- Dializa jest niezbędna, gdy wskaźnik filtracji nerek spada poniżej 15 i pojawiają się uporczywe nudności
- Hemodializa w ośrodku trwa kilka godzin, podczas których maszyna oczyszcza krew ze szkodliwych produktów przemiany materii
- Metoda otrzewnowa pozwala na samodzielne przeprowadzanie zabiegów w domu przy użyciu płynu wlewanego do jamy brzusznej
- Według NFZ terapia dializami jest w Polsce całkowicie bezpłatna zarówno w trybie stacjonarnym, jak i domowym
Kiedy potrzebna jest dializa i na czym polega
Dializa to leczenie, które zastępuje część pracy nerek, gdy nie oczyszczają już organizmu wystarczająco skutecznie. Według NCBI Bookshelf wskazaniem do rozpoczęcia dializ bywa niewydolność nerek ze spadkiem eGFR poniżej 15. Wtedy zabieg pomaga usuwać z krwi produkty przemiany materii i nadmiar wody.
O rozpoczęciu dializ nie decyduje wyłącznie wynik badania, liczy się także samopoczucie i objawy. NCBI Bookshelf podaje, że sygnałem mogą być dolegliwości wskazujące na przeciążenie organizmu toksynami. Należą do nich nasilony świąd skóry, uporczywe nudności, obrzęki oraz problemy z ciśnieniem, które nie reagują na leczenie.
Celem dializy jest utrzymanie równowagi płynów i minerałów, tak aby organizm mógł funkcjonować mimo niewydolności nerek. Bez leczenia toksyny i nadmiar wody gromadzą się we krwi, co może prowadzić do powikłań, w tym drgawek i zaburzeń pracy serca. Dlatego dializę często nazywa się „sztuczną nerką”, bo przejmuje oczyszczanie krwi i pomaga utrzymać prawidłową równowagę kwasowo zasadową.
Jak wygląda hemodializa w stacji dializ
Większość hemodializ odbywa się w specjalistycznym ośrodku. Według Mayo Clinic sesja zaczyna się od kontroli podstawowych parametrów, takich jak masa ciała, ciśnienie tętnicze i tętno. Potem personel przygotowuje dostęp naczyniowy, odkaża skórę i zakłada dwie igły połączone z przewodami aparatu.
W trakcie zabiegu krew przepływa przez dializator, czyli filtr, w którym jest oczyszczana. Mayo Clinic wyjaśnia, że krew oddziela od płynu dializacyjnego cienka błona, dzięki czemu usuwane są odpady i nadmiar wody, a oczyszczona krew wraca do organizmu. Sesja zwykle trwa kilka godzin, a personel kontroluje ciśnienie, bo usuwanie płynów może je obniżać.
Podczas dializy można czytać, oglądać telewizję albo spać. Po zakończeniu sesji igły są usuwane, a na miejsce wkłucia zakłada się opatrunek uciskowy, żeby zatamować krwawienie. Na koniec ponownie sprawdza się masę ciała, aby ocenić, ile płynów usunięto w trakcie zabiegu.
Dializa otrzewnowa w domu: na czym polega i jak wygląda
Dializa otrzewnowa to alternatywa dla hemodializy, którą można wykonywać w domu. Wykorzystuje otrzewną, czyli naturalną błonę wyściełającą jamę brzuszną, jako filtr. NIDDK podaje, że do jamy brzusznej przez cewnik podaje się specjalny roztwór, który przez kilka godzin usuwa toksyny i nadmiar wody, a następnie jest odprowadzany do worka.
Ta metoda wymaga regularności, bo wymiany płynu wykonuje się zwykle od 4 do 6 razy na dobę. W wersji manualnej jedna wymiana trwa około 30 do 40 minut i trzeba ją zaplanować w ciągu dnia. Jest też wariant automatyczny, w którym aparat wykonuje wymiany w nocy podczas snu, dzięki czemu w dzień zostaje więcej swobody.
Wybór tej metody wiąże się z codzienną rutyną, do której jednak większość pacjentów szybko się przyzwyczaja. W przypadku maszyny nocnej rano budzisz się ze świeżym płynem w brzuchu, który zostaje tam na kilka godzin, a ty możesz normalnie pracować lub zajmować się swoimi sprawami. Według NIDDK dializa otrzewnowa pozwala na większą mobilność, co jest kluczowe, jeśli mimo choroby chcesz pozostać aktywny zawodowo lub planujesz podróże.
Życie na dializach: dieta, płyny i codzienne zasady
Długotrwałe leczenie dializami oznacza zmiany w codziennych nawykach, zwłaszcza w diecie. MedlinePlus podaje, że może być potrzebne ograniczenie białka i ścisła kontrola ilości wypijanych płynów. Znaczenie ma też sól i wybrane minerały, dlatego w diecie zwykle zwraca się uwagę na:
- sód, który zatrzymuje wodę i podnosi ciśnienie
- potas, którego nadmiar jest niebezpieczny dla serca
- fosfor, mogący osłabiać twoje kości
- produkty wysoko przetworzone zawierające ukryte dodatki mineralne
Poza dietą ważna jest profilaktyka infekcji, bo osoby z chorobami nerek są bardziej narażone na zachorowania. MedlinePlus wskazuje na szczepienia ochronne, między innymi przeciw grypie, COVID-19, pneumokokom oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B. Taka profilaktyka zmniejsza ryzyko komplikacji, które mogą utrudniać regularne wykonywanie dializ.
Przewlekła choroba nerek obciąża psychicznie, dlatego wsparcie bywa równie ważne jak leczenie. MedlinePlus podaje, że grupy wsparcia dla pacjentów nefrologicznych pomagają odnaleźć się w nowej sytuacji i wymieniać doświadczenia. Dla wielu osób rozmowa z kimś, kto jest na podobnym etapie choroby, ułatwia trzymanie się zaleceń, w tym diety i przyjmowania leków wiążących fosfor.
Czy dializy są bezpłatne w ramach NFZ
W Polsce dializoterapia jest w pełni finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Zgodnie z zarządzeniem prezesa NFZ finansowanie obejmuje zabiegi, niezbędne badania dodatkowe oraz leki stymulujące procesy krwiotwórcze. Dla pacjenta oznacza to bezpłatne leczenie zarówno w trybie ambulatoryjnym, jak i domowym.
Opieka jest zorganizowana tak, aby zapewnić bezpieczeństwo leczenia, a ośrodki hemodializy często działają w trybie całodobowego dyżuru. Informacje NFZ wskazują, że finansowanie dotyczy nie tylko zabiegów w stacjach dializ, ale też wsparcia dla osób korzystających z dializy otrzewnowej w domu. W praktyce oznacza to, że koszty techniczne i medyczne pokrywa publiczny płatnik, niezależnie od metody leczenia.
Dializa jest wymagającą formą leczenia, ale pozwala zastąpić część pracy nerek i utrzymać organizm w lepszej równowadze. Wybór metody warto omówić z lekarzem, biorąc pod uwagę codzienne funkcjonowanie i warunki w domu. Kluczowe jest trzymanie się harmonogramu zabiegów oraz zaleceń dietetycznych, bo to zmniejsza ryzyko groźnych powikłań.
8
Źródła:
