Osteoporoza może rozwijać się przez lata bez bólu i innych wyraźnych dolegliwości. W Hiszpanii choruje na nią około 3 milionów osób. Nierzadko pierwszym sygnałem osłabienia kości jest złamanie nadgarstka, biodra lub kręgu. Szczególnie narażone na utratę masy kostnej są kobiety po menopauzie.
Dlaczego osteoporoza nie boli? Kości mogą słabnąć przez lata
Tkanka kostna nieustannie się przebudowuje. Osteoklasty odpowiadają za usuwanie starej tkanki kostnej, natomiast osteoblasty za tworzenie nowej. Po 35. roku życia procesy te stopniowo tracą równowagę, a spadek poziomu estrogenów po menopauzie dodatkowo sprzyja utracie masy kostnej.
Gęstość mineralna kości zmniejsza się, a ich wewnętrzna struktura staje się coraz bardziej porowata. Chociaż kości są unerwione, sam proces stopniowej utraty ich gęstości zazwyczaj nie powoduje bólu.
Dolegliwości mogą pojawić się dopiero wtedy, gdy osłabiona kość ulegnie złamaniu, niekiedy nawet wskutek upadku z wysokości własnego ciała. Nie wszystkie złamania kręgów powodują jednak wyraźny ból, dlatego część z nich pozostaje niezauważona.
Utrata 3 cm wzrostu może świadczyć o złamaniu kręgu
Jednym z sygnałów ostrzegawczych jest zmniejszenie wzrostu. Osłabione trzony kręgów mogą ulegać stopniowemu zapadaniu się, nawet bez wyraźnego urazu. Dochodzi wówczas do zmniejszenia wysokości kręgów, co wpływa na długość kręgosłupa i wygląd sylwetki.
Utrata wzrostu i postępujące garbienie się mogą być zatem objawami istniejącego już złamania kręgu. Na takie zmiany zwraca uwagę amerykański Narodowy Instytut Zapalenia Stawów oraz Chorób Układu Mięśniowo-Szkieletowego i Skóry (NIAMS).
W badaniu opublikowanym w 2020 roku naukowcy przeanalizowali dane pacjentów zgromadzone w rejestrze klinicznym, porównując wyniki pomiarów ich wzrostu na przestrzeni lat.
Utrata co najmniej 3 cm wzrostu wiązała się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem złamania. Zależność utrzymywała się również po uwzględnieniu wyników uzyskanych za pomocą narzędzia FRAX, służącego do oceny dziesięcioletniego ryzyka złamań.
Zmniejszenie wzrostu dostarcza więc dodatkowych informacji o stanie kości, niezależnie od wieku i wywiadu medycznego pacjenta. Nie oznacza jednak, że do złamania jeszcze nie doszło.
Pięć sygnałów ostrzegawczych osteoporozy. Nie ignoruj zmian sylwetki
Chociaż osteoporoza długo może nie powodować dolegliwości, niektóre zmiany w wyglądzie i funkcjonowaniu organizmu mogą wskazywać na osłabienie kości lub przebyte złamania.
Szczególną uwagę warto zwrócić na:
- utratę ponad 3 cm wzrostu w porównaniu ze wzrostem w młodości,
- nagły, silny ból pleców, który może świadczyć o złamaniu kompresyjnym kręgu,
- pogłębienie kifozy piersiowej, garbienie się i wysuwanie ramion do przodu,
- uczucie duszności lub uwypuklenie brzucha związane ze zmianą kształtu i uciskiem klatki piersiowej,
- złamanie nadgarstka lub biodra po niegroźnym potknięciu.
Część wymienionych zmian może wskazywać nie tyle na początki osteoporozy, ile na jej powikłania. Szczególnie istotny jest nagły ból pleców, ponieważ jego przyczyną może być złamanie kręgosłupa.
Densytometria wykrywa osteoporozę. Kto powinien zbadać gęstość kości?
Podstawowym badaniem wykorzystywanym w diagnostyce osteoporozy jest densytometria (DXA lub DEXA). To szybkie i bezbolesne badanie wykorzystujące niewielką dawkę promieniowania rentgenowskiego. Pozwala ocenić gęstość mineralną kości, najczęściej w obrębie kręgosłupa lędźwiowego i biodra.
Jednym z parametrów uzyskiwanych podczas badania jest wskaźnik T-score. U kobiet po menopauzie wynik wynoszący -2,5 lub mniej stanowi kryterium densytometryczne rozpoznania osteoporozy.
Badanie jest szczególnie istotne w przypadku:
- kobiet po ukończeniu 65. roku życia,
- kobiet, u których menopauza wystąpiła przed 45. rokiem życia,
- osób długotrwale przyjmujących glikokortykosteroidy,
- pacjentów, którzy przebyli złamanie niskoenergetyczne,
- osób z niską masą ciała, palących papierosy lub regularnie spożywających alkohol.
Analiza badań randomizowanych wskazuje, że przesiewowa ocena ryzyka złamań z wykorzystaniem densytometrii może ograniczać liczbę złamań biodra w porównaniu ze standardową opieką medyczną.
Sam wynik badania nie pozwala jednak przewidzieć, u kogo z całą pewnością dojdzie do złamania. Dlatego lekarz uwzględnia również historię chorób pacjenta i wyniki oceny ryzyka za pomocą narzędzi takich jak FRAX.
Jak chronić kości przed osteoporozą? Wykonuj prosty pomiar raz w roku
Profilaktyka osteoporozy obejmuje odpowiednie odżywianie, regularną aktywność fizyczną, a w razie wskazań również leczenie farmakologiczne, między innymi bisfosfonatami lub denosumabem.
Ważne miejsce w diecie przy osteoporozie zajmują produkty dostarczające wapnia, takie jak nabiał, sardynki w puszce i migdały. Znaczenie ma również witamina D, którą organizm wytwarza pod wpływem promieniowania słonecznego.
Szybki marsz, wchodzenie po schodach i odpowiednio dobrane ćwiczenia wzmacniające kości pobudzają aktywność osteoblastów. Warto również ograniczyć ryzyko upadków w domu, na przykład usuwając niezabezpieczone dywaniki.
Prostym nawykiem, który może pomóc w wykrywaniu niepokojących zmian, jest mierzenie wzrostu raz w roku. Pomiar najlepiej wykonywać rano, bez obuwia, zawsze przy tej samej ścianie. Wynik warto zapisywać, aby móc porównać go z kolejnymi pomiarami.
Jeżeli zauważysz utratę 2-3 cm wzrostu, poinformuj o tym lekarza rodzinnego. Może on ocenić wskazania do wykonania densytometrii oraz badań obrazowych w kierunku złamań kręgów, które nie musiały wcześniej powodować bólu. Nagły ból pleców również wymaga konsultacji medycznej.
Źródło:
Tua Saúde