Psychoonkologia: co to jest i komu pomaga
Psychoonkologia to dziedzina medycyny łącząca onkologię i psychologię. Zajmuje się tym, jak choroba nowotworowa wpływa na emocje, zachowanie i relacje z innymi. Pomaga też radzić sobie ze stresem, który może towarzyszyć pacjentowi od diagnozy aż do końca leczenia.
German Guideline Program in Oncology podkreśla, że wsparcie psychoonkologiczne nie dotyczy wyłącznie pacjenta. Pomocą można objąć także rodzinę i najbliższych, bo choroba wpływa na funkcjonowanie całego domu. Specjaliści sprawdzają, jak czynniki psychiczne i społeczne przekładają się na przebieg leczenia, i uczą sposobów radzenia sobie w trudnych momentach.
Czy psychoonkologia działa? Co mówią badania
Badania pokazują, że wsparcie psychologiczne może realnie poprawiać stan osób leczonych z powodu raka. PubMed Central opisuje analizy wielu badań z udziałem tysięcy pacjentów, w których wybrane terapie zmniejszały lęk i objawy depresji. To nie tylko rozmowa „na pocieszenie”, ale element wsparcia, który może uzupełniać leczenie onkologiczne.
W łagodzeniu trudnych emocji pomocne bywają muzykoterapia i terapia poznawczo-behawioralna, czyli praca nad sposobem myślenia i reagowania. Badania cytowane w analizach wskazują, że takie formy wsparcia mogą dawać lepsze efekty niż sama standardowa opieka medyczna bez pomocy psychologa. U części pacjentów przekłada się to na łatwiejsze radzenie sobie z natrętnymi, negatywnymi myślami i lepsze samopoczucie w trakcie leczenia.
Jak wygląda wsparcie psychoonkologiczne? Najczęstsze formy pomocy
Wsparcie psychoonkologiczne może wyglądać różnie, zależnie od potrzeb pacjenta na danym etapie choroby. Czasem chodzi o psychoedukację, czyli wyjaśnienie, jak działa stres, a czasem o naukę konkretnych technik uspokajających. Wytyczne ESMO podkreślają, że metody pracy dobiera się do sytuacji życiowej pacjenta i momentu leczenia.
W praktyce psychoonkologicznej najczęściej stosuje się:
- psychoedukację i poradnictwo wspierające
- treningi relaksacyjne oraz naukę uważności (mindfulness)
- terapię poznawczo-behawioralną
- terapię skoncentrowaną na poczuciu sensu i godności, szczególnie w zaawansowanym stadium choroby.
Kiedy warto pomyśleć o wsparciu psychoonkologicznym? Sygnały ostrzegawcze
Warto wychwycić moment, gdy obciążenie psychiczne zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie w trakcie leczenia. Jeśli stres dominuje w życiu pacjenta albo jego bliskich, pomocna może być profesjonalna konsultacja. National Cancer Institute opisuje narzędzia używane do oceny poziomu dystresu, czyli nasilenia psychicznego cierpienia.
W gabinetach onkologicznych do szybkiej oceny samopoczucia stosuje się m.in.:
- Termometr Distresu – prosta skala, na której zaznacza się poziom odczuwanego stresu
- szpitalna skala lęku i depresji (HADS)
- krótkie listy problemów ułatwiające nazwanie tego, co nas najbardziej niepokoi.
Bezpłatna pomoc psychoonkologiczna w Polsce: gdzie jest dostępna
Bezpłatna pomoc psychoonkologiczna jest dostępna w placówkach mających umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.
W wielu szpitalach onkologicznych psycholog pracuje na oddziale lub w przyszpitalnej poradni. Narodowy Portal Onkologiczny podaje, że wsparcie przysługuje pacjentom oraz ich rodzinom.
Bezpłatne konsultacje prowadzą także publiczne poradnie zdrowia psychicznego, ośrodki opieki paliatywnej i hospicja domowe. W poradni zwykle potrzebne jest skierowanie od lekarza prowadzącego. Warto zapytać o dostępne formy wsparcia psychicznego, bo taka pomoc może ułatwić przejście przez leczenie.
Źródła: