Śpiączka - przyczyny, rodzaje, wybudzanie

2020-04-01 10:17 Monika Majewska

Śpiączka to stan, w którym najczęściej znajdują się osoby po ciężkich urazach głowy, będących wynikiem, np. wypadku samochodowego lub upadku z wysokości. Jednak śpiączka może pojawić się również w przebiegu licznych chorób, np. cukrzycy - wówczas mówi się o śpiączce cukrzycowej. Wyjątkiem jest śpiączka farmakologiczna, w którą wprowadza się pacjenta celowo. Co to jest śpiączka? Jak długo trwa? Jakie są jej przyczyny? Czym śpiączka różni się od często mylonego z nią stanu wegetatywnego?

Śpiączka to stan głębokiej i długotrwałej utraty przytomności, w czasie którego chorego nie można obudzić żadnym bodźcem dźwiękowym czy czuciowym. Śpiączkę najczęściej diagnozuje się u osób z uszkodzeniem śródmózgowia i mostu lub przyśrodkowego podwzgórza.

Śpiączki nie należy mylić z zespołem zamknięcia czy ze stanem wegetatywnym, który jest jednym z powikłań śpiączki. W stanie wegetatywnym pacjent również nie ma zachowanej świadomości, ale reakcje odruchowe są zachowane.

Powszechnie uważa się, że osoba w śpiączce nie czuje, nie słyszy i nie rozumie. Lekarze przekonują, że tak jest tylko w pierwszej chwili szoku pourazowego, ale już po kilkunastu godzinach do pacjenta docierają impulsy dotykowe czy słuchowe, które rejestruje i rozumie. Jak wynika z badań brytyjskich naukowców, ponad 50% osób będących w śpiączce zachowuje świadomość, nie ma tylko mocy sprawczej. Dlatego z osobami w śpiączce powinno postępować się delikatnie (nie można ich podszczypywać czy poszturchiwać).

Spis treści

  1. Jak długo trwa śpiączka?
  2. Śpiączka - objawy. Skala Glasgow
  3. Śpiączka: przyczyny i rodzaje
  4. Śpiączka, która leczy
  5. Wybudzanie ze śpiączki

Jak długo trwa śpiączka?

Stan głęboko zaburzonej świadomości może utrzymywać się kilka godzin, a nawet kilkadziesiąt lat. Wyjątkiem jest śpiączka farmakologiczna, w którą pacjent jest wprowadzany celowo. Nie powinna ona jednak trwać dłużej niż 6 miesięcy.

Śpiączka - objawy. Skala Glasgow

Stosując tzw. skalę Glasgow wyróżnia się cztery stopnie głębokości śpiączki. Stopień zaawansowania śpiączki można stwierdzić, obserwując:

Na podstawie skali Glasgow bada się otwieranie oczu (od 1 do 4), kontakt słowny (od 1 do 5) i reakcje ruchowe (od 1 do 6).

W czasie śpiączki chory nie reaguje nawet na bardzo silne bodźce, które mogłyby go wybudzić. Ponadto diagnozuje się brak odruchów (arefleksja). Źrenice są szerokie obustronnie i nie reagują na światło. Wszystkie odruchy są zniesione, jedynie zostaje zachowany oddech (w tym stanie mózg może kontrolować pracę serca i oddech).

Przypadki, w których zachodzi konieczność zaintubowania i sztucznego podtrzymywania oddechu - podłączenia do respiratora w terminologii medycznej określa się mianem śpiączka przekroczona.

W mniej głębokich stanach śpiączkowych mogą zachodzić prymitywne reakcje na bodziec bólowy, zachowana jest reakcja źrenic, często obecny jest objaw Babińskiego (odruchowe wyprostowanie palucha z jego zgięciem grzbietowym w trakcie drażnienia skóry boczno-dolnej powierzchni stopy).

Z kolei sopor to stan półśpiączki - chory reaguje na silne bodźce bólowe, a zapytany o coś, może odpowiedzieć.

Śpiączka: przyczyny i rodzaje

1. Uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego:

Więcej niż 50 procent śpiączek jest spowodowana urazami głowy. Urazy głowy (np. podczas wypadku) mogą doprowadzić do powstania krwawienia i/lub obrzęku mózgu. Obrzęk może doprowadzić do nacisku na pień mózgu, czego konsekwencją może być uszkodzenie tworu siatkowatego i śmierć pacjenta.

2. Zaburzenia metaboliczne

3. Choroby zakaźne

Śpiączka afrykańska (tzw. trypanosomatoza afrykańska) to pasożytnicza choroba tropikalna wywołana przez pasożyty (świdrowce gambijskie) przenoszone przez różne gatunki muchy tse-tse.

4. Zatrucia

Przedawkowanie leków nasennych, uspokajających, narkotyków, alkoholu. Zatrucie tlenkiem węgla, rozpuszczalnikami organicznymi, środkami owadobójczymi i ochrony roślin.

Do tej grupy można zaliczyć także samozatrucia organizmu:

5. Padaczka

Po dotkliwych konwulsjach chory może znajdować się w stanie głębokiej nieprzytomności przez kilka minut lub dłużej.

6. Zaburzenia psychiczne

Na przykład zaburzenia konwersyjne (osłupienie dysocjacyjne).

Jest jeszcze wiele innych przyczyn śpiączki. 

Śpiączka może być bowiem końcowym stadium każdej poważnej choroby zaburzającej funkcjonowanie organizmu.

Śpiączka, która leczy

Innym przypadkiem jest śpiączka farmakologiczna, którą wywołuje się celowo, by ułatwić leczenie i przynieść ulgę w bólu. Stosuje się ją najczęściej w ciężkich stanach, zagrażających życiu - po skomplikowanych operacjach, poważnych urazach, oparzeniach, ciężkiej niewydolności wielonarządowej

Wprowadzanie pacjenta w śpiączkę farmakologiczną wygląda podobnie jak znieczulanie pacjenta do operacji.Chory otrzymuje najczęściej leki z grupy barbituranów (stąd inna nazwa śpiączki farmakologicznej - śpiączka barbituranowa) i opioidów, jednak są one podawane w sposób ciągły, aby ich stężenie we krwi utrzymywało się na niezmiennym i jednocześnie wystarczającym poziomie. W stanie śpiączki chory nie czuje bólu, co w przypadku urazów chroni tkanki przed działającym niekorzystnie hormonem stresu wydzielanym w reakcji na ból.

W przeciwieństwie do śpiączki patologicznej, ze śpiączki farmakologicznej można w każdej chwili wybudzić pacjenta - ma to miejsce zaraz po zaprzestaniu podawania leków, które zostały wcześniej zastosowane przez lekarzy w celu jej wywołania.

Wybudzanie ze śpiączki

Szanse na wybudzenie ze śpiączki patologicznej zależą od przyczyny śpiączki, od tego, do jakiego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego doszło, czy można zastosować leczenie przyczynowe, a także od czasu trwania śpiączki - im dłużej trwa, tym gorsze rokowanie. Śpiączka to bowiem okres, kiedy następuje długotrwałe spowolnienie wszelkich procesów mózgowych i im dłużej trwa, tym większe powoduje uszkodzenia, doprowadzając do zaniku komórek nerwowych.

Z doświadczeń lekarzy wynika, że największe szanse na wyjście ze śpiączki patologicznej mają chorzy po wypadkach (uszkodzona jest tylko część mózgu, której funkcje może przejąć zdrowa część kory mózgowej). Najtrudniejsi do wybudzenia są pacjenci po podtopieniach, zatruciach, zachłyśnięciach, wylewach, ponieważ w tych przypadkach doszło do długotrwałego niedotlenienia mózgu.

Istotą procesu wybudzania ze śpiączki patologicznej jest jak najczęstsze (najlepiej 24 h/dobę) stymulowanie mózgu i całego ciała dopływającymi impulsami. Dlatego podczas wybudzania ważna jest nie tylko intensywna rehabilitacja, której celem jest m.in. pobudzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego, poprawa czynności układu krążeniowo-oddechowego, profilaktyka czy leczenie ograniczenia ruchomości w stawach. Istotne jest także bodźcowanie wielozmysłowe:

  • aromaterapia- podtykanie pod nos zapachów drażniących lub dobrze znanych pacjentowi
  • smakoterapia - stymulowanie smakami lubianymi przez chorego lub smakami ostrymi, np. podawanie soku z cytryny, grejpfruta, pomarańczy, kiszonej kapusty, w celu pojawienia się odruchu połykania
  • muzykoterapia
  • stymulacje wzrokowe - świeci się latarką w jedno oko, a potem w drugie
  • hydroterapia: masaż wodno-wirowy. Specjaliści przekonują, że wszystkie masaże wykonywane osobom w śpiączce, powinny być wibracyjne. Tego typu masaże zwiększają ilość bodźców dopływających do mózgu

Badania wykazały, że ruch i bodźcowanie zwiększają procesy naprawcze mózgu (procesy plastyczności mózgu). Znane są przypadki, w których zwiększenie aktywności istoty szarej oraz zwiększenie jej gęstości było widoczne już po 7 dniach rehabilitacji.

Ważna jest także dieta chorego. Aby mózg mógł przywrócić swoje funkcje, musi być kilkakrotnie lepiej odżywiany niż mózg osoby zdrowej. Oczywiście trzeba uwzględnić wiek chorego, schorzenia towarzyszące, ale lekarze przekonują, że osoba dorosła powinna przyjmować nawet 4000 kcal dziennie.

Przy wybudzaniu ze śpiączki stosuje się też wszczepienia stymulatora do ośrodkowego układu nerwowego. Stymulator co 15 minut wysyła "porcję prądu" do mózgu, a przez to zwiększa przepływ mózgowy i stymulację mózgu. Ma to pomóc w wybudzeniu. Pierwszy tego typu zabieg w Polsce odbył się w maju 2016 roku w Olsztynie i został przeprowadzony przez specjalistów sprowadzonych z Japonii przez Fundację "Akogo?" wspólnie z lekarzami z Polski. Skuteczność tych zabiegów w Japonii wynosi 60 proc. 

Prof. Morita, który wraz z polskimi specjalistami przeprowadził operacje w Olsztynie, przyznał, że osoby, które były operowane w Japonii po tych zabiegach były w stanie samodzielnie jeść, pić, nawiązywały kontakt z otoczeniem. Pierwsze wybudzenie ze śpiączki po takim zabiegu w Polsce miało miejsce 10 sierpnia 2016 roku. 34-letni pacjent obudził się 2 tygodnie po wszczepieniu stymulatora. 

Jak wygląda życie po wybudzeniu ze śpiączki?

Wyjaśnia neurochirurg, prof. Wojciech Maksymowicz

Źródło: x-news.pl/Dzień Dobry TVN

O autorze
Monika Majewska - właściwe zdjęcie
Monika Majewska
Dziennikarka specjalizująca się w tematyce zdrowotnej, a zwłaszcza obszarach medycyny, ochrony zdrowia i zdrowego odżywiania. Autorka newsów, poradników, wywiadów z ekspertami i relacji. Uczestniczka największej Ogólnopolskiej Konferencji Medycznej "Polka w Europie", organizowanej przez Stowarzyszenie "Dziennikarze dla Zdrowia", a także specjalistycznych warsztatów i seminariów dla dziennikarzy realizowanych przez Stowarzyszenie.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie  6/2020
KOMENTARZE