Gruźlica - objawy, badanie, leczenie

Konsultant: dr hab. n. med. Eugeniusz Małafiej, bakteriolog z Instytutu Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi
20 komentarze
Autor: Agnieszka Paculanka, Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Gruźlica rozwija się u 10 proc. zakażonych. W Polsce większość przypadków jej postaci to gruźlica płuc. Często bywa wykrywana przypadkowo. Chory skarży się na kaszel i bóle w klatce piersiowej. W leczeniu gruźlicy oprócz środków farmakologicznych ważna jest właściwa dieta.

Gruźlica, którą kiedyś nazywano chorobą biedaków, może dopaść każdego z nas. Najbardziej jednak podatne na jej atak są dzieci pomiędzy 10. a 15. rokiem życia, osoby w podeszłym wieku, niedożywione (także z powodu częstego stosowania diet odchudzających), diabetycy, cierpiący na wrzody żołądka i dwunastnicy, palacze, a także osoby nadużywające alkoholu oraz narkomani. Choć wydawało się, że gruźlica została już pokonana, od pewnego czasu znów rośnie liczba nowych przypadków choroby. I mimo że można ją całkowicie wyleczyć, każdego roku w Polsce umiera na nią około 1000 osób. To dwa razy więcej niż w Czechach i Słowacji i aż siedem razy więcej niż w Norwegii i Szwecji. Dlatego trzeba bić na alarm.

Przyczyny zachorowań na gruźlicę

Gruźlica jest chorobą zakaźną, którą wywołują Gram-dodatnie bakterie (Mycobacterium tuberculosis) zwane pałeczkami lub prątkami Kocha – od nazwiska ich odkrywcy, Roberta Kocha. Są bardzo odporne na działanie antybiotyków, kwasów, a także zasad. Przy dostatecznej wilgotności (bez dostępu światła) w glebie lub kurzu mogą przetrwać nawet kilka lat. Prątki giną jednak pod wpływem promieni słonecznych, natomiast w temperaturze 75°C stają się nieszkodliwe już po 10 sekundach. Rozmnażają się dość wolno – podział następuje co 18–20 godzin.

Źródła zakażenia gruźlicą

Największe zagrożenie stanowią tzw. chorzy prątkujący, czyli wydychający bakterie z powietrzem podczas kaszlu, kichania, śmiechu i mówienia. Rzadziej choroba przenosi się drogą pokarmową lub przez dotyk. Źródłem zakażenia bywa też mleko pochodzące od chorych krów.

Ale zakażenie bakteriami gruźlicy wcale nie jest równoznaczne z zachorowaniem. Choroba rozwija się u około 10 proc. zakażonych. Jednak od chwili przeniknięcia bakterii do organizmu, ryzyko zachorowania utrzymuje się przez całe życie, a największe jest w pierwszym i drugim roku od zakażenia.

Objawy gruźlicy

W 10 proc. przypadków choroba rozwija się bez dolegliwości i jest wykrywana przypadkowo. Częściej jednak się zdarza, że gdy gruźlica zaatakuje, pojawia się osłabienie, uczucie ciągłego zmęczenia, senności.

Objawy gruźlicy w dużej mierze zależą od tego, który narząd został zaatakowany.

Typowe są nawracające stany podgorączkowe, a także nocne poty. Ale najbardziej charakterystycznym objawem jest utrzymujący się kaszel – początkowo suchy, a następnie z odkrztuszaniem plwociny (w ostrym stadium choroby występuje plucie krwią). Uwagę powinien zwrócić także, niezwiązany z dietą lub intensywną gimnastyką, spadek wagi oraz bóle w klatce piersiowej. Oznaką zakażenia może być też zbyt wolne dochodzenie do zdrowia po zapaleniu płuc. Każdy z takich objawów powinien być sygnałem do złożenia wizyty lekarzowi.

Ważne

Ważne

W Polsce 95 proc. przypadków to gruźlica płuc. Ale choroba może zaatakować każdy narząd, najczęściej układ moczowy, węzły chłonne, kości i stawy.

Rodzaje gruźlicy

  • pierwotna - przebiega bezobjawowo. U części chorych pojawiają się objawy przypominające grypę, które samoistnie ustępują, ale często pozostają powiększone węzły chłonne. Po kilku miesiącach może dojść do samowyleczenia. Dowodem przebytej gruźlicy będą widoczne na zdjęciu RTG zwapnienia płuc.
  • prosówkowa - jest jedną z najcięższych postaci choroby. Rozwija się wskutek rozsiewu prątków, które wraz z krwią docierają do wszystkich organów. Nazwa jest związana z kształtem ognisk gruźliczych (guzków) tworzących się w poszczególnych organach i przypominających ziarna prosa. Może się rozpocząć od wysokiej gorączki, duszności, a nawet niewydolności oddychania, bólów głowy lub przebiegać podstępnie – ze stanami podgorączkowymi i szybką utratą wagi. Chory musi trafić do szpitala.
  • popierwotna jest skutkiem uaktywnienia się prątków, które przetrwały w organizmie w stanie uśpienia. Z reguły zajmuje płuca, ale może się też objawić w innych narządach: układzie oddechowym, moczowo-płciowym lub nerwowym, a także w kościach, stawach i osierdziu.
  • pozapłucna - dotyka 5 proc. zakażonych. Najczęściej zajmuje węzły chłonne (niebolesne powiększenie), układ moczowy (atakuje nerki), kości i stawy (dochodzi do tzw. złamań kompresyjnych), osierdzie (częste bóle za mostkiem i utrata masy ciała).
  • Gruźlica płuc - najczęściej występująca postać gruźlicy (w Polsce to 95% wszystkich zachorowań). Najbardziej charakterystyczny objaw to trwający ponad trzy tygodnie kaszel - początkowo suchy, potem z odkrztuszaniem plwociny, osłabienie, zmęczenie, senność, nocne poty, lekko podwyższona temperatura, nieuzasadniony spadek wagi oraz bóle w klatce piersiowej, w ostrym stadium gruźlicy chory pluje krwią. W 10 proc. przypadków choroba rozwija się bez dolegliwości i jest wykrywana przypadkowo, np. podczas badań okresowych. U części chorych dolegliwości przypominające grypę ustępują samoistnie (pozostaje tylko przedłużające się powiększenie węzłów chłonnych). Po kilku miesiącach może dojść do samowyleczenia. Dowodem przebytej gruźlicy są widoczne na zdjęciu RTG zwapnienia płuc i tzw. wnęki w węzłach chłonnych.
  • Gruźlica układu moczowego (najczęściej nerek) - bardzo niebezpieczna, bo długo nie daje żadnych objawów. Pierwszym jest krwiomocz, ból przy oddawaniu moczu i pieczenie w cewce moczowej, ale to oznacza, że prątki zaatakowały już cały układ. Finałem takiego zakażenia jest śmierć spowodowana niewydolnością nerek.
  • Gruźlica węzłów chłonnych - objawia się powiększeniem węzłów chłonnych w okolicy szyi i nad obojczykami. Nieleczona prowadzi do rozmiękczenia węzłów i tworzenia się w uszkodzonej skórze pęknięć, które po zagojeniu się pozostawiają widoczne blizny. Tę postać choroby pomoże rozpoznać biopsja. Jeśli nie poda się antybiotyku, zarazki gruźlicy będą się szybko rozprzestrzeniały po całym organizmie.
  • Gruźlica kości i stawów – u chorego dochodzi do tzw. kompresyjnych złamań uszkodzonych kręgów lędźwiowych i dolnych piersiowych (u dzieci tylko piersiowych). Często pojawia się wtedy garb na plecach. Wokół ognisk gruźliczych tworzą się ropnie nazywane zimnymi, bo nie towarzyszą im charakterystyczne dla stanu zapalnego obrzęki, bóle, zaczerwienienie, wysoka temperatura. Przy wczesnym rozpoznaniu wystarczają leki, później konieczne bywa leczenie chirurgiczne, niekiedy nawet amputacja (fragmentu kości lub całej kończyny).
  • Gruźlica osierdzia - zaczyna się od podwyższonej temperatury i spadku wagi. Dość szybko pojawiają się bóle za mostkiem, przyspieszona akcja serca, duszności oraz obrzęki nóg i rąk. Dlatego ta postać gruźlicy jest mylona z zawałem. Jeżeli nie zostanie rozpoznana, po kilku latach może się zakończyć tragicznie.
  • Gruźlica prosówkowa – to najgroźniejsza postać gruźlicy. Ogniska gruźlicze w organach przybierają kształt ziaren prosa. Ponieważ może dojść do zatrzymania oddechu, chory musi trafić do szpitala.
  • Gruźlica narządów rodnych - dotyczy pochwy, sromu, jajowodów oraz błony śluzowej macicy - może przebiegać bezobjawowo i zostaje wykryta przypadkowo przy okazji diagnostyki niepłodności. Mogą występować objawy sugerujące zapalenie jajników tzn. ból w obrębie miednicy, upławy, zaburzenia miesiączkowania, nieprawidłowe krwawienia, może pojawić się miesiączka po menopauzie.
Ostatnio dodane na forum
zobacz wszystkie »
 
 
singletwo, 02.03.2016 14:39
Gruźlica została u mnie wykryta dosyć szybko i na szczęście wyleczona, kosztowało mnie to 2 miesiące w szpitalu i stwierdzam że jest to okropna i bardzo cieżka choroba, dlatego jak mamy tylko jakiekolwiek podejrzenie od razu do lekarza!
Nie zarejestrowany, 26.11.2013 19:48
Christian Louboutin Outlet Online I really want to, forget the hopeless love, writing life bright poem, looking for that piece of blue sky, let the rosy dream flying in his hand. If say goodbye so easily say, she knew his heart should never have him, he called the inappropriate just what a highfalutin excuse, he may be tired of, don, and perhaps never love. If the lh back to wait for that day, i wilhave waited untithe last second, wait tilhe comes. http://www.ordineingegneripisa.it/public/ At that time, people of a wintethe loss of love opened flowers. Always think oneself is belong to the kind of heartless types, but the results are not. Christian Louboutin Sale Uk I always afraid, so always unconsciously try various devices to protect themselves. I also began to tired, but feeling very transparent cold, have a look or a man staring at computer ac. Christian Louboutin Sale Because love is too pure, so, even if i close my eyes, eyes stilthat piece of cloud like red, let a person accidentally, and burning eyes, tears quietly so, the quiet years, to perfect. .
 

Badania, które wykryją gruźlicę

Jeśli lekarz podejrzewa zakażenie gruźlicą, zleca wykonanie odpowiednich badań:

  • prześwietlenie płuc - jeśli obraz rentgenowski nie jest jednoznaczny, pacjenta kieruje się na tomografię komputerową; przy podejrzeniu świeżego zakażenia prześwietlenie powtarza się po 1–3 miesiącach
  • badanie bakteriologiczne plwociny pobranej podczas bronchoskopii - próbkę ogląda się pod mikroskopem, co pozwala stwierdzić obecność prątków Kocha; podczas bronchoskopii lekarz może pobrać też wycinek tkanki płucnej, aby określić, czy nie doszło do tworzenia się ziarniny gruźliczej
  • odczyn tuberkulinowy - wykonuje się, by określić reakcję alergiczną organizmu na kontakt z żywymi pałeczkami gruźlicy: bakterie wprowadza się pod skórę i po 72 godzinach odczytuje się wynik - jeśli na przedramieniu pojawi się tylko zaczerwienienie, wynik uznaje się za ujemny (nie ma gruźlicy), gdy powstanie wyczuwalny palcem 6 mm płaski guzek – świadczy to o gruźlicy - taka reakcja występuje zwykle po 6 tygodniach od zakażenia.

Zrób to koniecznie

Zrób to koniecznie

Ważne dla rodziców

Jeśli do opieki nad swoimi dziećmi zatrudniacie osoby starsze (niezależnie od tego czy należą one do rodziny, czy są obce) powinniście poprosić o wykonanie RTG płuc. Gruźlica jest chorobą, która przez lata może pozostawać w uśpieniu, a małe dzieci są szczególnie podatne na zakażenie.

Obowiązkowe szczepienia

W Polsce są wykonywane od 1955 roku. Obowiązkowo szczepi się wszystkie noworodki oraz ponownie dzieci (bez wyraźnej blizny poszczepiennej i z ujemnym odczynem tuberkulinowym) w 2., 6. i 12. roku życia.

Prześwietlenie płuc

Niestety, dziś nie wykonuje się bezpłatnie profilaktycznych prześwietleń płuc. Badanie można zrobić odpłatnie, ale bez wyraźnej potrzeby – nie częściej niż co 2 lata.

Konieczna izolacja pacjentów podczas leczenia gruźlicy

Terapia gruźlicy musi trwać co najmniej pół roku. Chorzy, którzy prątkują, przebywają w szpitalu i są odizolowani od otoczenia. Po 2 tygodniach przestają rozsiewać bakterie, ale powinni pozostać w szpitalu jeszcze przez 2-4 tygodnie. Potem kurację można kontynuować w przychodni. W okresie gdy chory prątkuje, podaje mu się jednocześnie 3 albo 4 leki. Najczęściej jest to hydrazyd, streptomycyna, rifampicyna (RMP) oraz pirazynamid. Leczenie gruźlicy jest bezpłatne. Od 1999 roku refundacją kosztów terapii objęte są także wszystkie osoby nieubezpieczone.

Wspomaganie leczenia gruźlicy

W leczeniu gruźlicy ogromne znaczenie ma właściwe odżywianie. Najlepsza jest dieta zrównoważona, bogata w świeże owoce i warzywa, produkty wysokobiałkowe oraz pełne ziarna zbóż. Posiłki powinny być wysokokaloryczne, aby wyrównać spadek masy ciała. Dla podniesienia odporności organizmu zaleca się też zwiększone dawki witaminy C i A oraz przyjmowanie selenu i cynku. Jednak każdą kurację witaminową trzeba uzgodnić z lekarzem. Chory powinien jak najwięcej przebywać na świeżym powietrzu. Prątki są bardzo wrażliwe na działanie promieniowania ultrafioletowego. Dlatego przebywanie w słońcu lub naświetlanie specjalnymi lampami zmniejsza rozprzestrzenianie się choroby i przyspiesza zdrowienie.

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
Zdjęcia: Thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 20.03.2017

Komentarze (1 - 10 z 20)
Aneta Zapolska , 24.03.2017 21.16
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
W Zielonej Górze na wizytę u pulmonologa ze skierowaniem pilne trzeba czekać 1,5 miesiąca. Lekarz I kontaktu nie ma prawa dać skierowania na obecność prątków gruźlicy w plwocinie. Tak więc 1,5 miesiąca będę nieleczona zarażać całe miasto. W komunie 40 lat temu od razu byłabym odwieziona do szpitala. Stwierdzam więc kolosalny postęp w walce z gruźlicą. Nic dziwnego, że jesteśmy pod tym względem najgorsi w Europie.
 
Kasia, 17.03.2017 21.58
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Właśnie dzisiaj została mi opowiedziana smutna historia pewnego 38 latka. Mieszkał na wsi razem z rodzicami. Kiedy rodzice pomarli został sam. Po ich śmierci W domu zaczęto urządzać imprezy a tzw znajomi (od kieliszka) zaczęli wyprzedawać wszystko z jego domu. Kiedy nie zostało już nic, znajomi tez zniknęli. Chłopak się w końcu rozchorował na zapętlenie płuc, dodam ze nie jeden raz. Chory, nie mógł pracować. Prosił znajomych żeby zawieźli go do lekarza, ale nikt mu nie pomógł. Wszyscy się bali ze nie ma ubezpieczenia. Był tak chory ze nawet drzewa z pobliskiego lasu nie mógł sobie przynieść żeby w domu nagrzać. Nie miał pieniędzy na jedzenie. Opieka społeczna dała mu 300 zł. 300 zł i umyła ręce!!!! W końcu ktoś się nad nim zlitował i zabrał go do szpitala. Po kilku dniach w drodze do innego szpitala zakaźnego, zmarł w karetce na gruźlicę.....pijaczek czy nie, był nieszkodliwy... nikt mu nie pomógł....gdybym tylko mieszkała w tej wsi....ludzie otwórzmy nasze serca na pomoc innym
 
alex, 05.02.2017 23.13
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Czemu autor artykułu nie wspomniał o małym szczególe...że szczepienie przeciw gruźlicy nie ma najmniejszego wpływu na zapadalność!...mało tego, noworodki cierpiące na wrodzony brak odporności są zakażane prądkiem gruźlicy poprzez szczepienie i gruźlica gotowa.
 
fffere, 11.12.2016 12.43
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Szwecja, Norwegia, Czechy i Słowacja ŁĄCZNIE mają znacznie mniej ludzi jak Polska, jeżeli w Polsce, w której jest powiedzmy 38 mln ludzi 1000 rocznie umiera, a na Słowacji i Czechach (ok 15 mln) umiera 500, mamy wyśmienity wynik w porównaniu do nich. Gorzej ze Skandynawami, ich jest też ponad 3 razy mniej, ale wynik mają lepszy.
 
icek, 09.10.2016 01.26
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
A po co , tak mają więcej klientów, więcej kasy :)
 
pielegniarka, 07.09.2016 23.50
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
O ile chory prądkuje owszem, dlatego warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym i wykonac RTG:)
 
Beata, 07.08.2016 10.41
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Czy mieszkający z chorym na gruźlicę tez jest narażony na zarażenie się na gruźlico
 
jolkaa, 30.05.2016 02.21
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
czy to jest możliwe aby lekarz przyjmując na oddzial szpitalny od razu powiedział ze będę się leczyc na gruzlice 2 miesiące aczkolwiek uważam ze po 4 tyg powinnam mieć badania czy dalej pradkuje
 
kimberek, 15.11.2015 20.49
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Technika PCR może i najczęściej jest badaniem wiarygodnym, a na pewno znacznie czulszym i specyficznym niż inne metody nie oparte na wykrywaniu w przypadku MTB DNA bakterii. Jednak trzeba brać pod uwage czy test którym zostaliśmy zbadani jest na tyle czuły, specyficzny i i tzw niskiej podatności na błędy operatora, że został przeprowadzony prawidłowo i bez żadnych komplikacji.
 
Marta, 28.10.2015 13.58
» zgłoś nadużycie » ODPOWIEDZ
Moja znajoma zachorowała na gruźlicę którą podejrzewano u niej od 3 miesięcy teraz wyniki się potwierdziły i trafiła do szpitala. W domu razem z nią mieszka kilka osób również jej dzieci. Ona sama przez te 3 ostatnie miesiące nie siedziała w domu tylko żyła normalnie towarzysko. Teraz trafiła do szpitala i żaden lekarz jej się nie spytał czy w ostatnich miesiącach przebywała z innymi osobami, którzy mogli się zarazić a przecież przez ten czas mogła zarazić pół rodziny. Przecież lekarze powinni jej kazać ostrzec osoby rzekomo zarażone przez nią i kazać się przebadać. A tak żyją sobie w nieświadomości i zarażają innych :(
 
następne »
strona 1 z 2
DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Ten wirus dla Polaków jest groźniejszy niż Zika! Ten wirus dla Polaków jest groźniejszy niż Zika!

Świat co jakiś czas elektryzowany jest doniesieniami o nowych rodzajach wirusów, które w...

więcej

2001

Półpasiec - choroba zakaźna. Przyczyny, objawy, leczenie półpaśca Półpasiec - choroba zakaźna. Przyczyny, objawy, leczenie półpaśca

Półpasiec, ostrą chorobę zakaźną, wywołuje ten sam wirus co ospę wietrzną. Objawy półpaśca to...

więcej

1821

Gronkowiec: charakterystyczne objawy i leczenie zakażenia gronkowcem Gronkowiec: charakterystyczne objawy i leczenie zakażenia gronkowcem

Gronkowiec atakuje zarówno ludzi jak i zwierzęta. Czasem wystarczy chwilowe obniżenie odporności i...

więcej

1289

Mononukleoza: objawy, badania, leczenie, powikłania Mononukleoza: objawy, badania, leczenie, powikłania

Mononukleozą najłatwiej zarazić się przez pocałunek, dlatego często nazywana jest właśnie chorobą...

więcej

1240

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Jeżeli terapia logopedyczna nie jest kontynuowana w domu podczas samodzielnych ćwiczeń zaleconych przez logopedę, nie może być skuteczna. Zajęcia ze specjalistą raz w tygodniu wystarczą, powinny...

Przedwczesne dojrzewanie płciowe jest poważnym problemem i radzę nie zwlekając zgłosić się do endokrynologa pediatry. Nie zawsze przyczyną jest guz wydzielający hormony. Czasami zaburzenia wynikają z...

Biopsja szyjki macicy jest zabiegiem o niewielkim ryzyku powikłań w tym zatorowości, można go wykonać w znieczuleniu miejscowym co dodatkowo minimalizuje ryzyko powikłań.

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.