Leki uspokajające: ziołowe i tabletki na receptę

2019-03-14 6:54 Karolina Nowak

Leki uspokajające to preparaty stosowane w celu przywrócenia równowagi psychicznej. Przyjmuje się je by złagodzić stres i napięcie nerwowe. Jakie są rodzaje laków uspokajających? Czy ziołowe tabletki uspokajające są skuteczne? Które leki uspakajające s na receptę? Jak działają, czy są bezpieczne i kiedy można się od nich uzależnić?

Leki uspokajające mają swoich zwolenników i przeciwników. Jedni uważają, że leki ziołowe na uspokojenie nie działają, a te na receptę zawsze prowadzą do uzależnienia. Inni traktują je jak wybawienie, szczególnie, gdy znajdą się w sytuacji stresowej.

Stres to we współczesnym świecie nieodłączny składnik życia każdego człowiek. Na jego działanie narażeni jesteśmy już od najmłodszych lat, a im jesteśmy starsi, tym zazwyczaj sytuacji stresowych jest coraz więcej. Niestety nie wszyscy potrafią sobie z nimi poradzić samodzielnie. Część z nas próbuje w trudnych chwilach wspomagać się dostępnymi bez recepty preparatami pochodzenia roślinnego, inni idą do lekarza po receptę.

Należy jednak pamiętać o tym, że uspokajające leki ziołowe są skuteczne, ale w leczeniu niezbyt poważnych zaburzeń. Poważniejsze schorzenia wymagają wizyty u specjalisty, przeprowadzenia dokładnej diagnostyki i najczęściej zastosowania leczenia farmakologicznego.

Ziołowe leki uspokajające

Ziołowe preparaty uspokajające są niezwykle chętnie stosowane przez pacjentów, którzy próbują samodzielnie uporać się z negatywnymi efektami stresu. 

Ziołowe leki na uspokojenie dostępne są pod różnymi postaciami. Mogą to być kapsułki, herbatki, krople czy też syropy, każdy może dobrać postać, która najbardziej mu odpowiada.

Najczęściej wykorzystywane rośliny mające ukoić nasze skołatane nerwy to :

  • melisa lekarska (Melissa officinalis) - działa niezwykle kojąco na układ nerwowy, pomaga przy bezsenności, a także uspokoi i wyciszy w sytuacjach nadmiernego pobudzenia

  • ziele serdecznika (Herba leonuri) - wzmacnia mięsień sercowy, na którym życie w ciągłym stresie niestety bardzo się odbija, obniża ciśnienie krwi, a także przynosi ukojenie dla układu nerwowego, pomaga przy zaburzeniach snu

  • chmiel zwyczajny (Humulus lupulus) - szczególnie wskazany kobietom przechodzącym menopauzę oraz w stanach rozdrażnienia, podenerwowania, nadpobudliwości

  • męczennica cielista (Passiflora incarnata) -polecana przede wszystkim osobom mającym kłopoty z bezsennością, a także w kłopotach z sercem na tle nerwowym

  • kozłek lekarski (Valeriana officinalis) - bardziej znany pod nazwą - waleriana, o skutecznym działaniu świadczy jego ogromna popularność, jest najczęściej stosowanym ziołem uspokajającym, zalecany osobom cierpiącym na nerwicę serca, problemy ze snem, a także w stanach lękowych

  • lawenda lekarska (Lavandula officinalis) – pomaga w stanach lękowych, kłopotach ze snem, a także obniża nadaktywność ośrodkowego układu nerwowego

Zioła na uspokojenie z powodzeniem stosowane są od wieków, ze względu na ich dostępność i bezpieczeństwo stosowania, jednak nie powinny być one zażywane przez kobiety w ciąży ani przez małe dzieci bez konsultacji z lekarzem. Dotyczy to głównie syropów, które przygotowywane są na bazie alkoholu etylowego.

Znaczna grupa dostępnych preparatów ziołowych o działaniu uspokajającym to mieszanki kilku ziół. Są one również wzbogacane witaminami i innymi związkami, które pozytywnie wpływają na nasz układ nerwowy. Najpopularniejszymi są:

Wspomagają one funkcje poznawcze, redukują skutki zmęczenia, poprawiają koncentrację i ułatwiają zasypianie.

W niektórych preparatach można też znaleźć L-tryptofan. Przemiany tryptofanu są źródłem istotnych związków, m.in. serotoniny i niacyny, a także niezbędnej do regulowania procesów snu i czuwania - melatoniny

Tabletki uspokajające na receptę: benzodiazepiny

Jeżeli nie mamy przekonania co do właściwości uspokajających ziół, potrzebujemy natychmiastowego i zdecydowanie silniejszego działania leków, bądź sami czujemy, że nie poradzimy sobie z zaistniałą sytuacją, za pomocą dostępnych bez recepty preparatów, wówczas należy skonsultować się ze specjalistą.

Lekarz dobierze indywidualną formę leczenia, pod uwagę weźmie wszystkie inne przyjmowane przez pacjenta leki i suplementy, przebyte i współistniejące choroby, a także nasilenie objawów.

Współcześnie najczęściej stosowane są tabletki uspokajające z grupy benzodiazepin.

Benzodiazepiny to grupa leków o działaniu przeciwlękowym, uspokajającym, nasennym, przeciwdrgawkowym i miorelaksacyjnym (tj. rozluźniającym mięśnie).

Prawdopodobnie imitują one działanie naturalnie występujących związków w ośrodkowym układzie nerwowym, tak zwanych endozepin, ułatwiają one przekaźnictwo GABA-ergiczne.

Pierwszą benzodiazepiną zastosowaną w lecznictwie był chlorodiazepoksyd w 1960 roku.

Poszczególne leki z tej grupy różnią się powinowactwem do receptora benzdiazepin, a także siłą działania. Wśród benzodiazepin można wyróżnić leki:

  • o silnym charakterze nasennym lub uspokajającym (nitrazepam, estazolam)
  • o działaniu typowo przeciwlękowym (medazepam, alprazolam)
  • a także te o silniejszym działaniu przeciwdrgawkowym (diazepam, klonazepam)

Benzodiazepiny mimo dosyć silnego działania, są zdecydowanie częściej stosowane niż np. barbiturany - leki starszej generacji - są przede wszystkim mniej toksyczne, lepiej tolerowane przez pacjentów, a także dużo bezpieczniejsze, między innymi dzięki znanej lekarzom odtrutce, jaką jest flumazenil.

Benzodiazepiny stosowane są powszechnie do doraźnego leczenia stanów lękowych, bezsenności, łagodzenia objawów odstawiennych w alkoholizmie, sedacji pooperacyjnej, a także w leczeniu zwiększonego napięcia mięśniowego o różnej etiologii oraz pomocniczo jako leki przeciwdrgawkowe w leczeniu niektórych typów padaczki.

Leki uspokajające na receptę a uzależnienie

Należy unikać stosowania benzodiazepin w leczeniu przewlekłym (tj. długotrwałym), z uwagi na wzrost tolerancji i związany z tym spadek skuteczności terapeutycznej.

Pacjenci do uzyskania takiego samego efektu potrzebują coraz to większych dawek leku. Przyjmowanie tej substancji codziennie przez okres jednego miesiąca już może doprowadzić do silnego uzależnienia, zarówno psychicznego, jak i fizycznego, zwłaszcza u osób, które mają tendencję do uzależnień.

Benzodiazepiny powinny być szczególnie ostrożnie stosowane u osób w wieku podeszłym, ze względu na fakt, że obniżają sprawność psychomotoryczną, co może powodować zwiększone ryzyko upadków, możliwe pogorszenie pamięci i znaczne zaburzenie funkcji poznawczych.

Szczególnie niebezpieczne w przypadku przewlekłego stosowania benzodiazepin jest zjawisko tak zwanego odbicia, polega ono na tym, że po odstawieniu leku objawy, które miał on znosić, wracają z jeszcze większym nasileniem niż przed leczeniem. Zjawisko to niestety utrudnia proces odstawienie benzodiazepin.

  • Co zrobić jeśli jednak już dojdzie do uzależnienia?

Odstawianie benzodiazepin musi odbywać się tylko za zgodą i pod ścisłym nadzorem lekarza, najczęściej w warunkach szpitalnych, z uwagi na ryzyko wystąpienia niebezpiecznych dla zdrowia i życia objawów abstynencyjnych, takich jak:

Dlatego ważne jest, żeby pacjenci nie próbowali odstawiać tego typu leków na "własną rękę".

Zatrucie lekami na uspokojenie

Objawy ostrego zatrucia benzodiazepinami są podobne dla wszystkich leków uspokajających. Są to:

Zatrucie ostre na szczęście bardzo rzadko kończy się zgonem pacjenta, jednak jest znacznym obciążeniem dla całego organizmu, zwłaszcza dla wątroby. Należy jednak pamiętać, że niebezpieczne dla życia mogą być zatrucia lekami spowodowane zmieszaniem benzodiazepin z alkoholem lub z innymi lekami o działaniu uspokajającym.

Ratowanie pacjenta po przyjęciu zbyt dużej dawki leku polega na podaniu wspomnianego wcześniej flumazenilu - jeżeli pacjent odzyska świadomość, lekarz ma prawie, że 100 % pewność, że zatrucie zostało spowodowane benzodiazepinami, a nie innymi środkami. Należy jednak dodać, że samo odtruwanie polega na klasycznych metodach, czyli na przykład na diurezie

Leki uspokajające: skutki uboczne

Do najczęściej występujących objawów niepożądanych, których częstość i intensywność zależy od przyjmowanej dawki należą:

  • senność
  • zaburzenia koordynacji ruchowej
  • zaburzenia pamięci
  • obniżenie libido
  • ogólne osłabienie
  • spadek ciśnienia tętniczego krwi
  • nudności
  • rekcje skórne np. wysypka, rumień

Według lekarzy preparaty z tej grupy mają także pewien wpływ na fazę snu REM (jest to faza snu, w której występują szybkie ruchy gałek ocznych, wysoka aktywność mózgu, oddech jest nieregularny, pojawiają się marzenia senne). Spłycają one tę fazę, ale mogą wydłużyć całkowity czas snu.

Leki uspokajające, a ciąża

Stosowane w czasie ciąży przenikają przez łożysko i niestety mogą doprowadzić do wystąpienia rozszczepu podniebienia u płodu. Podane zaś bezpośrednio przed porodem mogą się przyczyniać do zaburzeń oddychania u dziecka. Dlatego też, ciężarne lub kobiety planujące ciąże, przyjmujące leki z tej grupy, muszą być pod stałą opieką specjalisty.

Leki uspokajające na receptę: barbiturany

Barbiturany to bardzo szeroka grupa leków nasennych stosowanych w psychiatrii. Jednak ze względu na silne właściwości uzależniające tych substancji, na szczęście odchodzi się od ich stosowania w medycynie.

Małe dawki mogą powodować przyjemne stany relaksacji, ale większe mogą prowadzić do zaburzeń świadomości, senności, utraty koordynacji ruchów, czasami mogą spowodować tzw. reakcje paradoksalne i prowadzić do krótkotrwałego pobudzenia.

Barbiturany są szczególnie niebezpieczne w połączeniu z alkoholem i niestety w ten sposób są bardzo często nadużywane. Alkohol wzmacnia działanie barbituranów, co może doprowadzić do utraty przytomności, śpiączki, a nawet zgonu.

Leki uspokajające na receptę: hydroksyzyna

Wśród mocnych leków na uspokojenie dostępnych na receptę należy wymienić także dosyć popularną i często przepisywaną przez lekarzy pierwszego kontaktu hydroksyzynę.

Hydroksyzyna to organiczny związek chemiczny, który posiada właściwości uspokajające dzięki zahamowaniu pewnych funkcji mózgu.

Stosowana jest w psychiatrii jako lek uspokajający i silnie hamujący aktywność układu nerwowego w stanach napięcia, niepokoju, strachu oraz w zaburzeniach równowagi emocjonalnej czy też nadpobudliwości. Hydroksyzyna to także lek na uspokojenie, który może być stosowany u dzieci.

W czasie przyjmowania hydroxyzyny, tak jak przy wszystkich lekach mogą również wystąpić skutki uboczne. Mogą to być:

rzadziej:

O czym pamiętać stosując leki na uspokojenie?

Wszystkie preparaty o właściwościach uspokajających należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza, a w przypadku tych dostępnych bez recepty - ze wskazaniami podanymi w ulotce.

Należy też uważać w sytuacji, gdy przyjmujemy w tym samym czasie inne leki, ponieważ mogą one wchodzić w interakcje, np. hydroksyzyny nie powinno się przyjmować podczas antybiotykoterapii. Dlatego też należy lekarzowi powiedzieć o wszystkich lekach i innych preparatach, które przyjmujemy.

Przeciwwskazania do stosowania leków na uspokojenie

Najczęstszymi przeciwwskazaniami do stosowania preparatów ziołowych i leków na uspokojenie są:

  • nadwrażliwość lub reakcje alergiczne na substancję czynną
  • uszkodzenia wątroby lub/i nerek
  • choroba alkoholowa
  • uszkodzenia mózgu

W czasie przyjmowania leków uspokajających (zwłaszcza tych dostępnych na receptę) należy monitorować swój stan zdrowia i samopoczucie, a wszelkie niepokojące objawy niezwłocznie zgłosić lekarzowi.

Warto także zadbać o higieniczny tryb życia, o ile to możliwe zredukować czynniki stresowe, wsparciem może również okazać się psychoterapia poprowadzona przez specjalistę.

UWAGA!

Leków z wyżej wymienionych grup nie można mieszać ani ze sobą, ani z innymi preparatami, bez konsultacji z lekarzem. Interakcji jest bowiem wiele i są one trudne do przewidzenia. Skrajnie złym i nieodpowiedzialnym pomysłem jest łącznie benzodiazepin z innymi lekami nasennymi i z alkoholem ze względu na synergizm ich działań.

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE