Kwas acetylosalicylowy - działanie, dawkowanie, skutki uboczne

2017-10-13 16:28 Monika Majewska | Konsultacja: dr Renata Houwald-Koronacka, kardiolog

Większość z nas sięga po leki zawierające kwas acetylosalicylowy w przypadku przeziębienia czy bólu głowy. Ale kwas salicylowy może uratować także przed atakiem serca oraz udarem mózgu. Jak działa kwas acetylosalicylowy? Jakie są wskazania do jego przyjmowania? Jakie jest dawkowanie? Kto nie powinien leczyć się lekami zawierającymi kwas acetylosalicylowy i jakie są skutki uboczne ich przyjmowania?

Kwas acetylosalicylowy to pochodna kwasu salicylowego, która ma działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i przeciwagregacyjne. Już Hipokrates zauważył, że kwas acetylosalicylowy ma działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne. Dziś wiadomo, że kwas acetylosalicylowy (ASA) ma też dobroczynny wpływ na układ krwionośny. Jak to możliwe? Aby poznać odpowiedź – najpierw trochę o naszej krwi.

Kwas acetylosalicylowy - działanie przeciwdegradacyjne

Płytki krwi mają zdolność do skupiania się w miejscu uszkodzenia naczynia krwionośnego, np. skaleczenia. Wywołuje to miejscowy skurcz naczynia i krwawienie się zmniejsza. Płytki tworzą skrzep, który jak korek zatyka ranę. Ale mogą one się zlepiać również wewnątrz tętnic i żył, a taka sytuacja to poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Jeżeli wnętrze tętnicy pokryte jest dojrzałą blaszką miażdżycową, w każdej chwili może ona pęknąć. Wówczas miejsce, w którym to się stało, organizm potraktuje jak ranę na skórze. Zacznie wytwarzać substancję (tromboksan), która przyśpieszy sklejanie się płytek krwi ze sobą oraz ich przyleganie do ściany naczynia. Gdy taki zakrzep (zakrzep przyścienny) będzie duży, zmniejszy światło naczynia i utrudni przepływ krwi. W przypadku zablokowania tętnicy wieńcowej, w ciągu kilku godzin dojdzie do martwicy komórek mięśnia sercowego, czyli zawału. Właśnie tę sytuację może zmienić kwas acetylosalicylowy.

Poza tym kwas acetylosalicylowy ma działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne, przeciwgorączkowe.

Przeciwzakrzepowe właściwości kwasu acetylosalicylowego odkryto dopiero w ostatnim 20-leciu. Okazało się, że wynikają one ze zdolności kwasu acetylosalicylowego do hamowania aktywności enzymu o nazwie cyklooksygenaza, dzięki której wytwarzany jest tromboksan odpowiadający za zlepianie się płytek. Inną zaletą kwasu jest to, że reguluje on intensywność wytwarzania prostacykliny – substancji przeciwstawnej tromboksanowi, czyli zapobiegającej przyklejaniu się płytek krwi do ścian naczyń.  ASA ma też inną ważną cechę – działa przeciwmiażdżycowo. Zlepione ze sobą płytki utrudniają przepływ krwi, co prowadzi do niedotlenienia wszystkich narządów, a zwłaszcza serca. Jeśli jednak regularnie przyjmuje się preparaty zawierające kwas acetylosalicylowy, proces ten przebiega wolniej. Dlatego ASA jest stosowany w profilaktyce chorób układu krążenia.

Kwas acetylosalicylowy - wskazania

  • objawowe leczenie dolegliwości bólowych o małym i (lub) umiarkowanym nasileniu (np: bóle głowy, bóle zębów, bóle mięśniowe)
  • objawowe leczenie dolegliwości bólowych i gorączki w przebiegu przeziębienia i grypy
  • regularne przyjmowanie leku zalecane jest osobom z zaawansowaną miażdżycą i chorobą wieńcową
  • lek podawany jest też zawałowcom, bo redukuje ryzyko wystąpienia kolejnego ataku, zwłaszcza w ciągu pierwszych 30 dni po zawale
  • przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego pomaga też osobom z chromaniem przestankowym, czyli zarostową miażdżycą tętnic obwodowych
Ważne

Kwas acetylosalicylowy - dawkowanie

Zalecane obecnie bardzo małe dawki ASA minimalizują jego działania niepożądane. Mikrodawki leku (nie mniej niż 75 mg i nie więcej niż 100–160 mg na dobę) są leczeniem z wyboru.

W profilaktyce zakrzepicy pożądany efekt osiąga się dopiero po kilku dniach przyjmowania leku. Dlatego też przez pierwsze dni kuracji zażywa się nawet 320 mg leku na dobę. Później dawkę się zmniejsza.

Zaleconej przez lekarza dawki nie wolno zmieniać na własną rękę, ponieważ nadmiar ASA może powodować niebezpieczne dla zdrowia skutki.

Kwas salicylowy - przeciwwskazania. Kto nie może go przyjmować?

Preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy nie mogą przyjmować:

  • osoby cierpiące na chorobę wrzodową żołądka lub dwunastnicy, ponieważ kwas acetylosalicylowy zmniejsza wydzielanie przez ściany żołądka ochronnego śluzu;
Leki zawierające kwas acetylosalicylowy to m.in. aspiryna i polopiryna.

  • kobiety karmiące piersią, gdyż kwas przenika do mleka i może zaszkodzić dziecku;
  • dzieci do 12. roku życia – kwas może spowodować u nich wystąpienie niebezpiecznego zespołu Reye’a;
  • astmatycy, bo kwas acetylosalicylowy może wywołać napad duszności;
  • osoby ze skazami krwotocznymi i przyjmujące leki przeciwkrzepliwe, ponieważ kwas acetylosalicylowy rozrzedza krew;
  • chorzy na cukrzycę – kwas nasila działanie leków przeciwcukrzycowych i może dojść do znacznego obniżenia poziomu glukozy we krwi i zasłabnięcia;
  • pacjenci czekający na operację na 7–10 dni przed zabiegiem, aby nie zaburzyć procesu krzepnięcia.

Warto wiedzieć

Kwas acetylosalicylowy a ciąża

Kwas acetylosalicylowy jest przeciwwskazany w ostatnim trymestrze ciąży, gdyż może powodować komplikacje  w okresie okołoporodowym, zarówno u matki jak i u noworodka.

Nie należy stosować produktów zawierających kwas acetylosalicylowy u kobiet w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. W razie konieczności stosowania kwasu acetylosalicylowego przez kobiety usiłujące zajść w ciążę lub w pierwszym i drugim trymestrze ciąży, należy przyjmować jak  najmniejszą dawkę leku przez jak najkrótszy czas.

Kwas acetylosalicylowy - objawy przedawkowania

Jak każdy lek, także kwas acetylosalicylowy można przedawkować. Początkowo objawia się to

Później rozwija się kwasica metaboliczna. Może też dojść do drgawek, śpiączki, zapaści czy niewydolności nerek. Duża dawka kwasu acetylosalicylowego może być nawet śmiertelna.

Kwas acetylosalicylowy wchodzi w reakcje z lekami

Kwas acetylosalicylowy nasila działanie:

  • toksyczne metotreksatu na szpik kostny; nie należy stosować kwasu acetylosalicylowego jednocześnie z metotreksatem stosowanym w dawkach 15 mg na tydzień lub większych; jednoczesne  stosowanie metotreksatu w dawkach mniejszych niż 15 mg na tydzień wymaga zachowania szczególnej ostrożności. W przeciwnym razie może dojść do uszkodzenia szpiku kostnego
  • leków przeciwzakrzepowych, leków trombolitycznych (rozpuszczających  skrzeplinę) i hamujących agregację (zlepianie) płytek krwi, co może powodować zwiększone ryzyko wydłużenia czasu krwawienia i krwotoków
  • ryzyko wystąpienia choroby wrzodowej i krwawień z przewodu pokarmowego, jeśli jest stosowany  jednocześnie z kortykosteroidami, innymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, w tym innymi  salicylanami w dużych dawkach, lub jeśli w czasie leczenia spożywany jest alkohol; po zakończeniu  przyjmowania glikokortykosteroidów działających ogólnoustrojowo (z wyjątkiem hydrokortyzonu stosowanego jako terapia zastępcza w chorobie Addisona) zwiększa się ryzyko przedawkowania salicylanów
  • digoksyny (lek stosowany w chorobach serca), gdyż zwiększa jej stężenie w osoczu
  • leków przeciwcukrzycowych, np. insuliny, pochodnych sulfonylomocznika
  • toksyczne kwasu walproinowego (lek stosowany m.in. w padaczce), który z kolei nasila działanie antyagregacyjne kwasu acetylosalicylowego
  • toksyczne kwasu walproinowego (lek stosowany m.in. w padaczce), który z kolei nasila działanie antyagregacyjne kwasu acetylosalicylowego

Kwas acetylosalicylowy osłabia działanie:

  • leków przeciwdnawych, stosowanych w leczeniu dny moczanowej, zwiększających wydalanie kwasu  moczowego z organizmu (np. benzbromaron, probenecyd), co może powodować nasilenie objawów dny  moczanowej
  • leków moczopędnych
  • niektórych leków przeciwnadciśnieniowych (z grupy tzw. inhibitorów konwertazy angiotensyny), szczególnie jeśli kwas acetylosalicylowy stosowany jest w dużych dawkach
Ważne

Sprawdzaj składniki leków

W wielu lekach przeciwbólowych, przeciwzapalnych i przeciwgorączkowych, po które sięgamy przy przeziębieniu, znajduje się kwas acetylosalicylowy. Dlatego przed zażyciem każdego leku należy sprawdzić jego skład. Jeżeli systematycznie przyjmujesz preparat zawierający kwas acetylosalicylowy, np. z powodów kardiologicznych, dodatkowa dawka leku może być przyczyną poważnych komplikacji zdrowotnych.

W artykule wykorzystano materiały Anny Jarosz z miesięcznika "Zdrowie".

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Dobra
|

Ibuprofen uszkadza nerki... a każde male dziecko teraz przy najmniejszej infekcji jest karmione "ibum" więc problem z nerki mi za parę lat jest pewny. Niestety.

tom
|

słownik wypróbuj

matuzalem
|

Ofiary tak zwanej epidemii "grypy hiszpanki" z 1918 roku zmarły właśnie z powodu przedawkowania aspiryny, którą dzisiejszy koncern Bayer AG intensywnie, od końca XIX wieku, wprowadzał na rynek.

kaja
|

a ja przy przeziebieniu biore tylko aspiryne i po 1..2 tabletkach mulsujacych jestem juz zdrowa..to cudowny lek...najlepszy ze wszystkich a wyprubowalam b.wiele

memory 77
|

Po 1 tabletce polopiryny mialam nekrotyczne zapalenie naczyń krwionośnych, zmiany na uchu i pośladkach w postaci czarnych plam. Na szczęście w porę trafiłam do szpitala; nie mogę zażywać tego typu leków; Po stentach w tętnicy szyjnej biorę plavix na rozrzedzenie krwi. Są ludzie uczuleni na ASA i może im zaszkodzić nawet jedna tabletka.

koo
|

dzięki za linka osoz.pl/interakcje

wert
|

Ludzie bez przesady! Minimalna (przypadkowa) dawka aspiryny, która była kiedyś powszechnie podawana dzieciom, Jeszcze nikomu nie zaszkodziła. 99,9% dzieci nie ma ŻADNYCH POWIKŁAŃ. Przez ten ułamek procenta została "zakazana" małym dzieciom. Nie wiadomo, czy popularne dziś środki przeciwgorączkowe dla dzieci w przyszłości też nie będą zakazane...

chora
|

s.o.s

Milena
|

Jaka czlowiek ma niewiedze na temat dzialania niektorych lekow??
Uwazam jednak ze warto czytac opis ich dzialania..
Bardzo sie ciesze, ze przeczytalam ten art. bede teraz ostrozniejsza.
Dziekuje i
Pozdrawiam

opikopi
|

trzeba jednak uważać na to, co się przyjmuje, bo nawet aspiryna może wejść w niebezpieczne interakcje z innymi przyjmowanymi lekami i zamiast sobie pomóc możemy bardzo zaszkodzić. Ja zawsze sprawdzam tu: osoz.pl/interakcje co i Wam polecam!