie we krwi wiąże się z transferyną - białkiem, które transportuje żelazo do szpiku kostnego, śledziony i wątrobie, przy czym najwięcej tego pierwiastka jest zmagazynowane w tym ostatnim narządzie. W razie utraty krwi zapasy żelaza, które znajdują się w tych narządach, są wykorzystywane w celu produkcji hemoglobiny.

Żelazo – jaką rolę pełni w organizmie?

W organizmie człowieka znajduje się od 4 do 5 gramów żelaza. Większość (około 70 proc.) występuje przede wszystkim w hemoglobinie - białku (i jednocześnie barwniku krwi), które umożliwia pobieranie tlenu w płucach i oddawanie go w tkankach. Z kolei w szpiku kostnym żelazo jest wykorzystywane w procesie tworzenia krwinek czerwonych.

Poza tym żelazo jest składnikiem mioglobiny – białka występującego w mięśniach (zbliżonego w budowie chemicznej do hemoglobiny), które umożliwia mięśniom pobieranie z krwi niezbędnego do ich pracy tlenu.

Pierwiastek ten występuje również w enzymach tkankowych, umożliwiając ich działanie. Ponadto wpływa na metabolizm cholesterolu oraz sprzyja detoksykacji szkodliwych substancji w wątrobie.

Żelazo odgrywa również ważną rolę w zwalczaniu bakterii i wirusów przez system odpornościowy, a także wspomaga prawidłową pracę układu nerwowego.

Żelazo – objawy i skutki niedoboru

Do niedoboru żelaza może dojść m.in. w czasie obfitej miesiączki. Wówczas mogą się pojawić zawroty głowy czy szybsze bicie serca. Jeśli niedobory tego pierwiastka nie będą uzupełniane, może dojść do rozwoju anemii. Jednak to nie jedyne objawy niedoboru tego pierwiastka. Także sytuacji, w których może dojść do obniżenia jego poziomu we krwi, jest więcej.

SPRAWDŹ >> NIEDOBÓR ŻELAZA - przyczyny, objawy, dieta

Ważne

Ważne

Żelazo – kiedy wzrasta zapotrzebowanie na ten pierwiastek?

Zapotrzebowanie organizmu na żelazo wzrasta w okresie dojrzewania, zwłaszcza u dziewcząt - z powodu wystąpienia miesiączki. Ponadto suplementacja żelaza jest wskazana u osób z nadwagą i otyłością, stosujących restrykcyjne diety odchudzające, u wegetarian, a także u kobiet mających długotrwałe oraz obfite miesiączki oraz tych po menopauzie. Również w ciąży zapotrzebowanie na żelazo jest większe.

WARTO WIEDZIEĆ>> Żelazo - pierwiastek niezbędny w ciąży dla mamy i dziecka

Żelazo – objawy i skutki nadmiaru

Do nadmiaru żelaza może dojść w wyniku nadmiernego wchłaniania tego pierwiastka z przewodu pokarmowego. Przyczyną nadmiaru tego pierwiastka w organizmie może być również wielokrotne przetaczanie krwi lub hemochromatoza - choroba polegająca na gromadzeniu się żelaza w organizmie. Wówczas pojawiają się zaparcia i wzdęcia, marskość wątroby, cukrzyca, kardiomiopatia i ciemna pigmentacja skóry. Nadmiar żelaza może doprowadzić także do zaburzeń hormonalnych, osteoporozy i depresji.

Żelazo w diecie. W jakich produktach można znaleźć żelazo?

Najwięcej żelaza można znaleźć w podrobach (zwłaszcza w wątrobie cielęcej i wołowej oraz w nerkach), suchych nasionach roślin strączkowych i natce pietruszki.

Średnią zwartością tego pierwiastka odznaczają się pieczywo i inne produkty zbożowe, mięso (zwłaszcza wołowina), drób (szczególnie indyk) i jaja.

W małych ilościach żelazo znajduje się w mleku i produktach mlecznych, rybach (zwłaszcza w sardynkach z puszki), ryżu, owocach i warzywach.

Ważne

Ważne

Wyróżnia się dwa rodzaje żelaza: hemowe (występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego) i niehemowe (znajdujące się głównie w produktach roślinnych). To pierwsze jest najlepiej przyswajalne przez organizm. Z kolei wykorzystanie przez organizm żelaza niehemowego jest utrudnione.

Żelazo - co ułatwia, a co utrudnia jego wchłanianie?

Wchłanianie żelaza niehemowego z pożywienia przez organizm można ułatwić, włączają do jadłospisu produkty bogate w witaminę C, takie jak, m.in. cytrusy, gruszki, jabłka, papryka. Na przykład przyswajanie żelaza ze szpinaku, który jest spożywany samodzielnie, wynosi tylko 1-2 proc., a w potrawach z witaminą C może zwiększyć się nawet pięciokrotnie.

Wchłanianie żelaza utrudniają wapń i fosfor, a ułatwia witamina C.

SPRAWDŹ >> W jakich produktach jest najwięcej witaminy C?

Z kolei fityniany, polifenole, wapń oraz fosforany utrudniają wchłanianie żelaza, gdyż wiążą ten pierwiastek w nieprzyswajalne związki. Substancje ograniczające wykorzystanie żelaza przez organizm można znaleźć przede wszystkim w otrębach pszennych, białku sojowym, herbacie, kawie, orzechach i czekoladzie. Osoby zmagające się niedoborami żelaza powinny wykluczyć te produkty z diety.

Warto wiedzieć, że również niektóre leki mogą osłabiać przyswajanie żelaza, np. te na zgagę, antybiotyki tetracyklinowe i neomycyna, cholestyramina, magnez oraz wyciągi enzymatyczne z trzustki.

To ci się przyda

To ci się przyda

Żelazo – dawkowanie. Zalecane dzienne spożycie (RDA)

  • niemowlęta do 5. roku życia – 0,3 mg, dzieci od 6. miesiąca do roku – 11 mg;
  • dzieci - od 1 do 3 lat – 7 mg; od 4 do 12 lat - 10 mg;
  • młodzież - chłopcy do 13. do 18. roku życia - 12 mg, dziewczęta do 13. do 18. roku życia - 15 mg;
  • kobiety – do 50. roku życia 18 mg; powyżej 50. roku życia - 10 mg;
  • mężczyźni - 10 mg;
  • kobiety w ciąży – 27 mg; karmiące - 10 mg;

Źródło: Instytut Żywności i Żywienia (Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja)

Należy jednak zaznaczyć, że żelazo jest trudno przyswajalne - organizm wchłania zaledwie około 10 proc. dostarczonej ilości tego pierwiastka, a reszta jest wydalana. W związku z tym z pokarmem należy codziennie spożyć około 10-20 mg żelaza.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 17.11.2015

Komentarze (1 - 2 z 2)
Kinia, 04.03.2015 16.50
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
ja miałam straszny problem z anemią, żadnym sposobem nie mogłam się jej pozbyć. Jadłam buraki, szpinak, wątróbkę - nic nie pomagało. Czułam się fatalnie.
 
Koralgola, 31.01.2015 20.40
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Od czasu do czasu warto sprawdzić poziom żelaza oraz innych pierwiastków śladowych/mikroelementów. Ja ostatnio robiłam Test na niedobory komórkowe w klinice Revitum i okazało się, że muszę pouzupełniać niedobory, zmienić dietę i zadbać o siebie tak naprawdę, w 100%.
 
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Podwyższony POZIOM CUKRU we krwi - jak go obniżyć Podwyższony POZIOM CUKRU we krwi - jak go obniżyć

Jeśli twój poziom cukru we krwi zbliża się do niebezpiecznej granicy, nie wpadaj w panikę....

więcej

66

Cudowny imbir - właściwości lecznicze i odchudzające imbiru Cudowny imbir - właściwości lecznicze i odchudzające imbiru

Imbir jest jedną z tych roślin, bez których wiele narodów nie wyobraża sobie życia. Właściwości...

więcej

65

Potas - objawy niedoboru i najlepsze źródła w żywności Potas - objawy niedoboru i najlepsze źródła w żywności

Chociaż potas znajduje się niemal we wszystkich produktach spożywczych, zdarza się, że zjadamy go...

więcej

61

Zakwaszenie organizmu: przyczyny, objawy, zapobieganie Zakwaszenie organizmu: przyczyny, objawy, zapobieganie

Zakwaszenie organizmu to efekt niewłaściwego sposobu odżywiania. Coraz częściej włączamy do diety...

więcej

59

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Rzeczywiście objawy wskazują na dnę moczanową. Konieczna jest wizyta u lekarza, skierowanie do reumatologa i kontrola przebiegu choroby. Leki, które powinieneś brać, to te eliminujące kwas moczowy z...

Produkty bez laktozy to produkty pozbawione cukru mlecznego, czyli składnika wpływającego na podwyższenie glikemii poposiłkowej. Jednak cukier nie jest całkowicie usunięty a zhydrolizowany do glukozy...

Forum
data

Czerwiec 23, 2017

Ciekawe jak żyją Eskimosi ? Wg naszych dilerów farmakochemii powinni non stop chorować. Czy tak jest ? Z obserwacji wynika, że ludzie żyjący na monodiecie są zdrowsi od tych co się zajadają wszystkim.

data

Czerwiec 16, 2017

Eko to jest fikcja mająca od naiwnych wyciągnąć więcej kasy. Polski szczerbaty chłop nie ma kultury i wiedzy by produkować tak jak dawniej. Mieszkam w rejonie gdzie się produkuję tą "eko" masę do trawienia. Duński chów świń, chlewnie po kilka tysięcy schorowanych i pędzonych na sterydach...

data

Czerwiec 16, 2017

Np. kebab na własnoręcznie zrobionej tortilli albo burger wołowy z razową bułką <- mój ulubieniec :)

data

Czerwiec 16, 2017

Sól himalajska jest zdrowsza, ale też mniej słona, więc trzeba użyć jej więcej żeby uzyskać taką samą słoność. Jeśli jest jakiś sposób na ograniczenie soli to na pewno stosowanie przypraw i ziół. Przy odpowiednim ich dobieraniu mogą całkowicie zastąpić sól :)

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.