Osteoporoza: jakie są przyczyny, objawy, leczenie?

2019-07-15 8:22 Monika Majewska

Osteoporoza została uznana przez Światową Organizację Zdrowia za chorobę cywilizacyjną. W Unii Europejskiej z powodu osteoporozy co 30 sekund dochodzi do złamania. A można im łatwo zapobiec. Wystarczy dbać, by w codziennej diecie była odpowiednia ilość wapnia, witaminy D i białka. Sprawdź, jakie są przyczyny i objawy osteoporozy i na czym polega jej leczenie.

Spis treści

  1. Osteoporoza: typy
  2. Osteoporoza: przyczyny i czynniki ryzyka
  3. Osteoporoza - objawy
  4. Osteoporoza - jakie badania wykonać?
  5. Osteoporoza - leczenie

Osteoporoza, inaczej zrzeszotnienie kości, to choroba, w przebiegu której dochodzi do zaniku tkanki kostnej, w konsekwencji czego zwiększa się częstość występowania złamań. Najczęstsze i najwcześniejsze są złamania kręgów (złamania kompresyjne), z których tylko 25-30 proc. objawia się w postaci ostrego bólu. Inną szczególnie groźną konsekwencją osteoporozy jest złamanie bliższego końca kości udowej. W jego wyniku 50 proc. poszkodowanych traci zdolność samodzielnego poruszania się, a co piąta kobieta i co trzeci mężczyzna umiera w pierwszym roku po złamaniu.

Już po 30. roku życia proces utraty masy kostnej u kobiet może zacząć przeważać nad jej tworzeniem. Mimo tego w Polsce aż 92 proc. kobiet po 40. roku życia ignoruje ten problem i twierdzi, że osteoporoza ich nie dotyczy.

Osteoporoza postrzegana jest głownie jako choroba kobiet, tymczasem dotyka także mężczyzn, choć rzadziej. W szóstej dekadzie życia na jednego chorującego mężczyznę przypada 5-6 kobiet, ale po 70. roku życia ta proporcja wynosi już tylko 2:1.

Osteoporoza: typy

Wyróżnia się różne typy osteoporozy:

  • Typ 1 - osteoporoza pomenopauzalna

Osteoporoza pomenopauzalna dotyczy kobiet w 5. i 6. dekadzie życia. Jej podstawowa przyczyną to niedobór estrogenów, a proces zaniku kostnego ma zwykle dość dużą dynamikę. W tym okresie najczęściej występują złamania kości promieniowej (złamanie nadgarstka lub przedramienia)

  • Typ 2 - osteoporoza starcza

Osteoporoza starcza dotyczy kobiet i mężczyzn, a zanik kostny zwykle jest znacznie wolniejszy (ok. 1 proc. rocznie),  najpoważniejsze złamania dotyczą kręgów biodra

  • Typ 3 - osteoporoza wtórna

Osteoporoza wtórna może być spowodowana innymi przyczynami (choroby i leki). stanowi ok. 20 proc. wszystkich przypadków choroby

Osteoporoza: przyczyny i czynniki ryzyka

Naturalne procesy osłabiania tkanki kostnej przyspiesza niedobór wapnia w organizmie. Gdybyśmy przekroili kość, jej wnętrze przypominałoby gąbkę. Właśnie dlatego tę jej część nazwano substancją gąbczastą. Otacza ją kość zbita. Ważnym składnikiem obu części jest siatka kolagenowa z kryształami soli wapnia. Gdy sieć kolagenowa staje się nieregularna, rzadka i jednocześnie maleje w niej zawartość związków wapnia, oznacza to spadek masy kostnej i rozwój osteoporozy (zrzeszotnienia kości). Kość staje się krucha, porowata, lekka. Obniża się gęstość tkanki kostnej i jej wytrzymałość na czynniki zewnętrzne.

Czynnikami niezależnymi od człowieka są:

  • płeć żeńska
  • wiek
  • wczesne zakończenie miesiączkowania (przed 40 r.ż.) - szczególnie, gdy jest ono wynikiem usunięcia jajników
  • skłonność rodzinna do złamań i osteoporozy
  • część chorób, np. choroby tarczycy, choroby wątroby, choroby nerek, choroby jelit lub choroby stawów

Czynniki, na które mamy wpływ:

Warto wiedzieć

Gdy dziecko przychodzi na świat, jego szkielet waży około kilograma. Potem rośnie, wzmacnia się i gdy mamy 20 lat waży średnio 15-20 kg. Tak zwaną szczytową masę kostną - czyli najmocniejsze kości - osiągamy między 20. a 25. rokiem życia. Ten wysoki poziom utrzymuje się jeszcze przez mniej więcej 10 lat. Potem kości zaczynają "tracić na wadze", średnio niemal 1 proc. masy rocznie (u kobiet po menopauzie 2-3 proc. rocznie). Jest to proces fizjologiczny i trwa nieprzerwanie aż do śmierci.

Złamania te są spowodowane niewielkim urazem, upadkiem z wysokości własnego ciała (choć 60 proc. złamań kręgosłupa spowodowanych osteoporozą następuje bez żadnego urazu). Jeśli więc banalny upadek z łóżka kończy się złamaniem, oznacza to osteoporozę. Złamania mogą dotyczyć różnych kości, a najgroźniejsze są złamania kręgów i biodra.

Czasami obserwuje się zmniejszenie wzrostu lub/i zaokrąglenia pleców. Niepokoić mogą także szybkie wahania masy ciała, szczególnie szybki spadek wagi.

Osteoporoza - objawy

Nie ma żadnych typowych wcześniejszych objawów osteoporozy. Niestety, bardzo często pierwszym objawem osteoporozy są złamania, które świadczą o zaawansowaniu choroby.

Zdaniem eksperta
dr n. med. Maria Rell-Bakalarska, reumatolog

Osteoporoza to choroba przewlekła, która często rozwija się bezobjawowo, "okradając" w tym czasie szkielet z zasobów wapnia. Dlatego też nazywana jest cichym złodziejem kości. Niestety rozpoznanie stawiane jest zbyt późno, gdy proces jest już zaawansowany. Nawet pierwsze złamanie (złamanie niskoenergetyczne czyli bez urazu, najczęściej w wyniku zwykłego potknięcia się) nie zawsze kojarzone jest z jego prawdziwą przyczyną czyli osteoporozą. Dlatego tak istotna jest profilaktyka i przeciwdziałanie niedoborom wapnia, szczególnie wśród osób, które znajdują się w grupach zagrożenia wystąpieniem osteoporozy. Podstawowym elementem postępowania profilaktycznego jest wprowadzana jak najwcześniej zdrowa, urozmaicona dieta. Często jednak nie stosujemy się do jej zasad i nie dostarczamy z pożywieniem odpowiedniej ilości wapnia. Przeszkodą może być także postępujące z wiekiem utrudnione przyswajanie wapnia. Uzupełnianie niedoborów wapnia przy właściwej podaży witaminy D stanowi podstawę profilaktyki i niezbędny element leczenia osteoporozy, jeśli już występuje. Warto także wzmacniać organizm poprzez dopasowaną do możliwości i wieku aktywność ruchową. Warto także ocenić, czy w danym przypadku występują czynniki ryzyka wystąpienia choroby i wykonać profilaktyczne badanie gęstości kości czyli densytometrię, szczególnie wśród kobiet po menopauzie. Rozpoznaną osteoporozę trzeba długotrwale leczyć. Decyzja o wyborze leku powinna być zawsze wspólna – lekarza i pacjenta.

Osteoporoza - jakie badania wykonać?

Podstawą rozpoznania jest badanie densytometryczne (densytometria), czyli badanie gęstości kości. Zwykle sprawdza się kręgosłup lędźwiowy i/lub biodro.

Densytometr mierzy gęstość (wytrzymałość) kości. Wynik wskazuje, czy jesteśmy zagrożeni osteoporozą (pierwsze stadium to osteopenia), czy proces jest na tyle zaawansowany, że grożą nam złamania.

Około 40. r.ż. densytometrię powinien wykonać każdy, kto znajduje się w grupie ryzyka. Jeśli nie jesteśmy zagrożeni osteoporozą, warto profilaktycznie zrobić takie badanie: kobiety ok. 50. r.ż., mężczyźni ok. 60.

  • od 1,0 do -1,0 - norma
  • od -1,0 do -2,5 - osteopenia
  • poniżej -2,5 - osteoporoza

Jeżeli wynik densytometrii będzie mniejszy niż -1, lekarz zleci nam dodatkowe analizy, m.in. poziom wapnia i fosforu we krwi, fosfatazę alkaliczną, OB, poziom wapnia w dobowej zbiórce moczu. Po badaniach specjalista dobiera właściwą dla nas terapię.

W ostatnich latach "karierę" zrobiły metody oceniające ryzyko wystąpienia złamań. Najszerzej stosuje się metodę FRAX.

Złamania osteoporotyczne: przyczyny i rodzaje. Ocena ryzyka złamania w osteoporozie (kalkulator FRAX®)

Dzięki niej można samodzielnie ocenić (w procentach), jak duże jest ryzyko wystąpienia złamań w ciągu  najbliższych 10 lat. Wyników takiej analizy nie należy jednak bezpośrednio przekładać na rozpoznanie. Postawienie diagnozy i decyzja o podjęciu terapii powinny być zawsze podejmowane indywidualnie.

Osteoporoza - leczenie

Najczęściej stosowanymi lekami w terapii osteoporozy w Polsce są generyczne bisfosfoniany. Leki te mają działanie antyresorpcyjnie (zmniejszające  kościogubienie).

Warunkiem sukcesu terapii jest prawidłowe, regularne stosowanie leków oraz zaleceń dotyczących diety i aktywności fizycznej. Efekty można zobaczyć po kilku miesiącach lub nawet latach.

Od 2012 roku refundowany jest również denosumab – pierwszy lek biologiczny w terapii osteoporozy, w postaci iniekcji podskórnej, stosowany raz na 6 miesięcy. Lek ten to w pełni ludzkie, monoklonalne przeciwciało, które zmniejsza resorpcję kości i powoduje wzrost gęstości mineralnej kości (BMD), co w rezultacie zmniejsza ryzyko złamania. Jednak z refundacji mogą korzystać jedynie kobiety z osteoporozą, które spełniają wszystkie poniższe kryteria:

  • osteoporoza pomenopauzalna (Tscore mniejsze lub równe -2,5 mierzone metodą DXA)
  • u kobiet w wieku powyżej 60. roku życia
  • ze złamaniem osteoporotycznym
  • po niepowodzeniu leczenia doustnymi bisfosfonianami lub z przeciwwskazaniami (nietolerancją) do ich stosowania

Jest też wskazany u mężczyzn z niską BMD i wysokim ryzykiem złamań, może być stosowany w niewydolności nerek.

Bez odpowiedniego leczenia ryzyko wystąpienia kolejnych złamań wynosi 50 proc.

Inne dostępne środki stosowane w leczeniu osteoporozy to ranelinian strontu, jednak nie jest refundowany.

Leczeniem drugiego wyboru, które można stosować u chorych, u których ww. leki pierwszego wyboru są przeciwwskazane, fizycznie są niezdolni do przestrzegania zaleceń dotyczących ich przyjmowania lub w razie złej tolerancji. Leki drugiego wyboru w leczeniu osteoporozy to raloksyfen (zmniejsza ryzyko złamania jedynie trzonów kręgu) i teryparatyd.

Farmakoterapia jest bardzo ważną częścią leczenia, jednak trzeba dodać do niej wiele innych działań, takich jak modyfikacja diety, suplementacja witaminy D.

Ważne

Osteoporoza - gdzie szukać pomocy?

1. Europejska Fundacja Osteoporozy i Chorób Mięśniowo-Szkieletowych - www.osteoporoza.pl

2. Polska Fundacja Osteoporozy -www.pfo.com.pl

Bibliografia:

  1. Pluskiewicz W., Osteoporoza. Choroba współczesnej cywilizacji. Zestaw edukacyjny dla pacjenta z osteoporozą
  2. Głuszko P., Leczenie osteoporozy w Polsce stan 2010 -2015 - materiały z konferencji zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Osteoporozy
  3. Materiały prasowe z konferencji "Nie dajmy się skruszyć! Dlaczego osteoporoza jest cichym złodziejem kości?"
Sprawdź e-poradnik
E-poradnik Dieta na mocne kości

Autor: materiały prasowe

Dieta na mocne kości to przede wszystkim dieta bogata w wapń, ale nie tylko. Podajemy tygodniowy jadłospis dla mocnych kości.

Z poradnika dowiesz się:

  • które witaminy służą kondycji kości, co je wzmacnia
  • jakie produkty są szkodliwe dla kości
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Arek
|

Zgadzam się najlepsze rozwiązanie to ruch, można użyć maty do ćwień, wyjść na świeże powietrze i budować układ mięśniowy.

Agnieszka
|

Osteoporoza to choroba kości, która charakteryzuje się obniżoną gęstością mineralną kości (BMD), zaburzoną mikroarchitekturą tkanki kostnej, a co za tym idzie zwiększoną podatnością na złamania. W obecnych czasach dostępne są różne sposoby leczenia tej choroby, jednak profilaktyka wciąż jest najodpowiedniejszym sposobem redukcji złamań. Ze względu na czynniki hormonalne, osteoporoza częściej dotyczy kobiet (zwłaszcza w okresie menopauzalnym), niż mężczyzn.

GR
|

Facet lat 43. Po roku systematycznego leczenia farmakologicznego(wap,wit.D,osagrand, przebywaniu na świeżym powietrzu10 godzin dziennie-taka praca) z osteopenii powstała w pełni rozwinięta osteoporoza. Wynik badania L-2 do L-4 poniżej -2,6. Dlaczego tak?

suzanka
|

WITAM SERDECZNIE !
W tym roku piszę pracę licencjacką na temat osteoporozy. Może ktoś z Państwa mógłby podzielić się ze mną swoją dokumentacją/ historią choroby.Nie potrzebuję imienia, nazwiska itd, chodzi o konkretne badania np. densytometria, morfologia, rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa itd. Będę bardzo wdzięczna. Odpowiedzi proszę kierować na maila suzanka@buziaczek.pl

po_60
|

Mimo wieku i zlamania nie mam osteoporozy. Przed badaniem piłam ocet jabłkowy i zaprzestałam picia mleka.

mezozook
|

Ruch powinien być główną częścią terapii, nie farmakoterapia, a kinezyterapia. Proszę poczytać sobie na temat procesów koscio twórczych -gubnych, proszę nie posiłkował się wiedzą tylko i wyłącznie z tego portalu, ponieważ z artykułem naukowym nie ma za wiele wspólnego, pozdrawiam

et
|

Moja mama i babcia również cierpią na osteoporozę. Obydwie uwielbiają wszelki ruch, codzienne długie marsze, rowery, basen. Nie są w stanie usiedzieć w miejscu. Gimnastyka w domu, taniec. W ich wieku, rzadko kto tyle się rusza. Do tego zawsze się starały dobrze odżywiać, dużo białka, zdrowa żywność, brak używek. No i osteoporozę mają...Zatem nie bardzo rozumiem...Wynikałoby z tego, że podłoże tej choroby jest inne a lekarze po prostu nie mają pojęcia jakie. Wiele osób chorujących na osteoporozę piła aż nadto mleka. Może te mleko takie dobre do końca nie jest jak piszą...

mobilny
|

Ja korzystam z skutera elektrycznego kupiłem go za 2.000 zł z Iławy i jest świetny mogę zrobić zakupy , odwiedzić znajomych i nie czuje bólu tak jak po całym dniu chodzenia !

ssak5
|

W wyniku poważnego wypadku komunikacyjnego doszlo do złamani a kręgów na odcinku lędzwiowym i srod piersia.. Czy długotrwały bezruch ,brak słońca bez podania środków wspomagajacych ( Wapn + wit.D3) może być powodem rozwiniecia się osteoporozy ?

Ewa
|

Wiele osób nie zdaje sobie nawet sprawy z tego że ma niedobór witaminy D, to przyczyna klimatu i tego że pracujemy większość czasu w pomieszczeniach bez słońca, godziny pracy też uległy zmianie. Dlatego trzeba dodatkowo pomyśleć o suplementacji.