Leki diuretyczne (moczopędne) – zastosowanie i sposób działania

2019-05-29 11:48 Karolina Iwaniszczuk

Leki diuretyczne inaczej leki moczopędne lub diuretyki czy natriuretyki wpływają na ilość produkowanego moczu i na pracę nerek. Są wykorzystywane przede wszystkim w leczeniu nadciśnienia tętniczego, ale nie tylko. Sprawdź, jakie są rodzaje diuretyków i wskazania do ich stosowania. Jakie są przeciwwskazania do stosowania leków moczopędnych i z jakimi lekami mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje.

Spis treści

  1. Leki diuretyczne: rodzaje
  2. Diuretyki: działania niepożądane
  3. Diuretyki a ciąża
  4. Leki moczopędne: stosowanie u dzieci
  5. Leki moczopędne: przeciwwskazania
  6. Leki moczopędne: interakcje
  7. Diuretyki a dieta
  8. Zioła moczopędne

Leki diuretyczne inaczej leki moczopędne lub diuretyki czy natriuretyki to grupa leków, których działanie polega na zwiększaniu diurezy, czyli objętości wydalanego moczu poprzez bezpośrednie działanie na nerki.

Leki moczopędne stymulują wydalanie sodu, a co za tym idzie - przyspieszają wydalanie wody.

Diuretyki uważane są przez lekarzy za bardzo wartościową grupę preparatów hipotensyjnych, czyli mających wpływ na nadciśnienie tętnicze.

Poza leczeniem nadciśnienia stosowane są wspomagająco przy takich schorzeniach jak:

Przeważnie stosuje się je w skojarzeniu z innymi lekami.

Leki diuretyczne: rodzaje

Leki moczopędne dzielimy na:

1. diuretyki łagodne - do tej grupy należą: diuretyki oszczędzające potas, diuretyki osmotycznie czynne oraz inhibitory anhydrazy węglanowej

  • inhibitory anhydrazy węglanowej (diuretyki o niskiej efektywności) – do grupy tej należy acetazolamid – wykorzystywany przede wszystkim w leczeniu jaskry, jednak diuretyczne działanie acetazolamidu jest krótkotrwałe - po 3 dniach stosowania zanikają jego właściwości moczopędne

  • diuretyki osmotycznie czynne - stosowane w leczeniu zaparć i zatruć, do redukcji ciśnienia wewnątrzczaszkowego i wewnątrzgałkowego, podawane przed zabiegami diagnostycznymi w obrębie jelita grubego

    Przedstawicielem tej grupy jest mannitol, który działa poprzez zwiększenie ciśnienia osmotycznego w płynie zewnątrzkomórkowym i przemieszczanie wody z wnętrza komórek do płynu śródmiąższowego i osocza. Zwiększa wydalanie sodu i chlorków. Bardzo szybko zostaje wydalony z organizmu

  • diuretyki oszczędzające potas - używane głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego, jednak charakteryzują się one niewielką skutecznością. Ich działanie polega na hamowaniu procesu wymiany jonu sodu na potas w kanaliku dalszym nefronu. Leki te powodują więc wzrost wydzielania moczu, jednak nie powodują przy tym spadku poziomu potasu. Najczęściej stosowane są jako uzupełnienie w terapii moczopędnej innymi diuretykami

2. diuretyki o działaniu umiarkowanym: tiazydy i leki tiazydopodobne

Tiazydy to najstarsza grupa leków moczopędnych, stosowane w leczeniu niewydolności serca, nadciśnienia tętniczego, w przewlekłych chorobach nerek, marskości wątroby, kamicy nerkowej.

W 1957 r. ukazały się wstępne wyniki, opublikowane przez Freisa, wykazujące skuteczność hipotensyjną chlorotiazydu. W niedługim czasie na rynku pojawił się preparat hydrochlorotiazyd, który od kilkudziesięciu już lat zajmuje znaczącą pozycję w leczeniu nadciśnienia.

Przykładami diuretyków tiazydowych są indapamid, czy właśnie wspomniany wcześniej hydrochlorotiazyd. Hamują one wchłanianie zwrotne jonu chlorkowego.

Skutkiem ich działania jest więc wydalanie wody i sodu, ale niestety powodują one również znaczną utratę potasu, magnezu i hamują wydalanie wapnia. Ponadto, według badań działają rozkurczająco na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych.

3. diuretyki o silnym działaniu - pętlowe

Diuretyki pętlowe stosowane są w leczeniu:

  • nadciśnienia tętniczego
  • niewydolności serca
  • marskości wątroby
  • ostrej i przewlekłej niewydolności nerek
  • obrzęków
  • wodobrzusza

Pętlowe leki moczopędne należą do najsilniejszych znanych obecnie diuretyków, działają one w części nerki zwanej pętlą Henlego, poprzez hamowanie transportu jonów chlorkowych i sodowych. Dzięki temu zwiększa się wydalanie sodu i wody.

Zalicza się tu pochodne sulfonamidowe, np. furosemid, a także pochodne kwasu fenoksyoctowego, czyli kwas etakrynowy.

Diuretyki pętlowe, są lekami pierwszego rzutu w stanach nagłych, kiedy konieczne jest prawie, że natychmiastowe zmniejszenie objętości krążących w organizmie płynów. Dlatego najczęściej ich stosowanie jest krótkotrwałe.

Diuretyki: działania niepożądane

Do najczęściej spotykanych objawów niepożądanych należą:

Diuretyki a ciąża

Należy pamiętać o tym, iż diuretyki są przeciwwskazane u kobiet w ciąży, zwłaszcza w jej początkowym okresie. Powodować one mogą zmniejszenie ilości wód płodowych, co zagraża rozwijającemu się dziecku.

Leki te mogą być stosowane w ciąży wyłącznie w przypadku, gdy przewidywane korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.

Stosuje się je jedynie krótkotrwale i pod szczególną kontrolą lekarza.

Leki moczopędne: stosowanie u dzieci

Leki te jak najbardziej mogą być stosowane zarówno u dzieci, jak i u osób starszych. Jednak wymagają one ustalenia indywidualnej dawki oraz systematycznej kontroli poziomu elektrolitów w organizmie.

Należy pamiętać, że nie zależnie, czy leczeniem objęte jest dziecko, czy też osoba dorosła - dawkowanie ustala lekarz i jakiekolwiek zmiany w ilości przyjmowanej substancji muszą być poprzedzone wcześniejszą konsultacją.

Leki moczopędne: przeciwwskazania

  • ciężka niewydolność nerek
  • znaczne zaburzenia elektrolitów
  • ciąża i okres karmienia piersią
  • dna moczanowa
  • cukrzyca, nietolerancja węglowodanów
  • zespół metaboliczny (zwany zespołem X)
  • ciężka niewydolność wątroby

Leki moczopędne: interakcje

Diuretyki mogą wchodzić w interakcje z innymi przyjmowanymi przez pacjenta lekami, dlatego też należy uprzedzić lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach, również tych dostępnych bez recepty i tak np.:

diuretyki tiazydowe wchodzą w interakcje

  • z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (np. z ibuprofenem) - następuje osłabienie działania moczopędnego diuretyku

  • z glikozydami naparstnicy - diuretyki nasilają toksyczność glikozydów 

  • z lekami przeciwcukrzycowymi - następuje osłabienie działania tych leków, a tym samym trudność w kontrolowaniu poziomu glukozy we krwi

  • z niektórymi lekami przeciwarytmicznymi (amiodaronem, sotalolem) - u chorych z niskim stężeniem potasu istnieje podwyższone ryzyko wystąpienia groźnych zaburzeń rytmu serca 

  • z lekami uspakajającymi i alkoholem - możliwość wystąpienia hipotonii (niedociśnienia)

diuretyki oszczędzające potas wchodzą w interakcje:

  • z lekami moczopędnymi oszczędzającymi potas, lekami i suplementami zawierającymi ten pierwiastek, inhibitorami konwertazy - zwiększa się ryzyko wystąpienia hiperkalemii 
  • z innymi lekami hipotensyjnymi - nasilenie działania tych leków, co może doprowadzić do znacznego spadku ciśnienia, nawet zagrażającemu życiu
  • z solami litu – wzrasta ryzyko wystąpienie działań toksycznych litu 
  • z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi ( np. z ibuprofenem) – zwiększa się prawdopodobieństwo wystąpienia ostrej niewydolności nerek

diuretyki pętlowe wchodzą w interakcje:

  • z antybiotykami amninoglikozydowymi - nasilenie działania nefro- i ototoksycznego antybiotyków
  • z cefalosporynami - nasilenie nefrotoksyczności antybiotyków 
  • z solami litu - przy dużych dawkach następuje nasilenie toksyczności tego pierwiastka
  • z glikozydami naparstnicy - nasilenie toksyczności glikozydów
  • z glikokortykosteroidami i lekami przeczyszczającymi - zwiększenie ryzyka hipokalemii 
  • z lekami przeciwcukrzycowymi - diuretyki osłabiają działanie tych leków

Diuretyki a dieta

U osób, które zażywają leki moczopędne z grupy diuretyków pętlowych, np. furosemid, czy tiazydowych, np. hydrochlorotiazyd, zwiększających wydalanie jonów potasowych przez nerki, może dojść do istotnego zubożenia organizmu w potas.

Utrudniające funkcjonowanie bóle mięśni lub kurcze mogą być wynikiem niedoboru tego pierwiastka, dlatego w przypadku wystąpienie jakichkolwiek niepokojących objawów należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza, który być może zaleci dietę bogatą w potas i magnez lub suplementację tych pierwiastków.

Produkty spożywcze bogate w potas i magnez to przede wszystkim banany, pomidory, sok pomidorowy, pomarańcze, orzechy, dynia, rodzynki, buraki, nasiona roślin strączkowych, a także zielone warzywa.

Zaś u pacjentów przyjmujących diuretyki oszczędzające potas dochodzić może do zwiększenia stężenia jonów potasowych we krwi, co jest równie niebezpieczne jak ich niedobór.

Do nadmiernego zwiększenia stężenia potasu we krwi może dojść w wyniku niekontrolowanego, jednoczesnego przyjmowania leków z tej grupy oraz suplementów i innych produktów zawierających duże ilości tego minerału.

Zioła moczopędne

Ziołowe diuretyki są pomocne w pozbyciu się nadmiaru wody z organizmu. Wspomagają też oczyszczanie z toksyn. Są stosowane m.in. w leczeniu takich chorób jak:

Diuretyki naturalne to m.in.:

Jedną z ich głównych zalet jest fakt, że stosowane zgodnie z zaleceniami działają moczopędnie, ale nie doprowadzają do wypłukania cennych elektrolitów z organizmu, jednak tak jak wszystkie naturalne i farmakologiczne środki lecznicze, tak i zioła mogą wywoływać skutki uboczne, a nawet przyjmowane w nieodpowiednich dawkach szkodzić zdrowiu.

Przedawkowanie ziół może prowadzić do odwodnienia organizmu i spadku objętości krwi. Niebezpieczne jest to szczególnie w przypadku małych dzieci, kobiet w ciąży oraz osób starszych.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE