Kręgozmyk (spondylolisteza): co to jest i kogo dotyczy
Kręgozmyk (spondylolisteza) to przemieszczenie jednego kręgu względem drugiego. Najczęściej trzon kręgu przesuwa się do przodu, rzadziej do tyłu, zwykle w dolnym odcinku lędźwiowym. Taka zmiana może powodować ucisk na nerwy, a w efekcie ból.
W klasyfikacji Wiltse’a wyróżnia się pięć typów kręgozmyku: dysplastyczny, isthmiczny, zwyrodnieniowy, pourazowy i patologiczny. PubMed Central podaje, że najczęściej spotyka się kręgozmyk isthmiczny oraz zwyrodnieniowy. Różnią się przyczyną, ale mogą prowadzić do niestabilności kręgosłupa i dolegliwości bólowych.
Kręgozmyk może dotyczyć osób w różnym wieku, od dzieci z wadami rozwojowymi po osoby starsze, u których zmiany wynikają z zużycia tkanek. Typ kręgozmyku ma znaczenie przy doborze leczenia. Wspólny mechanizm jest podobny: przesunięty kręg może gorzej przenosić obciążenia i drażnić okoliczne nerwy.
Objawy kręgozmyku: ból pleców, drętwienie nóg i inne sygnały
Objawy kręgozmyku są różne i zależą od stopnia przesunięcia kręgu. Na początku często pojawia się tępy ból w dole pleców, który nasila się przy aktywności fizycznej albo dłuższym staniu. MedlinePlus Medical Encyclopedia wymienia m.in. następujące dolegliwości:
- ból dolnej części pleców
- silne napięcie mięśni z tyłu ud (mięśnie kulszowo-goleniowe)
- ból, drętwienie lub mrowienie promieniujące do pośladków i ud
- sztywność pleców ograniczająca swobodne ruchy
- wrażliwość i tkliwość w miejscu, gdzie kręg uległ przesunięciu
- osłabienie siły w nogach
- trudności z kontrolowaniem pęcherza lub jelit w zaawansowanych przypadkach
Szczególnie niepokojące jest osłabienie nóg oraz problemy z kontrolą pęcherza lub jelit. Takie objawy mogą wskazywać na silny ucisk na korzenie nerwowe lub rdzeń kręgowy i wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. Ból może też zmieniać sposób chodzenia, a to sprzyja przeciążeniom w innych częściach ciała.
Diagnostyka kręgozmyku: RTG, MRI i TK
W podejrzeniu kręgozmyku podstawą diagnostyki jest badanie obrazowe kręgosłupa. Najczęściej wykonuje się RTG, które pokazuje ustawienie kręgów i pozwala ocenić, czy doszło do ich przemieszczenia. Pomocne bywają też zdjęcia czynnościowe, czyli RTG w zgięciu i wyproście, które ocenia stabilność kręgosłupa w ruchu.
Gdy ból jest silny albo pojawiają się objawy neurologiczne, potrzebna może być dokładniejsza diagnostyka. American Academy of Orthopaedic Surgeons wskazuje, że często zleca się wtedy rezonans magnetyczny (MRI), który dobrze pokazuje tkanki miękkie, w tym nerwy. MRI pozwala ocenić, czy przesunięty kręg uciska nerwy, co ułatwia zaplanowanie leczenia.
W sytuacjach, gdy pacjent nie może przejść badania MRI, alternatywą jest tomografia komputerowa (TK), która tworzy trójwymiarowe obrazy kości. Czasami wykonuje się również mielografię TK, polegającą na podaniu kontrastu do kanału kręgowego przed wykonaniem skanu, co pozwala jeszcze lepiej uwidocznić miejsca ucisku. Tak szeroki wachlarz badań pozwala na postawienie pewnej diagnozy i odróżnienie kręgozmyku od innych chorób kręgosłupa.
Leczenie kręgozmyku bez operacji: leki i fizjoterapia
W kręgozmyku o niskim stopniu zaawansowania leczenie zwykle zaczyna się od metod zachowawczych, czyli bez operacji. Na początku zaleca się krótki odpoczynek i ograniczenie czynności, które nasilają ból. PubMed Central opisuje podejście, w którym po kilku dniach odciążenia wprowadza się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, aby zmniejszyć stan zapalny.
W leczeniu zachowawczym ważnym elementem jest fizjoterapia trwająca co najmniej 3 tygodnie. Fizjoterapeuta dobiera ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha i pleców, które stabilizują kręgosłup. Oprócz tego stosuje się także:
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) lub paracetamol
- zastrzyki steroidowe podawane do przestrzeni nadtwardówkowej (w celu redukcji silnego bólu)
- specjalistyczne gorsety lub ortezy ograniczające nadmierny ruch
- indywidualnie dobrany program ćwiczeń rozciągających
Gdy ból nie ustępuje mimo leków i rehabilitacji, lekarz może rozważyć zastrzyki sterydowe. Zwykle przynoszą szybką ulgę, co ułatwia kontynuowanie ćwiczeń. Regularne wykonywanie zaleceń fizjoterapeuty zwiększa szansę na skuteczne leczenie bez operacji.
Kręgozmyk w Polsce: gdzie zgłosić się po diagnostykę i rehabilitację
W polskim systemie ochrony zdrowia zwykle zaczyna się od skierowania do poradni ortopedycznej. Skierowanie wystawia lekarz rodzinny, a następnie można zapisać się do placówki z kontraktem Narodowego Funduszu Zdrowia. Z informacji Mazowieckiego Centrum Rehabilitacji Stocer wynika, że poradnie te prowadzą diagnostykę i kwalifikują do leczenia.
W ramach opieki NFZ możliwe są porady lekarskie oraz skierowania na badania obrazowe i rehabilitację. W nagłych sytuacjach, gdy ból jest bardzo silny albo pojawiają się niedowłady, pomoc zapewnia izba przyjęć w trybie ostrym, często także bez skierowania. W szpitalu może być prowadzone leczenie zachowawcze albo operacyjne, w tym stabilizacja kręgosłupa.
Kręgozmyk to schorzenie, które może powodować ból pleców i objawy w nogach, zwłaszcza gdy dochodzi do ucisku na nerwy. Wczesna diagnostyka ułatwia dobranie leczenia i ograniczenie dolegliwości. W leczeniu zachowawczym liczą się regularne ćwiczenia, praca nad postawą i konsekwencja w rehabilitacji.
5
Źródła:
