Śpiączka - przyczyny, rodzaje, wybudzanie

2019-03-08 14:07 Monika Majewska

Śpiączka to stan, w którym najczęściej znajdują się osoby po ciężkich urazach głowy, będących wynikiem, np. wypadku samochodowego lub upadku z wysokości. Jednak śpiączka może pojawić się również w przebiegu licznych chorób, np. cukrzycy - wówczas mówi się o śpiączce cukrzycowej. Wyjątkiem jest śpiączka farmakologiczna, w którą wprowadza się pacjenta celowo. Co to jest śpiączka? Jak długo trwa? Jakie są jej przyczyny? Czym śpiączka różni się od często mylonego z nią stanu wegetatywnego?

Śpiączka to stan głębokiej i długotrwałej utraty przytomności, w czasie którego chorego nie można obudzić żadnym bodźcem dźwiękowym czy czuciowym. Śpiączkę najczęściej diagnozuje się u osób z uszkodzeniem śródmózgowia i mostu lub przyśrodkowego podwzgórza.

Śpiączki nie należy mylić z zespołem zamknięcia czy ze stanem wegetatywnym, który jest jednym z powikłań śpiączki. W stanie wegetatywnym pacjent również nie ma zachowanej świadomości, ale reakcje odruchowe są zachowane.

Jak długo trwa śpiączka?

Stan głęboko zaburzonej świadomości może utrzymywać się kilka godzin, a nawet kilkadziesiąt lat. Wyjątkiem jest śpiączka farmakologiczna, w którą pacjent jest wprowadzany celowo. Może ona trwać maksymalnie 6 miesięcy.

Śpiączka: przyczyny i rodzaje

1. Uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego:

Więcej niż 50 procent śpiączek jest spowodowana urazami głowy. Urazy głowy (np. podczas wypadku) mogą doprowadzić do powstania krwawienia i/lub obrzęku mózgu. Obrzęk może doprowadzić do nacisku na pień mózgu, czego konsekwencją może być uszkodzenie tworu siatkowatego.

  • nieurazowe: stany zapalne ośrodkowego układu nerwowego (zapalenie opon mózgowych i mózgu), guz mózgu, ropień mózgu, zaburzenia pochodzenia naczyniowego (krwotok mózgu, zakrzep tętnic mózgowych, zator tętnic mózgowych, zakrzepica zatok żylnych), niedotlenienie, nieprawidłowe stany snu i czuwania.

2. Zaburzenia metaboliczne

- hipoglikemia (spadek poziomu cukru we krwi, a dalej śpiączka hipoglikemiczna)
- hiperglikemia (nadmiar cukru w krwi). Śpiączka hiperglikemiczna może doprowadzić do takich rodzajów śpiączek, jak śpiączka ketonowa, śpiączka mleczanowa, śpiączka hiperosmolarna.

  • zaburzenia przemiany białkowej - śpiączka peraproteinowa
  • hiperkalcemia - nadczynność przytarczyc powoduje wzrost poziomu wapnia we krwi, czego konsekwencją jest śpiączka hiperkalcemiczna
  • hipokalcemia - niedoczynność przytarczyc powoduje obniżenie poziomu wapnia we krwi, w wyniku czego pojawia się śpiączka hipokalcemiczna

3. Choroby zakaźne

Śpiączka afrykańska (tzw. trypanosomatoza afrykańska) to pasożytnicza choroba tropikalna wywołana przez pasożyty (świdrowce gambijskie) przenoszone przez różne gatunki muchy tse-tse.

4. Zatrucia

Przedawkowanie leków nasennych, uspokajających, narkotyków, alkoholu. Zatrucie tlenkiem węgla, rozpuszczalnikami organicznymi, środkami owadobójczymi i ochrony roślin.

Do tej grupy można zaliczyć także samozatrucia organizmu:

  • samozatrucie produktami azotowej przemiany materii, które normalnie są wydalane z moczem, mogą spowodować śpiączkę mocznicową
  • samozatrucie amoniakiem, spowodowane niewydolnością wątroby, może wywołać śpiączkę wątrobową (encefalopatię wątrobową)

5. Padaczka

Po dotkliwych konwulsjach chory może znajdować się w stanie głębokiej nieprzytomności przez kilka minut lub dłużej.

6. Zaburzenia psychiczne

Na przykład zaburzenia konwersyjne (osłupienie dysocjacyjne).

Jest jeszcze wiele innych przyczyn śpiączki. Taki stan może być bowiem końcowym stadium każdej poważnej choroby zaburzającej funkcjonowanie organizmu.

Śpiączka farmakologiczna

Innym przypadkiem jest śpiączka farmakologiczna, którą wywołuje się celowo, najczęściej po skomplikowanych operacjach neurochirurgicznych. Wprowadza się ją też w stanach urazów głowy, udarów i ciężkiej niewydolności wielonarządowej. Poza wspomnianymi przypadkami, metoda ta stosowana jest w wielu ciężkich stanach zagrażających życiu, na przykład w: ciężkim zapaleniu płuc, poważnych chorobach serca (w tym w zawale), stanach padaczkowych, chorobach zakaźnych, zaburzeniach metabolicznych, rozległych urazach wielonarządowych, poparzeniach dużej powierzchni ciała, zatorowości płucnej.

Wprowadzanie pacjenta w śpiączkę farmakologiczną wygląda podobnie jak znieczulanie pacjenta do operacji.Chory otrzymuje najczęściej leki z grupy barbituranów (stąd inna nazwa śpiączki farmakologicznej - śpiączka barbituranowa) i opioidów, jednak są one podawane w sposób ciągły, aby ich stężenie we krwi utrzymywało się na niezmiennym i jednocześnie wystarczającym poziomie. W stanie śpiączki chory nie czuje bólu, co w przypadku urazów chroni tkanki przed działającym niekorzystnie hormonem stresu wydzielanym w reakcji na ból.

W przeciwieństwie do śpiączki patologicznej, ze śpiączki farmakologicznej można w każdej chwili wybudzić pacjenta - ma to miejsce zaraz po zaprzestaniu podawania leków, które zostały wcześniej zastosowane przez lekarzy w celu jej wywołania. Dodatkowo w przebiegu śpiączki farmakologicznej, możliwa jest kontrola stanu pacjenta i ocena ewentualnej poprawy lub pogorszenia tego stanu w czasie krótkiego wybudzenia, co można osiągnąć w dowolnym czasie, przerywając podawanie leków.

Kiedy są największe szanse na wybudzenie ze śpiączki?

Szanse na wybudzenie ze śpiączki patologicznej zależą od przyczyny śpiączki, od tego, do jakiego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego doszło, czy można zastosować leczenie przyczynowe, a także od czasu trwania śpiączki - im dłużej trwa, tym gorsze rokowanie. Śpiączka to bowiem okres, kiedy następuje długotrwałe spowolnienie wszelkich procesów mózgowych i im dłużej trwa, tym większe powoduje uszkodzenia, doprowadzając do zaniku komórek nerwowych.

Z doświadczeń lekarzy wynika, że największe szanse na wyjście ze śpiączki patologicznej mają chorzy po wypadkach (uszkodzona jest tylko część mózgu, której funkcje może przejąć zdrowa część kory mózgowej). Najtrudniejsi do wybudzenia są pacjenci po podtopieniach, zatruciach, zachłyśnięciach, wylewach, ponieważ w tych przypadkach doszło do długotrwałego niedotlenienia mózgu.

Jak wygląda wybudzanie ze śpiączki? Rehabilitacja osób w śpiączce

Istotą procesu wybudzania ze śpiączki patologicznej jest jak najczęstsze (najlepiej 24 h/dobę) stymulowanie mózgu i całego ciała dopływającymi impulsami. Dlatego podczas wybudzania ważna jest nie tylko intensywna rehabilitacja, której celem jest m.in. pobudzenie czynności ośrodkowego układu nerwowego, poprawa czynności układu krążeniowo-oddechowego, profilaktyka czy leczenie ograniczenia ruchomości w stawach. Istotne jest także bodźcowanie wielozmysłowe:

  • aromaterapia- podtykanie pod nos zapachów drażniących lub dobrze znanych pacjentowi
  • smakoterapia - stymulowanie smakami lubianymi przez chorego lub smakami ostrymi, np. podawanie soku z cytryny, grejpfruta, pomarańczy, kiszonej kapusty, w celu pojawienia się odruchu połykania
  • muzykoterapia
  • stymulacje wzrokowe - świeci się latarką w jedno oko, a potem w drugie
  • hydroterapia: masaż wodno-wirowy. Specjaliści przekonują, że wszystkie masaże wykonywane osobom w śpiączce, powinny być wibracyjne. Tego typu masaże zwiększają ilość bodźców dopływających do mózgu

Badania wykazały, że ruch i bodźcowanie zwiększają procesy naprawcze mózgu (procesy plastyczności mózgu). Znane są przypadki, w których zwiększenie aktywności istoty szarej oraz zwiększenie jej gęstości było widoczne już po 7 dniach rehabilitacji.

Ważna jest także dieta chorego. Aby mózg mógł przywrócić swoje funkcje, musi być kilkakrotnie lepiej odżywiany niż mózg osoby zdrowej. Oczywiście trzeba uwzględnić wiek chorego, schorzenia towarzyszące, ale lekarze przekonują, że osoba dorosła powinna przyjmować nawet 4000 kcal dziennie.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie! Z kodem rabatowym: "wiosna" tylko 2,50 zł za 96 stron porad o zdrowiu! Dodatkowo otrzymasz dostęp do numerów archiwalnych. W nr 4/2020 „Zdrowia m.in.: poradnik alergika, choroby zakaźne pod lupą, „młody” zawał serca, mity o recyklingu.

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 4/2020
KOMENTARZE