Choroba zwyrodnieniowa stawów często kojarzy się ze starością i naturalnym zużyciem chrząstki. W rzeczywistości jest bardziej skomplikowana. Zmiany obejmują nie tylko chrząstkę i kości, ale również więzadła, ścięgna oraz mięśnie otaczające staw. Według szacunków przytoczonych przez reumatolog Jean Liew choroba zwyrodnieniowa dotyczy około 528 mln osób na świecie. Najczęściej zajmuje stawy kolanowe, a jej pierwsze objawy łatwo zlekceważyć.
Choroba zwyrodnieniowa kolana. Pierwszym objawem często jest ból przy wchodzeniu po schodach
Początkowo kolano może boleć jedynie podczas wysiłku, na przykład przy wchodzeniu po schodach lub dłuższym spacerze. Z czasem dolegliwości stają się częstsze, a okresy względnego spokoju przeplatają się z zaostrzeniami bólu. U części pacjentów choroba ogranicza codzienne funkcjonowanie na tyle, że nawet zwykłe czynności zaczynają sprawiać trudność.
Rozpoznanie choroby zwyrodnieniowej nie zawsze wymaga prześwietlenia czy rezonansu magnetycznego. Lekarz może postawić diagnozę na podstawie objawów i badania stawu. Badania obrazowe wykonuje się wtedy, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena zmian lub wykluczenie innych schorzeń.
Co ważne, stopień uszkodzenia stawu widoczny na zdjęciu RTG nie musi odpowiadać nasileniu bólu. Zdarza się, że pacjent z niemal całkowicie zanikłą chrząstką funkcjonuje całkiem dobrze, podczas gdy osoba z mniej zaawansowanymi zmianami odczuwa poważne dolegliwości.
Choroby zwyrodnieniowej nie należy również mylić z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS). W RZS główną rolę odgrywają zaburzenia działania układu odpornościowego, a leczenie często wymaga leków wpływających na proces zapalny.
Co pomaga na zwyrodnienie kolana? Ruch i fizjoterapia są podstawą leczenia
Nie istnieje lek, który całkowicie wyleczy chorobę zwyrodnieniową stawu kolanowego. Można jednak zmniejszyć ból, poprawić sprawność i ograniczyć wpływ choroby na codzienne życie.
Jedną z najważniejszych metod jest regularna aktywność fizyczna, dopasowana do możliwości pacjenta. Zalecane dorosłym 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo pozostaje celem także dla osób ze zwyrodnieniem stawów, choć nie każdy jest w stanie osiągnąć go od razu.
Dr Jean Liew radzi, aby zaczynać od krótkich spacerów i stopniowo zwiększać aktywność. Nie trzeba od razu zapisywać się na siłownię ani podejmować intensywnych treningów.
Duże znaczenie ma fizjoterapia. Program ćwiczeń powinien uwzględniać wzmacnianie mięśni, poprawę ruchomości stawu, trening równowagi i ćwiczenia aerobowe. W razie potrzeby można korzystać z odpowiednio dobranych stabilizatorów, plastrów do tapingu lub laski, która pomaga odciążyć kolano.
Osobom z nadwagą lub otyłością zaleca się redukcję masy ciała. Mniejsza masa oznacza mniejsze obciążenie stawu podczas chodzenia. Badania kliniczne sugerują również, że leki stosowane w leczeniu otyłości, takie jak semaglutyd, mogą poprawiać sprawność i zmniejszać ból kolana, choć długoterminowe korzyści i bezpieczeństwo takiego postępowania wymagają dalszej oceny.
Leki na ból kolana i zastrzyki dostawowe. Które metody mają potwierdzoną skuteczność?
W leczeniu bólu związanego ze zwyrodnieniem kolana stosuje się między innymi niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen i naproksen. Nie wszyscy mogą jednak przyjmować je doustnie. Przeciwwskazaniem mogą być niektóre choroby serca, nerek lub przewodu pokarmowego.
W takich sytuacjach lekarz może zalecić preparat przeciwzapalny do stosowania miejscowego, na przykład żel z diklofenakiem. Do krwiobiegu przedostaje się wtedy znacznie mniej substancji czynnej niż po przyjęciu tabletki, co ogranicza część działań niepożądanych.
Pomocniczo stosuje się także preparaty z lidokainą lub kapsaicyną. W przypadku kapsaicyny trzeba uważać, aby po nałożeniu nie dotykać oczu ani twarzy.
Jeżeli ból utrzymuje się mimo leczenia, można rozważyć zastrzyki dostawowe z glikokortykosteroidem. Mogą one przynieść ulgę, ale nie odbudowują chrząstki. Zabieg wiąże się również z niewielkim ryzykiem krwawienia, zakażenia i przejściowego nasilenia bólu.
W wybranych przypadkach przewlekłego bólu stosuje się duloksetynę, lek przeciwdepresyjny wykorzystywany również w leczeniu niektórych zespołów bólowych.
Glukozamina, kwas hialuronowy i kolagen na stawy. Czy warto wydawać na nie pieniądze?
Wiele osób szuka pomocy w suplementach i zabiegach reklamowanych jako sposób na regenerację chrząstki. Problem w tym, że skuteczność części z nich nie została przekonująco potwierdzona.
Dr Liew zwraca uwagę, że niektóre wytyczne odradzają rutynowe stosowanie glukozaminy, chondroityny i zastrzyków z kwasu hialuronowego. Wyniki badań nie wykazały w ich przypadku wystarczająco przekonujących korzyści w porównaniu z placebo. Zalecenia dotyczące kwasu hialuronowego różnią się jednak między organizacjami medycznymi.
Nie ma również wystarczających danych, by rutynowo zalecać osocze bogatopłytkowe (PRP) lub terapię komórkami macierzystymi. Nie ustalono standardowych, skutecznych schematów takiego leczenia.
W przypadku witaminy D i oleju rybiego nie wykazano przekonującej skuteczności w łagodzeniu objawów choroby zwyrodnieniowej kolana. Kurkuma bywa uwzględniana w części zaleceń jako środek o potencjalnym działaniu przeciwzapalnym, ale nadal nie określono jej optymalnej dawki.
Pomocne w łagodzeniu dolegliwości mogą być natomiast joga, tai-chi, masaż, akupunktura czy terapia poznawczo-behawioralna. Stanowią one uzupełnienie leczenia, a nie jego zamiennik. Warto również zadbać o dietę bogatą w błonnik, na przykład śródziemnomorską, szczególnie gdy chorobie zwyrodnieniowej towarzyszą inne problemy zdrowotne.
Kiedy konieczna jest operacja kolana? Nie każdy uszkodzony staw trzeba operować
Jeśli ból utrzymuje się mimo rehabilitacji i leczenia farmakologicznego, a codzienne funkcjonowanie jest poważnie ograniczone, lekarz może skierować pacjenta na konsultację ortopedyczną w sprawie endoprotezoplastyki kolana.
Nie oznacza to jednak, że każda zmiana widoczna w rezonansie wymaga zabiegu.
U pacjentów z chorobą zwyrodnieniową często stwierdza się również uszkodzenia łąkotki. Badania kliniczne wykazały, że artroskopowa częściowa meniscektomia nie zapewnia lepszych wyników długoterminowych niż odpowiednio prowadzona fizjoterapia. Z tego powodu nie jest rutynowo zalecana w leczeniu zwyrodnienia kolana.
U części pacjentów, którzy nie chcą lub nie mogą poddać się operacji, rozważa się także ablację nerwów odpowiedzialnych za przewodzenie bólu z kolana. Zabieg polega na zastosowaniu wysokiej lub niskiej temperatury, aby ograniczyć przekazywanie sygnałów bólowych.
Najważniejsze pozostaje dobranie leczenia do nasilenia dolegliwości i potrzeb pacjenta. Nawet przy zaawansowanych zmianach w stawie dobrze zaplanowane ćwiczenia, redukcja masy ciała i odpowiednie leczenie przeciwbólowe mogą poprawić codzienną sprawność.
7
Medical Xpress
