Niewydolność oddechowa - przyczyny, objawy i leczenie

2020-03-15 14:44 Joanna Mazurek

Niewydolność oddechowa może być ostra lub przewlekła. Ta pierwsza pojawia się nagle - w ciągu kilku minut lub godzin - a jej skutki można odwrócić. Znacznie gorsze są rokowania pacjentów w przewlekłą niewydolnością oddechową, którą charakteryzuje stopniowe i narastające przez dłuższy czas pogarszanie się funkcji oddechowej, ponieważ jej skutki są nieodwracalne. Jakie są przyczyny i objawy niewydolności oddechowej? Na czym polega leczenie?

Niewydolność oddechowa jest stanem, w którym dochodzi do zaburzeń czynności układu oddechowego, co prowadzi do niedotlenienia organizmu.

Spis treści

  1. Ostra niewydolność oddechowa
  2. Ostra niewydolność oddechowa - przyczyny
  3. Ostra niewydolność oddechowa - objawy
  4. Ostra niewydolność oddechowa - diagnostyka
  5. Ostra niewydolność oddechowa - leczenie
  6. Przewlekła niewydolność oddechowa
  7. Przewlekła niewydolność oddechowa - przyczyny
  8. Przewlekła niewydolność oddechowa - objawy
  9. Przewlekła niewydolność oddechowa - diagnostyka
  10. Przewlekła niewydolność oddechowa - leczenie
  11. Przewlekła niewydolność oddechowa - powikłania

Niewydolność oddechową możemy podzielić ze względu na czas trwania zaburzenia na ostrą i przewlekłą. Ze względu na zmiany zachodzące we krwi wyróżniamy niewydolność hipoksemiczną (częściową) przebiegającą ze spadkiem ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi poniżej 60 mm Hg oraz hipoksemiczno-hiperkapniczną (całkowitą) charakteryzującą się zarówno spadkiem ciśnienia parcjalnego tlenu, jak i wzrostem dwutlenku węgla powyżej 45 mm Hg.

Ostra niewydolność oddechowa

Ostra niewydolność oddechowa rozwija się w ciągu tygodnia od zachorowania, bądź zaostrzenia poprzednich objawów chorobowych. Jest to stan zazwyczaj odwracalny, lecz w niektórych przypadkach w wyniku niedotleniania tkanek może rozwinąć się niewydolność wielonarządowa, prowadząca do śmierci.

Ostra niewydolność oddechowa - przyczyny

Do przyczyn ostrej niewydolności zaliczamy:

  • obrzęk płuc - może być spowodowany niewydolnością lewokomorwową serca, przewodnieniem, przytopieniem, stanem po przeszczepie płuca, bądź po usunięciu zatoru tętniczego
  • krwawienie do pęcherzyków płucnych - dochodzi do nich w zapaleniach naczyń, chorobach tkanki łącznej oraz w przebiegu skazy krwotocznej
  • ciężkie zapalenie płuc
  • niedodmę - spowodowana zatkaniem dróg oddechowych przez ciało obce lub guza
  • uraz płuca
  • zmiejszenie przepływu krwi przez naczynia płucne - może wynikać z zatorowości płucnej lub wstrząsu
  • choroby opłucnej
  • sepsę
  • aspirację treści żołądkowej
  • inhalację toksyn lub dymu
  • napromieniowanie klatki piersiowej
  • masywne przetoczenia preparatów krwi - może dochodzić do ostrego poprzetoczeniowego uszkodzenia płuc
  • powikłania ciąży - rzucawka, zator z wód płodowych
  • ostre zapalenie trzustki - może prowadzić do wytworzenia zatoru tłuszczowego
  • reakcje polekowe i zatrucia lekami

Ostra niewydolność oddechowa - objawy

Najbardziej charakterystycznym objawem niewydolności oddechowej jest duszność. Można ją podzielić na spoczynkową oraz wysiłkową.

Inne objawy zależne są od choroby podstawowej. Mogą do nich należeć:

  • kaszel z odkrztuszaniem plwociny - występuje często w przebiegu zapalenia płuc
  • krwioplucie - cechuje układowe zapalenie naczyń
  • gorączka
  • ból w klatce piersiowej - objaw charakterystyczny dla zatorowości płucnej, odmy opłucnowej, dławicy piersiowej oraz zawału serca
  • sinica
  • tachykardia, czyli podwyższone tętno
  • przyspieszony oddech

Ostra niewydolność oddechowa - diagnostyka

W rozpoznaniu niewydolności oddechowej kluczowe jest wykluczenie innych przyczyn duszności, takich jak: zatrucia tlenkiem węgla lub cyjankami, nadczynność tarczycy, ból, lęk, duży wysiłek u osób zdrowych.

Przydatne są również badania takie jak:

  • pulsoksymetria - jest to nieinwazyjne badanie umożliwiające przezskórną ocenę ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi, które w przypadku niewydolności oddechowej jest obniżone
  • gazometria krwi - ukazuje hipoksemię, lub w niektórych przypadkach dodatkowo hiperkapnię i kwasicę
  • badania mikrobiologiczne - ze względu na to, że częstą przyczyną są zakażenia, warto zidentyfikować czynnik etiologiczny wykonując przykładowo posiew krwi
  • RTG klatki piersiowej - może wykazać niedodmę, odmę opłucnową, płyn w jamie opłucnej, bądź obecność nacieków zapalnych w płucach
  • EKG - umożliwia wykrycie cech niedokrwienia mięśnia sercowego.

Ostra niewydolność oddechowa - leczenie

Leczenie ostrej niewydolności oddechowej obejmuje udrożnienie dróg oddechowych, które można przeprowadzić w różny sposób, zależnie od problemu chorego.

  • bezprzyrządowe udrożnienie dróg oddechowych - polega na ułożeniu chorego na plecach, odgięciu głowy ku tyłowi i usunięciu z jamy ustnej ewentualnych ciał obcych, a następnie uniesieniu lub wysunięciu żuchwy.
  • intubacja dotchawicza - podczas tego zabiegu chory jest pod wpływem leków uspokajających i nasennych oraz przeciwbólowych. Rurka intubacyjna wprowadzana jest przez jamę ustną lub nos poprzez szparę głośni do tchawicy i następnie podłączana do zestawu do wentylacji. Z techniki tej korzysta się przy utracie przytomności i odruchów obronnych u chorego, oraz w znieczuleniach ogólnych.
  • konikotomia - polega na przebiciu igłą połączoną ze strzykawką więzadła pierścienno-tarczowego krtani, a następnie zsunięciu po igle cewnika i usunięciu igły. Konikotomia jest wskazana w przypadku obrzęku krtani, zatkania dróg oddechowych przez ciało obce lub urazu twarzoczaszki.
  • tracheotomia - jest to zabieg otolaryngologiczny polegający na otwarciu przedniej ściany tchawicy i umiejscowieniu w drogach oddechowych rurki umożliwiającej wentylację płuc. Metoda ta wykorzystywana jest zazwyczaj w masywnym obrzęku krtani i przy długotrwałej wentylacji mechanicznej.

W celu zwalczania hipoksemii wykorzystuje się tlenoterapię z dużą zawartością tlenu w mieszaninie oddechowej. Jeśli jest to nieskuteczne, można zastosować pozaustrojowe wspomaganie oddychania.

Zależnie od przyczyny choroby pomocna może być również farmakoterapia i zabiegi takie jak obarczenie odmy opłucnowej, lub usunięcie płynu z jamy opłucnej. W niektórych przypadkach istotna jest także dieta zapobiegająca niedoborom i uboga w węglowodany, co zmniejsza wytwarzanie dwutlenku węgla.

Przewlekła niewydolność oddechowa

Przewlekła niewydolność oddechowa rozwija się stopniowo i nie można w pełni odwrócić jej przebiegu.

Przewlekła niewydolność oddechowa - przyczyny

Wśród przyczyn przewlekłej niewydolności oddechowej wyróżniamy:

Przewlekła niewydolność oddechowa - objawy

Objawy w przewlekłej niewydolności oddechowej są zwykle mniej nasilone niż w przypadku niewydolności ostrej. Występująca duszność może być zarówno spoczynkowa jak i wysiłkowa. Istnieje wiele skal do oceny duszności, jedną z nich jest skala mMRC (modified Medical Research Council), służąca do oceny jej nasilenia.

0 - jest to duszność występująca tylko podczas znacznego wysiłku fizycznego
1 - duszność występuje podczas szybkiego marszu po płaskim terenie lub podczas wchodzenia na niewielkie wzniesienie
2 - ze względu na duszność chory chodzi wolniej niż zdrowe osoby w jego wieku lub idąc we własnym tempie po płaskim terenie, musi się zatrzymać dla nabrania tchu
3 - po pokonaniu ~ 100m lub po kilku minutach marszu po płaskim terenie chory musi zatrzymać się dla nabrania tchu
4 - duszność uniemożliwia choremu opuszczenie domu, występuje przy prostych codziennych czynnościach jak rozbieranie się lub ubieranie

Występowanie innych objawów często jest uzależnione od choroby podstawowej. Mogą to być:

  • senność
  • ból głowy
  • splątanie
  • sinica
  • krwioplucie - częste w przypadku guza płuca oraz przewlekłego zapalenia oskrzeli
  • osłabienie siły mięśniowej, objawy neurologiczne - charakterystyczne dla myasthenia gravis, stwardnienia zanikowego bocznego oraz zespołu Guillana i Barrego
  • przyspieszone tętno
  • przyspieszony oddech
  • przerost dodatkowych mięśni oddechowych i wdechowe ustawienie klatki piersiowej
  • zaczerwienienie skóry i spojówek w wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych

Przewlekła niewydolność oddechowa - diagnostyka

Rozpoznanie przewlekłej niewydolności oddechowej stawia się głównie na podstawie wywiadu wskazującego na długotrwały przebieg połączony ze spełnionymi kryteriami gazometrycznymi. Badania wykonywane w celu odnalezienia przyczyny choroby to RTG klatki piersiowej, spirometria oraz gazometra krwi.

Przewlekła niewydolność oddechowa - leczenie

Leczenie przewlekłej niewydolności oddechowej opiera się głównie na tlenoterapii. Zazwyczaj może być ona stosowana w warunkach domowych, lecz w przypadku zaostrzeń powinna być prowadzona w szpitalach.

W niektórych przypadkach wykorzystuje się również przewlekłą wentylację mechaniczną. Bardzo istotne jest leczenie choroby podstawowej. Dieta zapobiegająca niedoborom i ograniczająca węglowodany, rehabilitacja oraz edukacja chorego i bliskich również mają znaczenie.

Przewlekła niewydolność oddechowa - powikłania

Przewlekła niewydolność oddechowa ze względu na nieodwracalność zmian ma dużo gorsze rokowania niż niewydolność ostra. Prowadzi ona do wielu niekorzystnych zmian w funkcjonowaniu organizmu, takich jak:

  • nadciśnienie płucne
  • niewydolność prawokomorowa
  • czerwienica wtórna i zespół nadmiernej lepkości krwi
  • żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
  • niedożywienie i wyniszczenie

Badania wykonywane w celu oceny powikłań przewlekłej niewydolności oddechowej to EKG, echokardiografia i morfologia krwi obwodowej.

Pomyłka

Studentka kierunku lekarskiego. Pasjonuje się zdrowiem i wszystkim co z nim związane, także zdrowym żywieniem. W wolnym czasie zajmuje się czytaniem kryminałów i treningiem siłowym.

Bibliografia:

  1. Interna Szczeklika 2019 pod red. dr.n.med. Piotra Gajewskiego, Wydanie XI, Kraków, Medycyna Praktyczna, 2019, ISBN 978-83-7430-569-3
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie! Z kodem rabatowym: "wiosna" tylko 2,50 zł za 96 stron porad o zdrowiu! Dodatkowo otrzymasz dostęp do numerów archiwalnych. W nr 4/2020 „Zdrowia m.in.: poradnik alergika, choroby zakaźne pod lupą, „młody” zawał serca, mity o recyklingu.

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 4/2020

Materiał partnerski

KOMENTARZE