Co to jest menopauza i jakie są objawy klimakterium?

2018-06-06 13:06 Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: Jacek Tulimowski, ginekolog, www.jacektulimowski@ginweb.pl, www.tulimowski.pl

Menopauza i poprzedzające ją klimakterium (zwane też przekwitaniem) nadchodzi, gdy przysadka mózgowa zwalnia tempo, jajniki nie uwalniają jajeczek, a kobieta nie może zajść w ciążę. Z menopauzą wiąże się szereg uciążliwych objawów. Niemal jedna czwarta dojrzałych kobiet nie potrafi powiedzieć, czy jest w trakcie klimakterium. Za najbardziej znaną formę walki z objawami tego okresu Polki uznają terapię hormonalną, ale stosuje ją zaledwie 17% badanych.

Menopauza to fachowa nazwa ostatniej miesiączki w życiu kobiety. Jej próg wyznacza data ostatniego krwawienia, po którym nie pojawia się ono przez rok. Każde, które wystąpi po tak długiej przerwie, jest nieprawidłowością, która powinna skłonić kobietę do wizyty u ginekologa. W okres menopauzy panie wchodzą zwykle po 45.-50. roku życia. Okres okołomenopauzalny (inaczej klimakterium), kiedy stopniowo zmniejsza się wydzielanie estrogenów przez jajniki, zaczyna się kilka lat przed menopauzą, a kończy parę lat po niej, i może trwać nawet 10 lat. Choćby z tego powodu warto zadbać, by był to czas jak najbardziej komfortowy.

Menopauza związana z gospodarką hormonalną organizmu u każdej z kobiet może wystąpić w różnym czasie. Premenopauza, tzw. zmiana przed zmianą, trwa 5-10 lat. Wtedy, zwykle między 40. a 47. rokiem życia, pojawiają się sygnały świadczące o początku końca płodności, na co wpływ ma niski poziom hormonów płciowych.

Co Polki wiedzą o menopauzie?

O tym, co polskie kobiety wiedzą o menopauzie mówią badania "Polki a menopauza 2016" przeprowadzone przez ARC Rynek i Opinia. W badaniu wzięły udział panie w wieku 45-55 lat, czyli w okresie, kiedy w organizmie kobiety zachodzą zmiany związane z przekwitaniem. Podano im definicję menopauzy oraz listę objawów, które często utrzymują się kilka lat przed i po ostatniej miesiączce. Tylko 49% pań przyznało, że jest po lub w okresie okołomenopauzalnym, 29% zaprzeczyło przekwitaniu, a 24% odpowiedziało, że nie wie. Np. 35% pań nie potrafiło powiedzieć, czy ma zmiany w cyklu miesiączkowym, 47% nie było w stanie ocenić, czy odczuwa uderzenia gorąca i kołatanie serca.

Wyniki ankiety z jednej strony potwierdzają słabą wiedzę Polek na temat menopauzy i metod, które mają łagodzić jej skutki. Z drugiej sugerują, że wiele pań w wieku przekwitania wypiera ze świadomości fakt zachodzenia w organizmie naturalnych zmian, które temu towarzyszą.

Zdaniem ekspertów, nastawienie Polek do menopauzy ma w dużym stopniu związek z niedostateczną edukacją seksualną oraz zdrowotną w naszym kraju. Panie zwykle uważają, że menopauza to koniec kobiecości. A to nieprawda – rozpoczyna tylko kolejny etap życia, który ma wiele zalet.

Problem

Estrogeny wytwarzane są przez jajniki, od nich zależy właściwy przebieg procesu dojrzewania, a potem cykl miesiączkowy. Gwarantują także skórę bez skazy. Pod ich kierunkiem powstaje bowiem kwas hialuronowy, hamujący powstawanie zmarszczek. Sprzyjają też wytwarzaniu kolagenu, dzięki któremu skóra jest elastyczna i jędrna. Niedobór estrogenów sprawia, że skóra traci jędrność, paznokcie i włosy matowieją, pojawia się siwizna. By zachować właściwy poziom hormonów należy jeść soję i... uprawiać seks.

Klimakterium, czyli co?

Mniej więcej po 30 latach aktywności rozrodczej jajniki stopniowo przestają produkować żeńskie hormony płciowe. Menopauza to ostatnie krwawienie miesiączkowe, a żeby to stwierdzić, musi nastąpić co najmniej roczny okres bez krwawień. Czas obejmujący kilka lat przed
i kilka lat po ostatniej miesiączce nazywa się "przekwitaniem", "klimakterium" lub "okresem okołomenopauzalnym". U większości kobiet proces ten zaczyna się między 45. a 55. rokiem życia, może trwać kilka miesięcy albo kilka lat. Wiele zależy od genów, ale ważne są też czynniki środowiskowe – palenie papierosów, stres, zła dieta – które przyspieszają menopauzę. Na skutek zmniejszenia poziomu hormonów płciowych krwawienia pojawiają się nieregularnie i mogą być obfite (pod wpływem zmian hormonalnych błona śluzowa macicy staje się grubsza).

Menopauza: objawy wypadowe

Czasem przekwitanie mija niezauważenie, ale 80% kobiet odczuwa objawy spowodowane zachwianiem równowagi hormonalnej. Są to:

Z tych powodów dla wielu pań lata poprzedzające ostatnie krwawienie są bardzo trudne. Najczęściej dolegliwości po ustaniu miesiączki słabną, by wreszcie całkowicie ustąpić. Ale u ok. 20% kobiet organizm nie przystosowuje się do zmian hormonalnych i uciążliwe objawy utrzymują się nawet do siedemdziesiątki.

Akceptacja menopauzy

Menopauza przypada w trudnym dla kobiety momencie życia. Dzieci zaczynają się usamodzielniać i nie wymagają już tak troskliwej opieki. Pojawiają się pierwsze podsumowania, strach przed zostaniem babcią. Przekonanie, że wszystko, co najlepsze, mam już za sobą, bywa bolesne. Właśnie to sprawia, że Polki boją się klimakterium. Kobiety w innych kulturach nie przywiązują do tego takiej wagi.

Kobiety, które przechodzą przez menopauzę z uśmiechem na twarzy, lepiej ją znoszą niż te, które się przeciwko niej buntują.

Według badań przeprowadzonych na uniwersytecie w Sztokholmie, Szwedki mają w tym okresie nawet lepszą samoocenę niż wcześniej. Czy to, że tracisz zdolność do prokreacji, jest naprawdę kresem sensu życia? Sekretem dobrego samopoczucia jest zaakceptowanie swojego wieku i zrozumienie zmian, jakie z sobą niesie.

Menopauza: lęk przed nieznanym

Akceptacja klimakterium nie oznacza godzenia się na dokuczliwe objawy, które potrafią zakłócić życie prywatne i zawodowe. Zastosowanie odpowiedniego leczenia poprawia samopoczucie i można normalnie funkcjonować. Niestety, na hormonalną terapię zastępczą decyduje się zaledwie od trzech do kilkunastu procent Polek, a we Francji i krajach skandynawskich – prawie cztery razy więcej. Dlaczego? Kobiety w Polsce nie chcą stosować hormonów, bo słyszały, że są one przyczyną nowotworów.
Do opinii tej przyczyniły się wyniki badań przeprowadzonych kilkanaście lat temu w USA, które wykazały wzrost zachorowań na raka piersi u kobiet stosujących HTZ. Z czasem okazało się, że badania były źle przeprowadzone, a wnioski wyciągnięto pochopnie. Ale mit funkcjonuje.

Warto wiedzieć

Kiedy hormony są zabronione?

Przeciwwskazaniem do hormonalnego leczenie menopauzy są: przebyty lub istniejący rak sutka, rak macicy, rak jajnika, niewyjaśnione guzki w piersiach i zmiany w narządzie rodnym, krwawienia z dróg rodnych nieznanej przyczyny; choroby zakrzepowo-zatorowe żył i tętnic; schorzenia wątroby wiodące do jej niewydolności.

Menopauza: profilaktyka i leczenie

W latach 70. w Niemczech hormony przepisywano wszystkim kobietom jako lek na przedłużenie młodości. Dzisiaj wiadomo, że terapię najlepiej rozpocząć kilka lat przed menopauzą albo kiedy wystąpią pierwsze objawy wchodzenia w okres klimakterium. Wtedy jest najskuteczniejsza, ponieważ zapobiega pojawieniu się często nieodwracalnych zmian wywołanych niedoborem estrogenów. Po ustaniu miesiączki hormony proponuje się kobietom, którym objawy wypadowe przeszkadzają w normalnym funkcjonowaniu, oraz tym, które z powodu przestrojenia hormonalnego uskarżają się na nawracające infekcje dróg rodnych, pęcherza, nerek, suchość pochwy, bolesność przy współżyciu. Problem w tym, że kobiety wstydzą się mówić o niektórych dolegliwościach, a duży ich odsetek nie zdaje sobie sprawy z tego, że są to objawy menopauzy i można je łagodzić.

Najpierw badania, potem recepta

Uciążliwość objawów nie wystarcza, aby lekarz przepisał hormony. Najpierw musi zlecić kilka badań, by wykluczyć przeciwwskazania. Dopiero na podstawie wyników dobiera leki do potrzeb pacjentki. Można je stosować w rozmaitych postaciach (tabletki, plastry, żele, zastrzyki, podskórne implanty, dopochwowe globulki i kremy) i schematach. Leczenie zaczyna się od najniższych dawek hormonów – wtedy objawy uboczne i potencjalne ryzyko są minimalne.

Gdy kobieta czuje się dobrze, badania kontrolne zaleca się raz w roku. Wtedy też lekarz rozważa razem z pacjentką zasadność kontynuowania leczenia. U wielu pań objawy klimakterium ustępują lub łagodnieją po 2-3 latach przyjmowania leków. Ważne, żeby hormony odstawiać, stopniowo zmniejszając dawkę. Jeśli samopoczucie pogorszy się, można wrócić do terapii.

Według niektórych badań po 5 latach stosowania HTZ nieznacznie rośnie ryzyko zachorowania na raka piersi, ale jeśli nie ma przeciwwskazań i korzyści przewyższają ryzyko, można stosować terapię nawet 10 lat. Terapii nie podejmuje się po 60. roku życia.

Ważne

Dodatkowe korzyści z terapii hormonalnej

  • Ochrona przed osteoporozą. Szczególnie zagrożone są kobiety, u których menopauza wystąpiła przed 45. rokiem życia. Gdy spada poziom ochronnych estrogenów, pogarsza się metabolizm witamin z grupy B i wchłanianie wapnia, kości stają się kruche i podatne na złamania. Zapobiegają temu terapia hormonalna, dieta bogata w wapń, ruch na powietrzu.
  • Zmniejszenie ryzyka choroby wieńcowej. Podawanie estrogenów zdrowym kobietom może mieć korzystny wpływ na czynność naczyń, stężenie cholesterolu oraz metabolizm węglowodanów.
  • Lepsza kondycja narządów płciowych. Klimakterium prowadzi do zmian zanikowych w narządach moczowo-płciowych. Stopniowo zanika błona śluzowa wyścielająca narządy kobiece. Podanie hormonów m.in. poprawia nawilżenie pochwy, zmniejsza ryzyko stanów zapalnych w obrębie układu moczowego i płciowego.

Sposoby stosowania HTZ

Metoda cykliczna

 

 

Przez 3 tygodnie kobieta przyjmuje estrogeny (w postaci tabletek, plastrów, żelu itp.), a dodatkowo przez ostatnie 12–14 dni progestagen. Potem następuje 7 dni przerwy w przyjmowaniu hormonów. W tym czasie pojawia się krwawienie, które jednak nie jest miesiączką, lecz jedynie złuszczaniem błony śluzowej macicy.

 

 

Metoda sekwencyjna

 

 

Stosuje się ją u kobiet po menopauzie, które w ciągu 7-dniowej przerwy mają nawroty tzw. objawów wypadowych (nocne poty, uderzenia gorąca itp.). Estrogeny stosuje się w sposób ciągły, zaś progestagen: przez 10–12 dni każdego miesiąca. Po odstawieniu progestagenu, mimo że kobieta przyjmuje estrogen, występuje krwawienie niebędące miesiączką.

 

 

Metoda ciągła

 

 

Jest zalecana kobietom, które nie miesiączkują od co najmniej roku i które nie chcą już krwawić. Estrogen i progestagen przyjmuje się codziennie. Gestagen doprowadza do zaniku błony śluzowej macicy i dlatego nie występują krwawienia. Po usunięciu macicy stosuje się w sposób ciągły same estrogeny, ale w różnych dawkach zależnych od objawów, potrzeb oraz wieku kobiety.

 

Zielone światło dla fitohormonów

Jeśli kobieta kwalifikuje się do HTZ, jednak odczuwa lęk przed tą terapią, pomóc jej mogą preparaty z fitoestrogenami.

Pozyskuje się je z soi, pluskwicy groniastej lub koniczyny czerwonej. Niektóre izoflawonoidy obecne w tych roślinach mają budowę zbliżoną do estradiolu – żeńskiego hormonu.

Gdy z powodu klimakterium jego stężenie w organizmie kobiety spada, przyjmowanie preparatów z fitohormonami nie tylko łagodzi symptomy menopauzy, ale też wpływa korzystnie na naczynia krwionośne, a tym samym serce, poprawia nawilżenie błony śluzowej pochwy. Fitohormony podobnie do hormonów kobiecych usprawniają tkankę mózgową oraz pozytywnie wpływają na procesy przebudowy kości. Chociaż preparaty pochodzenia roślinnego są dostępne bez recepty, raczej nie powinno się ich przyjmować bez konsultacji z ginekologiem. Nawet one, niewłaściwie stosowane, mogą zaszkodzić

Warto wiedzieć

Z ziołowej apteczki

Przy uderzeniach gorąca pomoże picie naparu z szałwii lub mięty pieprzowej. Na suchość pochwy – olej z wiesiołka (kapsułkę dziennie lub 2 razy po pół łyżeczki), wyciąg z koniczyny czerwonej, na wyciszenie – herbatka z melisy. Problemy z wiotczeniem skóry rozwiąże nacierania ciała olejem z pestek winogron i picie oleju z ogórecznika (jest też w kapsułkach). Hormony roślinne można też wprowadzić do diety. Znajdziesz je w soi, soczewicy, granatach, daktylach, winogronach, grejpfrutach.

miesięcznik "Zdrowie"

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Aneta Pu
|

O menopauzie mów się dużo. Jednak nie każda kobieta wie, że okres menopauzy poprzedza PREMENOPAUZA. Jak do tej pory jest tylko jedna książka, która omawia ten temat wydało ją Wydawnictwo Vital "Premenopazua". Pozwala zrozumieć nas kobiety. Polecam - Warto!

Gosia
|

W 1995 usunięto mi jajnik. Potem urodziłam dwoje dzieci. Mam 48 lat i nadal miesiączkuję.

goslawa
|

Proszę o interpretację moich wyników. Mam 53 lata. Menopauza miała miejsce pół roku temu.Poziom FSH 45,10mlU/ml i estradiolu mniej niż 5. Jakie jest prawdopodobieństwo zajścia w ciąże?

ligumas
|

Moja mama właśnie ma ten ciężki czas w pełni. Wiele książek przeczytałam na ten temat by jej pomóc przejść przez ten okres lżej. Suchość pochwy, ja używałam globulek po porodzie i ponieważ mi pomogły rewelacyjnie, to wiem, że i mamie przyniosła należytą ulgę.

Baska
|

Z moich objawów to najgorsze te napady gorąca, myślałam, że tylko latem będą mi dokuczać, ale nie, w środku zimy otwierałam szeroko okna w domu, bo nie mogłam wytrzymać. Mąż się wściekał. Poza tym drażliwość, bezsenność, problemy z koncentracją, no i niestety wzrost wagi. Zaczęłam bardziej dbać o dietę, więcej się ruszać i jest lepiej.

ona
|

Pani Krysia 41. NIe jestem lekarzem, jestem 40 letnia kobieta, tez mam usuniety jajnik. Czy moze Pani stracic okres?????? Kiedys na 100 %, ale nIe dlatego, ze ma pani usuniety jajnik. Drugi jajnik bedzie pracowal za oba. Moze to zbiec sie z menopauza, ale raczej nie nastapi to z dnia na dzien. Czy moga wystapic torbiele????? oczywiscie ze moga, przeciez ma pani drugi normalnie funkcjonujacy jajnik. Jedyny plus to taki ze torbiele po przekwicie tez przestaja sie tworzyc, przestanie Pani krwawic , nie bedzie miala pani torbieli. Prosze isc do ginekologa i zadac mu te pytania,

Barbara
|

Niestety ale każda z nas zmaga sie z tą nieprzyjemną dolegliwością w mniej lub bardziej zauważalnym stopniu. ja np. nie czułam zmian temperatury, suchosci skóry czy takich rzeczy, ale za to miałam problem z suchą pochwą. Tak bardzo suchą, że współżycie było dla mnie wielką boleścią.

Karla
|

Wstaje rano o 3.30 pracuje do 13.30 pracuje fizycznie w sklepie. Po przyjsciu z pracy wypijam kawe przygotowuje obiad i miedzy 17 a 20 lapie mnie sen, mocny. Do spania na noc klade sie 0 23.30 i wstaje rano albo sie budze do lazienki. Jest to rytual czy taka potrzeba? Wiem, ze w ten sposob regeneruje swoj organizm. Kiedys wystarczylo mi 15 do 30 minut teraz potrzebuje troche wiecej. Jak ktos mnie budzi wczesniej, to sie denerwuje i z kijem nie podchodz.
Jestem w okresie menopauzy, gdzie czytam, ze kobiety narzekaja na bezsennosc. Brak mi radosci, czesciej popadam w przygnebienie spowodowaniem przytyciem i brakiem checi dbania o siebie. Przytylam i niemoge znalesc dla siebie nic, co moglabym ubrac. Poradzcie co mam robic.

halina
|

Mój post pod spodem był skierowany do felicji. Ale nie wskoczył jako odpowiedź na jej post, tylko jako nowy. Niemniej jednak, jeśli ktoś miał podobny problem, jak ja, bardzo prosiłabym o wypowiedź. Dziękuję z góry.

halina
|

Jestem bardzo ciekawa, czy leczysz te skoki ciśnienia. Ostatnią miesiączkę miałam ponad rok temu i w tym samym czasie zaczęły mi się skoki ciśnienia - tak raz w miesiącu skok do 170/100. Wszystkie pozostałe dni 110/70 albo i niżej. Lekarz przepisał mi leki i powiedział, ze to już do końca życia... Teraz, po roku, skoków nie mam, ciśnienie zwykle około 100/70, minęły też kołatania serca, przy których zwykle te skoki występowały (pomimo leków) i mam spore wątpliwości, czy słusznym jest, abym już do śmierci leczyła się na nadciśnienie, którego chyba jednak nie mam.