Leki przeciwpłytkowe - zastosowanie i sposób działania

2019-11-08 13:04 Karolina Nowak

Leki przeciwpłytkowe należą do jednej z ważniejszych grup leków we współczesnej farmakoterapii. Liczne badania kliniczne wskazują na ich dużą skuteczność zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu wielu chorób układu sercowo-naczyniowego. Trudno wyobrazić sobie dzisiaj skuteczne leczenie wielu chorób bez zastosowania tych leków.

Spis treści:

  1. Leki przeciwpłytkowe - działanie
  2. Leki przeciwpłytkowe - kwas acetylosalicylowy
  3. Leki przeciwpłytkowe - klopidogrel
  4. Leki przeciwpłytkowe - właściwości ekstraktu z pomidorów

Leki przeciwpłytkowe stosuje się w profilaktyce i leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego.  Według klasyfikacji ATC (klasyfikacja anatomiczno-terapeutyczno-chemiczna) -  leki przeciwpłytkowe stanowią jedną z grup leków przeciwzakrzepowych. Jednak w odróżnieniu od innych leków przeciwzakrzepowych, nie wpływają znacznie na proces przekształcania fibrynogenu w fibrynę (tj. "rusztowanie" skrzepu).

Leki przeciwpłytkowe - działanie

Leki przeciwpłytkowe poprzez hamowanie enzymów biorących udział w procesach agregacji płytek zmniejszają zdolność krwi do krzepnięcia, wydłużają czas jego trwania i w ten sposób zmniejszają prawdopodobieństwo powstawania niebezpiecznych zatorów w naczyniach krwionośnych.

Płytki krwi odgrywają kluczową rolę w patofizjologii ostrych zespołów wieńcowych oraz mózgowych incydentów niedokrwiennych. Wprowadzenie leków przeciwpłytkowych istotnie poprawiło rokowanie w tych jednostkach chorobowych.

Choroby, w których profilaktyce i leczeniu stosuje się leki przeciwpłytkowe

Leki przeciwpłytkowe - kwas acetylosalicylowy

Kwas acetylosalicylowy wywiera działanie przeciwpłytkowe dzięki zdolności hamowania cyklooksygenazy, która jest odpowiedzialna w płytkach krwi za produkcję tromboksanu – powoduje on m.in. agregację trombocytów i skurcz naczyń krwionośnych.

Kwas acetylosalicylowy w dawce 75 mg dziennie jest stosowany w profilaktyce chorób układu krążenia.

Przeprowadzone badania dowiodły, że stosowanie wyższych dawek nie przynosi dodatkowych korzyści, z wyjątkiem stanu bezpośrednio po niedokrwiennym zawale serca.

Maksymalnie 300 mg dziennie podaje się osobom po operacji wszczepienia pomostów naczyniowych (tzw. by-passów).

Skutki uboczne stosowania kwasu acetylosalicylowego

Jak każdy lek, tak i ten (mimo, że jest dostępny bez recepty) może powodować pewne skutki uboczne.

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych takich jak niestrawność, uczucie pełności, nudności, wzdęcia, bóle brzucha czy inne objawy ze strony przewodu pokarmowego, należy zastosować leki zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego, np. inhibitory pompy protonowej, a nie odstawiać kwas acetylosalicylowy.

Dopiero w przypadku jego nietolerancji i wystąpienia działań niepożądanych, które utrudniają normalne funkcjonowanie, powinno się rozważyć zmianę dawki lub zupełną zmianę preparatu, ale tylko po konsultacji z lekarzem.

Interakcje kwasu acetylosalicylowego z innymi lekami

Jak każdy lek, tak i kwas acetylosalicylowy może wchodzić w interakcje z innymi lekami, również tymi dostępnymi bez recepty. I tak na przykład:

  • przeciwzapalne środki przeciwbólowe, takie jak diklofenak, ibuprofen, naproksen mogą zwiększać ryzyko krwawienia z żołądka, jeśli zostaną przyjęte razem z kwasem acetylosalicylowym
  • fluoksetyna czy wenlafaksyna, w połączeniu z kwasem acetylosalicylowym mogą zwiększać ryzyko krwawienia
  • poza tym kwas acetylosalicylowy może utrudnić organizmowi eliminację metotreksatu – leku stosowanego w leczeniu raka i niektórych chorób autoimmunologicznych
  • a także może też wejść w interakcję z inhibitorami enzymu konwertującego angiotensynę, beta-blokerami, lekami przeciwzakrzepowymi, a także stosowanymi w leczeniu cukrzycy, dny moczanowej i zapaleniu stawów

Dlatego tak ważne jest, aby powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich przyjmowanych preparatach, a także aby zgłaszać wszelkie niepokojące objawy.

Ponadto, także alkohol i wyroby tytoniowe mogą zwiększać ryzyko krwawienia z żołądka podczas przyjmowania kwasu acetylosalicylowego. Należy poinformować lekarza, jeśli regularnie spożywa się alkohol lub pali papierosy.

Kwas salicylowy - przeciwwskazania. Kto nie może go przyjmować?

Preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy nie mogą przyjmować:

  • osoby cierpiące na chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy, ponieważ kwas acetylosalicylowy zmniejsza wydzielanie przez ściany żołądka ochronnego śluzu
  • kobiety karmiące piersią, gdyż kwas przenika do mleka i może zaszkodzić dziecku
  • dzieci do 12. roku życia - kwas może spowodować u nich wystąpienie niebezpiecznego zespołu Reye’a, w tym wypadku zaleca się podawanie preparatów na bazie paracetamolu lub ibuprofenu
  • osoby ze zdiagnozowaną astmą - kwas acetylosalicylowy może wywoływać dodatkowe napady duszności
  • osoby ze skazami krwotocznymi i przyjmujące leki przeciwkrzepliwe - kwas acetylosalicylowy rozrzedza krew
  • chorzy na cukrzycę - kwas nasila działanie leków przeciwcukrzycowych i może dojść do znacznego obniżenia poziomu glukozy we krwi i zasłabnięcia
  • pacjenci czekający na operację na 7-10 dni przed zabiegiem, aby nie zaburzać procesu krzepnięcia krwi i uniknąć trudnych do opanowania krwawień

Przedawkowanie kwasu acetylosalicylowego

W wielu lekach przeciwbólowych, lekach przeciwzapalnych i lekach przeciwgorączkowych, dostępnych bez recepty, po które sięgamy na przykład przy przeziębieniu, znajduje się kwas acetylosalicylowy.

Dlatego przed zażyciem każdego leku należy dokładnie sprawdzić jego skład lub poprosić o to farmaceutę. Zwłaszcza jeżeli pacjent systematycznie przyjmuje preparat zawierający kwas acetylosalicylowy, np. z powodu chorób serca, w tym wypadku dodatkowa dawka leku może być przyczyną poważnych i niebezpiecznych komplikacji zdrowotnych.

Czytaj też: Porada farmaceuty ułatwia leczenie

Objawy przedawkowania:

  • zawroty głowy i szumy w uszach
  • nudności i wymioty
  • zaburzenia słuchu i wzroku

W późniejszym etapie może dojść do rozwoju kwasicy metabolicznej. Mogą się pojawić również drgawki, śpiączka, zapaść czy zagrażająca zdrowiu i życiu niewydolność nerek. Duża dawka kwasu acetylosalicylowego przyjęta jednorazowo może być nawet śmiertelna.

Leki przeciwpłytkowe - klopidogrel

Klopidogrel to organiczny związek chemiczny, który współcześnie stosowany jest w zapobieganiu niedokrwienia i zawałów u pacjentów cierpiących na chorobę niedokrwienną serca.

Poza tym znalazł on zastosowanie w leczeniu pacjentów z ostrymi zespołami wieńcowymi, w profilaktyce powikłań, a także po zabiegach angioplastyki.

W monoterapii używa się go jako alternatywy dla kwasu acetylosalicylowego w przypadku, gdy np. pacjent jest na niego uczulony.

Klopidogrel zaś w połączeniu z kwasem acetylosalicylowym jest używany w prewencji incydentów sercowo-naczyniowych u chorych z niestabilną chorobą niedokrwienną serca.

W tym celu połączenie tych dwóch substancji stosuje się przez 12 miesięcy po zabiegu - obecnie nie ma dowodów na to, że dłuższe stosowanie przynosi jakiekolwiek korzyści.

Kiedy nie należy stosować kropidogrelu?

Stosowanie preparatu jest przeciwwskazane w przypadku:

  • uczulenia na kropidogrel
  • przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby i nerek
  • w przypadku niekontrolowanych krwawień
  • nie zaleca się stosowania preparatu w okresie ciąży, a także w czasie karmienia piersią

Szczególną ostrożność należy zachować, jeżeli równolegle stosowane są inne leki mogące zwiększać ryzyko krwawienia, takie jak np.:

Kropidogrel - skutki uboczne

Najczęściej występującym skutkiem ubocznym stosowania preparatów zawierających kropidogrel jest krwawienie, w tym:

Uwaga!
Stosowanie kropidogrelu jak i kwasu acetylosalicylowego niesie za sobą ryzyko krwawień. Tym samym może być przyczyną komplikacji w czasie zabiegów chirurgicznych i dentystycznych. Dlatego też pacjenci przyjmujący te i inne leki przeciwpłytkowe powinni zawsze poinformować o tym lekarza, nawet jeśli jest to np. zabieg usunięcia zęba.

Leki przeciwpłytkowe - właściwości ekstraktu z pomidorów

Jak się okazuje wyciągi roślinne również mogą mieć działanie przeciwpłytkowe. Tak jest w przypadku ekstraktu z pomidorów.

Ekstrakty te zawierają wiele składników biologicznie czynnych, w tym karotenoidy, flawonoidy i inne związki fitochemiczne, które wykazują działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne, przeciwnowotworowe, przeciwcukrzycowe, a także hipotensyjne (tj. obniżające ciśnienie krwi).

Poza tym pomidory wykazują wcześniej już wspomniane działanie przeciwpłytkowe i przeciwzakrzepowe.

Według opinii polskich badaczy zadowalające korzyści ze stosowania ekstraktu z pomidorów mogą dotyczyć osób z grupy wysokiego ryzyka, chorych na cukrzycę lub na nadciśnienie tętnicze.

Co ważne, preparat sam w sobie nie może jednak stanowić alternatywy dla leków przeciwpłytkowych i przeciwzakrzepowych.

W trakcie badań wykazano, że podobne właściwości wykazują związki zawarte w owocach i warzywach.

Związki polifenolowe o działaniu przeciwpłytkowym zawarte są m.in. w soi, w zielonej herbacie, w kakao, w owocach cytrusowych, w wyciągu z kory sosny nadmorskiej, a także w wyciągu z liści miłorzębu japońskiego.

Dlatego tak ważne zarówno w profilaktyce jak i wspomagające w chorobach układu krążenia wydaje się być stosowanie zrównoważonej diety, bogatej właśnie w warzywa i owoce.

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE