- Komórki nowotworowe zużywają glukozę szybciej niż zdrowe tkanki, co opisuje tak zwany efekt Warburga
- Całkowita rezygnacja z cukru nie zagłodzi raka, ponieważ organizm potrafi wytworzyć energię z białek oraz tłuszczów
- Przegląd badań opublikowany w BMJ łączy wysokie spożycie cukrów dodanych z większym ryzykiem m.in. raka piersi i trzustki
- Eksperci PZH zalecają ograniczenie spożycia cukrów dodanych do maksymalnie 10 proc. dziennego zapotrzebowania kalorycznego
Efekt Warburga: dlaczego komórki nowotworowe zużywają więcej glukozy
Pytanie, czy słodycze „karmią raka”, bierze się między innymi z obserwacji znanej jako efekt Warburga. Opisane w publikacjach dostępnych w PubMed Central zjawisko polega na tym, że komórki nowotworowe zużywają glukozę szybciej niż zdrowe tkanki. Dzieje się tak nawet przy dostępie do tlenu, co sprzyja szybkiemu namnażaniu komórek.
Glukoza jest paliwem dla wszystkich komórek, także zdrowych, w tym mózgu i serca. Dlatego całkowite wyeliminowanie cukru z diety nie „zagłodzi” nowotworu, bo organizm potrafi wytwarzać glukozę również z białek i tłuszczów. W praktyce największym problemem jest nadmiar cukrów dostarczanych z żywnością wysoko przetworzoną.
Cukry dodane a ryzyko nowotworów: co pokazuje przegląd badań w BMJ
Związek diety ze zdrowiem jest intensywnie badany, a jednym z tematów są cukry dodane. W przeglądzie badań opublikowanym w BMJ oceniano, jak spożycie cukru wiąże się z ryzykiem chorób. Autorzy wskazali, że wysokie spożycie cukrów dodanych może mieć związek z większym ryzykiem kilku nowotworów, w tym:
- raka piersi
- raka wątroby
- raka prostaty
- raka trzustki
Autorzy BMJ podkreślali, że te wyniki trzeba interpretować ostrożnie. W wielu przypadkach dostępne dowody były ograniczone albo oceniane jako niskiej jakości. Mimo to nadmiar produktów bogatych w cukier sprzyja otyłości i stanom zapalnym, które są uznawane za czynniki zwiększające ryzyko nowotworów.
Słodzone napoje i fruktoza: z czym łączono je w analizie BMJ
Nie każdy rodzaj cukru ma takie samo znaczenie w kontekście ryzyka nowotworów. Najwięcej zastrzeżeń dotyczy cukrów dodanych, czyli tych dosypywanych na etapie produkcji lub przygotowania żywności. W analizie opisanej w BMJ najsilniejsze powiązania dotyczyły regularnego picia napojów słodzonych oraz wysokiego spożycia fruktozy.
Fruktoza występuje naturalnie w owocach i w tej postaci towarzyszą jej błonnik oraz witaminy. Wątpliwości pojawiają się wtedy, gdy fruktoza jest dodawana do produktów jako słodzik, na przykład w postaci syropu glukozowo fruktozowego. W badaniach opisywanych w BMJ to napoje słodzone były najczęściej wskazywane jako produkty, które mogą sprzyjać ryzyku raka wątroby lub trzustki.
Dieta w trakcie leczenia nowotworu: na czym się skupić zamiast „odstawiać cukier”
Po diagnozie nowotworu wiele osób rozważa restrykcyjne diety, ale zalecana jest ostrożność. American Cancer Society podkreśla, że w trakcie leczenia i po jego zakończeniu kluczowy jest dobry stan odżywienia. Zamiast koncentrować się wyłącznie na eliminacji cukru, lepiej wybierać produkty bogate w składniki odżywcze, które wspierają regenerację organizmu.
W jadłospisie warto ograniczać żywność wysoko przetworzoną, na przykład gotowe ciasta, ciasteczka i białe pieczywo. Lepiej wybierać posiłki bardziej odżywcze, z mniejszą ilością cukrów dodanych, zbędnych kalorii i tłuszczów nasyconych. Taki sposób żywienia może wspierać organizm i ułatwiać znoszenie skutków ubocznych terapii.
Ile cukrów dodanych dziennie: limit według NIZP PZH – PIB
Warto trzymać się limitów dotyczących cukrów dodanych. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB wskazuje, że u dorosłych energia z cukrów dodanych nie powinna przekraczać 10 proc. dziennego zapotrzebowania kalorycznego. Przy diecie 2000 kcal odpowiada to około 50 g cukru, czyli mniej więcej 10 łyżeczek dziennie.
Cukry dodane mogą pojawiać się też w produktach, które nie kojarzą się ze słodyczami, na przykład w keczupie, gotowych sosach czy jogurtach owocowych. Pomaga kilka prostych nawyków, które ograniczają cukier w diecie bez rewolucji. Przykłady:
- zastąp słodzone napoje wodą z dodatkiem cytryny lub miętą
- wybieraj owoce zamiast batonów i gotowych deserów
- czytaj składy na etykietach i unikaj produktów, gdzie cukier jest na jednym z pierwszych trzech miejsc
- zamiast białego ryżu i mąki, używaj produktów pełnoziarnistych
Nauka nie potwierdza jednoznacznie, że pojedyncza porcja słodyczy bezpośrednio „karmi” guz. Nadmiar cukrów dodanych w diecie sprzyja jednak otyłości i stanom zapalnym, które wiąże się ze wzrostem ryzyka nowotworów. Najbardziej praktyczne podejście to umiar i jak najczęstsze wybieranie produktów jak najmniej przetworzonych.
Kalkulator BMI
Do sprawdzenia prawidłowej wagi (a także wzrostu i obwodu głowy) dzieci do lat 18 używane są siatki centylowe, określające czy dziecko rośnie proporcjonalnie do wieku.
7
Źródła:
