- Rozpoznanie zespołu Tourette’a wymaga występowania wielu tików ruchowych i przynajmniej jednego dźwiękowego przez minimum rok
- Według kryteriów CDC pierwsze objawy schorzenia muszą wystąpić przed ukończeniem 18. roku życia pacjenta
- Nagłe ruchy u dorosłych mogą być objawem innych schorzeń, takich jak mioklonie, dystonia lub pląsawica
- Dane AOTMiT wskazują, że w Polsce rocznie z rozpoznaniem zespołu Tourette’a zgłasza się do 1500 osób
Czym są tiki i jakie są kryteria rozpoznania zespołu Tourette’a?
Tiki to nagłe, mimowolne i powtarzalne ruchy albo dźwięki, nad którymi trudno zapanować. Najczęściej zaczynają się w dzieciństwie, ale u części osób utrzymują się także w dorosłości. Zespół Tourette’a to szczególny typ zaburzenia tikowego, a rozpoznanie opiera się na kryteriach z klasyfikacji ICD-11 i DSM-5.
Do rozpoznania zespołu Tourette’a potrzebne jest spełnienie konkretnych kryteriów opisywanych w literaturze medycznej, między innymi w publikacjach dostępnych w PubMed Central. Występuje wiele tików ruchowych i co najmniej jeden tik wokalny, choć nie muszą pojawiać się jednocześnie. Objawy utrzymują się co najmniej 12 miesięcy, nawet jeśli ich nasilenie w tym czasie się zmienia.
Zespół Tourette’a a wiek: dlaczego początek objawów musi być przed 18. rokiem życia?
Według kryteriów diagnostycznych Centers for Disease Control and Prevention (CDC) pierwsze objawy zespołu Tourette’a muszą pojawić się przed ukończeniem 18. roku życia. Jeśli tiki pojawiają się po raz pierwszy w wieku 25 lub 40 lat, zwykle nie spełniają kryteriów zespołu Tourette’a, więc potrzebna jest diagnostyka w kierunku innych przyczyn. U wielu dorosłych pacjentów z tym zespołem tiki po prostu trwają od dzieciństwa, choć mogły mieć okresy wyciszenia.
Warto pamiętać, że u osób dorosłych diagnoza często opiera się na tak zwanej heteroanamnezie, czyli rozmowie z rodzicami lub partnerem pacjenta. Pomaga to ustalić, czy mruganie, wzruszanie ramion albo powtarzane dźwięki nie pojawiały się już w szkole podstawowej. Jeśli tiki faktycznie zaczęły się dopiero w dorosłości, medycyna traktuje to jako sygnał do bardzo dokładnej diagnostyki w kierunku innych schorzeń neurologicznych.
Co może wyglądać jak tiki u dorosłych? Najczęstsze pomyłki diagnostyczne
Jeśli ty lub ktoś z twojego otoczenia zaczął nagle wykonywać gwałtowne ruchy, nie zawsze muszą to być tiki. Istnieje grupa zaburzeń, które mogą je do złudzenia przypominać i są często z nimi mylone. Jak opisuje „Movement Disorders Clinical Practice”, zanim postawi się ostateczne rozpoznanie, trzeba wykluczyć inne przyczyny podobnych objawów. Do stanów, które mogą przypominać tiki i zespół Tourette’a, należą:
- mioklonie, czyli nagłe zrywy mięśniowe
- dystonia, objawiająca się nienaturalnym wykręcaniem części ciała
- pląsawica (chorea), charakteryzująca się płynnymi, tanecznymi ruchami
- stereotypie, czyli rytmiczne, powtarzalne czynności
- funkcjonalne zaburzenia ruchu, które często mają podłoże psychogenne
Właściwe rozróżnienie tych stanów jest ważne, bo wymagają innego postępowania. Tiki często da się na krótko powstrzymać, co bywa ich cechą charakterystyczną. W wielu innych zaburzeniach ruchy mimowolne nie poddają się kontroli w podobny sposób.
Diagnostyka tików u dorosłych: jak wygląda wywiad i kiedy robi się badania?
W diagnostyce tików u dorosłych najważniejszy jest szczegółowy wywiad, a nie od razu rozbudowane badania. Jak wskazują europejskie wytyczne kliniczne, neuroobrazowanie, na przykład rezonans, oraz EEG zazwyczaj nie rozstrzygają o rozpoznaniu samego zespołu Tourette’a. Wykonuje się je tylko wtedy, gdy lekarz podejrzewa inną chorobę mózgu. Ważne jest też to, jak tiki wpływają na codzienne funkcjonowanie, w tym na pracę, sytuację finansową i relacje w domu.
W wywiadzie często pojawiają się pytania o ADHD, zaburzenia obsesyjno kompulsyjne (OCD) i stany lękowe, bo takie trudności mogą współwystępować z tikami. Bardzo pomocne dla lekarza może być nagranie krótkiego filmu telefonem, który pokaże twoje objawy w domowym zaciszu. Często zdarza się bowiem, że w gabinecie lekarskim, pod wpływem stresu lub skupienia, tiki chwilowo ustępują i specjalista nie może ich zaobserwować na żywo.
Leczenie tików w Polsce: terapia, leki i kiedy są potrzebne
Po rozpoznaniu zespołu Tourette’a u dorosłego lub dziecka najczęściej nie ma potrzeby stałego przyjmowania leków. Podstawą jest edukacja i zrozumienie natury tej przypadłości. Dane Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) wskazują, że w Polsce rocznie z rozpoznaniem zespołu Tourette’a zgłasza się około 500 do 1500 osób. Jeśli objawy są uciążliwe, pierwszym krokiem zwykle jest terapia behawioralna, na przykład metoda odwracania nawyku.
Farmakoterapię rozważa się wtedy, gdy tiki utrudniają codzienne funkcjonowanie, powodują ból mięśni albo prowadzą do urazów. W polskiej praktyce i zaleceniach często jako lek pierwszego wyboru wymienia się arypiprazol. Pamiętaj jednak, że leki jedynie łagodzą objawy, a nie usuwają całkowicie ich przyczyny. Jeśli pojawiają się nowe, niepokojące ruchy, warto działać szybko, bo wczesna diagnostyka pomaga wykluczyć inne poważne choroby i dobrać odpowiednie postępowanie.
7
Źródła:
