Spirometria - co to jest?

Magdalena Moraszczyk - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie" | Konsultacja: dr hab. n. med. Stefan Wesołowski, dyrektor Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Spirometria jest badaniem bezbolesnym, nie wymaga przygotowań, trwa kilka minut, a daje cenne informacje: pozwala ocenić pracę i pojemność płuc. Dlatego powinien ją zrobić każdy palacz papierosów.

Spis treści:

  1. Spirometria - jak się przygotować do badania
  2. Spirometria - kto się powinien przebadać?
  3. Spirometria - przebieg badania
  4. Spirometria - normy
  5. Spirometria - jak odczytać wyniki?

Spirometria to najczęstsze badanie czynnościowe płuc, niezbędne do diagnozowania i kontrolowania leczenia chorób obturacyjnych, które powodują zwężenie dróg oddechowych i utrudniają oddychanie, m.in. astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP).

Spirometria - jak się przygotować do badania

Specjaliści podkreślają, że choć badanie należy do niezwykle prostych, nie jest zwyczajnym oddychaniem przez rurkę i wymaga od pacjenta pewnego wysiłku oraz dokładnego wykonywania poleceń.

Trzeba w odpowiednim momencie i we właściwy sposób nabierać i wydmuchiwać powietrze. Specjalista wykonujący badanie musi to od pacjenta wyegzekwować, w przeciwnym razie wyniki nie będą prawdziwe. Wskazane jest luźne ubranie, które umożliwi głębokie nabieranie powietrza. Spirometrii nie powinno się wykonywać bezpośrednio po wysiłku fizycznym.

Zanim udasz się na badanie spirometryczne, wykonaj w domu prosty test.

Ważne

Spirometria - kto się powinien przebadać?

Spirometrię powinien robić raz na dwa lata każdy palacz papierosów powyżej 40. roku życia, niezależnie od tego, czy ma objawy choroby. Badanie zaleca się też osobom, które mają kaszel, duszność, łatwo się męczą, niezależnie od tego, czy są palaczami, czy nie. Takie objawy mogą wskazywać np. na tętnicze nadciśnienie płucne, które diagnozuje się m.in. w oparciu o spirometrię.

Najlepiej przebadać się w poradni lub szpitalu chorób płuc (potrzebne jest skierowanie). Bez skierowania trzeba zapłacić 40-60 zł. Można skorzystać z rozmaitych akcji, podczas których badanie wykonywane jest bezpłatnie. Poradnie i szpitale chorób płuc oraz poradnie POZ w całym kraju oferują bezpłatne badania z okazji Światowego Dnia Spirometrii (27 czerwca).

Spirometria - przebieg badania

Przed rozpoczęciem badania trzeba podać wiek, płeć, wzrost, ewentualnie wagę. Dane te wprowadza się do komputera, do którego jest podłączony spirometr. Pacjent siedzi lub stoi swobodnie, w pozycji wyprostowanej. W ustach trzyma jednorazowy plastikowy ustnik, który ściśle obejmuje ustami.

Na nosie ma zaciśnięty klips uniemożliwiający oddychanie przez nos. Ustnik jest podłączony giętkim przewodem do spirometru. Najczęściej wykonuje się spirometrię dynamiczną. Najpierw pacjent robi kilka spokojnych oddechów. Następnie powoli nabiera jak najwięcej powietrza, potem jak najmocniej i jak najdłużej je wydmuchuje. Czynność powtarza się kilkakrotnie w celu określenia powtarzalności wyników. Gdy powietrze nabiera się powoli i równie wolno je wydmuchuje, wtedy jest to spirometria statyczna.

Ważne

Spirometria a EKG wysiłkowe i próby farmakologiczne

Czasem badaniu spirometrycznemu towarzyszą próby wysiłkowe (EKG wysiłkowe) lub farmakologiczne. Połączenie spirometrii z próbą wysiłkową służy do oceny wydolności oddechowej i krążeniowej. Badanie to wykonuje się u ludzi ze schorzeniami oddechowo-krążeniowymi oraz zawodowymi chorobami płuc. U zdrowych osób może ono służyć do oceny, czy mogą wykonywać określony zawód lub dyscyplinę sportową.
Z kolei próby farmakologiczne polegają na wykonaniu pomiarów spirometrycznych po podaniu leków w aerozolu - pozwala to ocenić wrażliwość błony mięśniowej oskrzeli na dany lek.

Spirometria - normy

Całkowita pojemność płuc (total lung capacity, TLC) dorosłego człowieka wynosi ok. 5-6 l powietrza. Przeciętna pojemność życiowa (vital capacity, VC) u mężczyzny to 4,5 l, a u kobiety ok. 3,2 l. Natomiast u sportowców może się znacznie wahać i wynosić nawet 6-8 l. Palacz w średnim wieku ma o blisko 20–30% mniejszą pojemność płuc niż osoba niepaląca.

Ludzkie płuca osiągają pełnię swoich możliwości w 20. roku życia. Później zdrowy człowiek zmniejsza objętość wydychanego w pierwszej sekundzie powietrza rocznie o 25 ml. Zdrowy człowiek w pierwszej sekundzie wydmuchuje powietrze stanowiące 85 proc. pojemności płuc, chory mniej. Badanie spirometryczne mierzy ilość wydychanego powietrza w poszczególnych momentach wydechu oraz jego siłę i dynamikę. Badanie spirometryczne rejestruje też częstość oddechów w określonym czasie. Prawidłowa wynosi od 16 do 24 na minutę.

Podczas badania mierzy się pojemność życiową (FVC), czyli największą ilość powietrza, którą można wydmuchać z płuc, oraz ilość powietrza wydychanego podczas pierwszej sekundy (FEV1). Dlatego wydech musi być jak najmocniejszy i jak najdłuższy.

W badaniu spirometrycznym komputer wylicza tzw. wartości należne, jakie osoba o danej płci, wzroście i wieku powinna osiągnąć. Gdy wynik jest bliski tej średniej, to znaczy, że płuca pracują prawidłowo. Jeśli zmierzone wskaźniki są wyraźnie niższe od wartości należnych, świadczy to o tym, że praca płuc jest zaburzona.

Spirometria - jak odczytać wyniki?

Na wydruku oprócz graficznego obrazu pracy płuc oznaczone są parametry: wynik pacjenta i procent wartości należnej.

  • FVC - to natężona pojemność życiowa – największa objętość powietrza, jaką można wydmuchać z płuc podczas maksymalnego, szybkiego wydechu
  • VC – pojemność życiowa, czyli całkowita objętość wydmuchanego powietrza. Wykazuje stopień ograniczenia sprężania i rozprężania płuc podczas oddychania na skutek choroby płuc czy deformacji klatki piersiowej.
  • FEVı – ilość powietrza wydmuchiwanego w czasie pierwszej sekundy najmocniejszego wydechu. Obrazuje wielkość obturacji, czyli zwężenia światła oskrzeli. Obturacja może być spowodowana skurczem oskrzeli, obrzękiem błony śluzowej czy pokryciem jej śluzową wydzieliną. W zależności od obniżenia
  • FEVı są różne stopnie obturacji: łagodna (ponad 70 proc. wartości należnej), umiarkowana (60-69 proc.), umiarkowanie ciężka (50-59 proc.), ciężka (35-49 proc.) i bardzo ciężka (mniej niż 35 proc.).
  • FEVı/FVC (wskaźnik Tiffeneau) – jest najważniejszy. Wartość poniżej 0,7 świadczy o obturacji drzewa oskrzelowego co oznacza, że pacjent ma trudności z szybkim wydmuchiwaniem powietrza.
  • PEF – szczytowy przepływ wydechowy mierzony za pomocą tzw. pikflometru. Podobnie jak wskaźnik FEVı określa stopień obturacji drzewa oskrzelowego. PEF mierzy się podczas spirometrii, ale badanie można też zrobić samemu w domu (aparat kupisz w sklepie medycznym). Po wyzerowaniu urządzenia trzeba wypuścić powietrze, następnie wziąć jak najgłębszy wdech i bez zatrzymania oddechu jak najszybciej wydmuchać powietrze przez ustnik. Wskaźnik pokazuje wartość przepływu.

Czytaj także:

Spirometria - podstawowe badanie w diagnostyce obturacyjnych schorzeń płuc

youtube.com/Piotr Dąbrowiecki

miesięcznik "Zdrowie"

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 12/2019 "Zdrowia" wszystko o fizjoterapii, operacja "przez dziurkę", leczenie raka trzustki, kim jest asystent zdrowienia, zielone biuro, antyrakowe menu, idealna koloryzacja. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 12/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
kasia
|

najlepiej technicznie badanie spirometryczne wykonują osoby chore na astmę lub POCHP,nie wierzę ,że jest to trudne badanie dla osoby zdrowej,trzeba się tylko troszkę do tego przyłożyć, dla chcącego nic trudnego, najłatwiej jest krytykować!

Kazimierz
|

Mam podobne doświadczenie. Jeszcze nie trafiłem na poprawnie badającego pojemność płuc. A może te przyrządy są skonstruowane przez domorosłych amatorów.

dc
|

według mnie jedno przeczy drugiemu, jak najmocniej i jak najdłużej ? Pani mówi mocno, jak już nie ma czym dmuchać to jeszcze troszke jeszcze troszkę, rura jak od odkurzacza (jak język pod rurkę to mnie dławiło, jak obok to zasłaniał przepływ) i dawaj następna próba... za trzecim razem już nie tak mocno na początku żeby starczyło na dłuzej luftu i próba zaliczona dwie kolejne tak samo (kategoria A czy coś takiego). Zły instruktarz podawany jest badanemu. rurka przelotowa jak mocno dmuchniesz w momencie pozbywasz się powietrza z płuc i później nie ma czym "dodmuchać"

dorota
|

proszę o wytłumaczenie mi wyniku radiologicznego;POLA PŁUCNE przejaśnione rozedmowo z nieregularnymi zagęszczeniami siateczkowo-smiżkowatymi oraz nielicznymi drobnoguzkowatymi zagęszczeniami w polach środkowych i dolnych.wnęki poszerzone ,naczyniowe.przepona wolna .sylwetka serca w granicach normy rtg,łuk aorty miażdżycowy ,zmiany zwyrodnieniowe krawędzi bocznych trzonów th

maria
|

z okazji III Światowego Dnia Spirometrii można zrobić bezpłatnie badanie spirometryczne np. na warszawskiej Woli w przychodni Prosen (więcej info na www.prosen.pl)
Badanie można wykonać:
20 września w godz. 8.00 - 12.00
27 września w godz. 9.00 - 13.00.