Inhibitory pompy protonowej (IPP)

2019-01-07 12:23 Karolina Nowak

Inhibitory pompy protonowej (IPP) to grupa leków stosowanych w terapii schorzeń górnego odcinka przewodu pokarmowego, głównie w zapobieganiu i leczeniu choroby wrzodowej żołądka, ale i dwunastnicy, a także zgagi czy refluksu (czyli cofania się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku). Jakie są skutki nadużywania inhibitorów pompy protonowej?

Spis treści

    1. Inhibitory pompy protonowej: wskazania i stosowanie
    2. Inhibitory pompy protonowej: działania niepożądane
    3. Inhibitory pompy protonowej: interakcje
    4. Inhibitory pompy protonowej: nadużywanie
    5. Naturalne inhibitory pompy protonowej

Inhibitory pompy protonowej (IPP) hamują wytwarzanie kwasu solnego przez pompę protonową, która znajduje się w komórkach okładzinowych błony śluzowej żołądka. IPP są zdecydowanie silniejsze i bardziej efektywne od innych dostępnych leków stosowanych w celu hamowania wydzielania tego kwasu.

Inhibitory pompy protonowej rzadko wywołują działania uboczne, a jeśli nawet, to najczęściej pod postacią niegroźnych zaburzeń żołądkowo-jelitowych. Między innymi dlatego są lekami bardzo często przepisywanymi przez lekarzy, a jeden z nich, omeprazol, znajduje się na Liście leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia.

Oprócz omeprazolu do grupy inhibitorów pompy protonowej należą lanzoprazol, rabeprazol, pantoprazol, esomeprazol i dekslanzoprazol.

Te pochodne benzimidazolu nie wykazują znaczących różnic pod względem skuteczności działania, różnią się między sobą jedynie czasem, po którym następuje zmniejszenie wydzielania kwasu solnego o połowę.

Pełny efekt ich działania można zaobserwować dopiero po kilku dniach stosowania, ale utrzymuje się on nawet do 72 godzin.

Inhibitory pompy protonowej: wskazania i stosowanie

Inhibitory pompy protonowej znajdują zastosowanie głównie w leczeniu wspomnianej choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy oraz, co ważne, w zapobieganiu nawrotom tych schorzeń (głównie jako przeciwdziałanie owrzodzeniom wywołanym stosowaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych, zwłaszcza u osób z grup podwyższonego ryzyka).

Są również wykorzystywane w ramach terapii długoterminowej wrzodu trawiennego, a także w przypadku wrzodów krwawiących. Ponadto, wraz z lekami przeciwbakteryjnymi, wchodzą w skład skojarzonego leczenia choroby wrzodowej u osób zakażonych Helicobacter pylori.

IPP są również lekami pierwszego wyboru w leczeniu choroby refluksowej (refluksowe zapalenie przełyku, refluks żołądkowo-przełykowy), która objawia się głównie zarzucaniem (cofaniem) kwaśnej treści żołądkowej do przełyku i zgagą.

Ponadto wskazane są w leczeniu zespołu Zollingera-Ellisona i innych chorób na tle nadmiernego wydzielania kwasu solnego (najczęściej niestety z obecnością licznych nadżerek i owrzodzeń).

U niektórych pacjentów wykorzystuje się inhibitory pompy protonowej w profilaktyce zachłystowego zapalenia płuc.

Inhibitory pompy protonowej stosowane są najczęściej w postaciach doustnych, choć zdarza się, że niektóre z IPP podaje się również dożylnie (np. roztwór do infuzji z omeprazolem, pantoprazolem lub esomeprazolem).

Lekarze zalecają przyjmowanie inhibitorów pompy protonowej raz na dobę, najlepiej tuż przed posiłkiem lub podczas jedzenia (wyjątek lansoprazol), czyli wówczas, kiedy to komórki okładzinowe żołądka są najbardziej aktywne i wydzielają najwięcej kwasu solnego. Środowisko kwaśne jest konieczne do aktywacji IPP, czyli do przemiany nieaktywnych prekursorów w czynne sulfonamidy. Terapia tymi lekami jest zwykle długoterminowa i trwa wiele tygodni.

Inhibitory pompy protonowej: działania niepożądane

Inhibitory pompy protonowej są ogólnie dobrze tolerowane przez większość pacjentów. Przeważnie wywołują niewiele działań niepożądanych. Do najczęściej wymienianych objawów zalicza się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, głównie zaburzenia żołądkowo-jelitowe np. :

Często występują również bóle głowy. Rzadziej obserwowane jest natomiast:

Po podaniu pozajelitowym tych leków w pojedynczych przypadkach może dojść do rozwoju poważnych zaburzeń wzroku i słuchu.

U kilku procent pacjentów po zakończonej terapii IPP pojawia się wtórna hipergastrynemia i następuje wzmożone wydzielanie HCl (kwasu solnego).

Natomiast stosowanie IPP przez okres ponad jednego roku może prowadzić do hipomagnezemii, czyli niedoborów magnezu w organizmie.

W odosobnionych, pojedynczych przypadkach w czasie przyjmowaniu leków z grupy IPP donoszono o działaniach niepożądanych takich jak:

W momencie, gdy leki z grupy inhibitorów pompy protonowej stosowane są długotrwale, może dojść do rozwoju zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, zwłaszcza przy współistnieniu infekcji Helicobacter pylori. Może w takiej sytuacji dochodzić do zmian w strukturze błony śluzowej.

Niezwykle rzadko zdarza się przedawkowanie leków z tej grupy. Obserwuje się wtedy objawy żołądkowo-jelitowe i osłabienie. Leczenie jest wyłącznie objawowe, gdyż nie ma swoistego antidotum, a hemoliza niestety nie przyspiesza eliminacji leku z organizmu.

Specjaliści powiązali długotrwałe przyjmowanie PPI z wyższym prawdopodobieństwem wystąpienia chorób układu krążenia, przewlekłej choroby nerek, nowotworów górnego odcinka pokarmowego, w tym raka żołądka. Do takich wniosków doszli naukowcy z z Washington University School of Medicine w St. Louis oraz Veterans Affairs St. Louis Health Care System.¹

Wbrew niektórym opiniom nie zaobserwowano zaburzeń wchłaniania żelaza i innych pierwiastków śladowych podczas stosowania IPP, jedynie u chorych z zespołem Zollingera-Elisona może dochodzić do utrudnionego wchłaniania witaminy B12, wtedy należy rozważyć jej suplementację.

Należy jednak pamiętać, że reakcje na przyjmowane leki mogą być znacząco różne, wszystko zleży od jednostki chorobowej danego pacjenta, schorzeń współistniejących oraz innych leków przyjmowanych w tym samym czasie.

Inhibitory pompy protonowej: interakcje

Leki z tej grupy mogą modyfikować działanie innych preparatów głównie z powodu wpływu na ich metabolizm oraz zmianę ich wchłaniania (następuje zmiana pH soku żołądkowego).

Wchłanianie niektórych leków przeciwbakteryjnych może uleć zwiększeniu na skutek zmniejszenia pH.

Z analogicznego powodu ketokonazol czy itrakonazol gorzej się wchłaniają - ponieważ potrzebują kwaśnego środowiska. Lanzoprazol może zaś powodować zmniejszenie stężenia stosowanej np. w astmie teofiliny.

U chorych przyjmujących doustne leki przeciwkrzepliwe będące pochodnymi kumaryny (warfaryna, fenprokumon) istnieje zwiększone ryzyko krwawienia.

Natomiast stosowana w zakażeniach dróg oddechowych klarytromycyna może zwiększać stężenie IPP, a na przykład ryfampicyna lub środki zawierające ziele dziurawca zwyczajnego, mogą zmniejszać stężenie lanzoprazolu. 

Inhibitory pompy protonowej: nadużywanie

Odrębnym i ważnym problemem pozostaje niestety kwestia nadużywania IPP oraz niepotrzebnego stosowania tych leków, tzn. przy braku jakichkolwiek wskazań. Zwłaszcza gdy pacjenci stosują je "na własną rękę", bez konsultacji z lekarzem.

Problem jest bardzo poważny, gdyż nieuzasadnione stosowanie leków z tej grupy odbywa się na ogromną skalę.

Według najnowszych analiz IPP są drugą po statynach (lekach obniżających cholesterol) grupą najczęściej przepisywanych leków na świecie. Od kilku lat podejmowane są próby ograniczenia ich nadmiernego stosowania. 

W Danii przeanalizowano stosowanie IPP przez okres 10 lat (lata 2001-2011). Stwierdzono, że w tym czasie stosowanie leków z tej grupy znacznie wzrosło pomimo niezmienionych wskazań do terapii. 

Inhibitory pompy protonowej stanowiły 97% wszystkich przepisywanych leków hamujących wydzielanie kwasu w żołądku, a 94% leków z tej grupy przepisywanych było przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej.

Podejmowane w tym czasie próby ograniczenia stosowania inhibitorów pompy protonowej - np. modyfikacje sposobów refundowania tych leków - nie przyniosły żadnych rezultatów.

Od kilku lat znaczną uwagę zwraca się na fakt, że przy długotrwałym leczeniu IPP może dochodzić do zmiany składu flory bakteryjnej jelit, a to zaś może sprzyjać takim chorobom, jak zespół jelita drażliwego, zespół rozrostu flory bakteryjnej czy niektórym infekcyjnym chorobom jelit, zwłaszcza u osób szczególnie narażonych i osłabionych.

Dlatego też specjaliści podkreślają konieczność okresowej kontroli wskazań do przedłużenia terapii IPP i dążenie do stosowania najmniejszej skutecznej dawki lub w razie potrzeby zmiany leku.

Naturalne inhibitory pompy protonowej

Istnieją również naturalne substancje i produkty, które mogą hamować wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Należą do nich np.:

Jednak jeśli objawy nie ustępują lub wręcz się nasilają, konieczna jest wizyta u lekarza, specjalistyczne badania i wdrożenie leczenia farmakologicznego.

Źródło:

1. Heartburn drugs linked to fatal heart and kidney disease, stomach cancer, https://medicine.wustl.edu/news/popular-heartburn-drugs-linked-to-fatal-heart-disease-chronic-kidney-disease-stomach-cancer/

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE