- Scientific Reports podaje, że poziom szkodliwych nitrozamin u użytkowników e-papierosów jest nawet 86 razy niższy
- Używanie systemów elektronicznych zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc aż o 109 procent
- Poziom nikotyny we krwi osób korzystających z e-papierosów jest niemal identyczny jak u tradycyjnych palaczy
- Według Cochrane Database e-papierosy są skuteczniejsze w rzucaniu nałogu niż plastry lub gumy nikotynowe
- Ponad połowa polskiej młodzieży w wieku 17-18 lat korzystała z e-papierosów w ostatnim miesiącu
Co to jest e-papieros i czym różni się od papierosa tradycyjnego?
E-papierosy, określane też jako systemy ENDS, to urządzenia, które podgrzewają płyn i wytwarzają aerozol wdychany przez użytkownika. W odróżnieniu od papierosów tradycyjnych nie dochodzi tu do spalania, więc skład wdychanej mieszaniny jest inny niż w dymie papierosowym. To rodzi pytanie, czy taka zamiana rzeczywiście zmniejsza ryzyko zdrowotne.
W publikacji w Scientific Reports opisano, że osoby używające wyłącznie e-papierosów mogą mieć niższe narażenie na część toksyn niż osoby palące papierosy tradycyjne. W tym badaniu poziom nitrozamin (TSNA) był nawet 86 razy niższy niż u palaczy. Podobny kierunek różnic dotyczył też lotnych związków organicznych oraz kadmu, czyli toksycznego metalu ciężkiego.
Mniej toksyn nie oznacza braku ryzyka. W tym samym badaniu opisanym w Scientific Reports poziom nikotyny we krwi użytkowników e-papierosów był niemal identyczny jak u osób palących papierosy tradycyjne. To oznacza, że ryzyko uzależnienia i wpływ nikotyny na układ krwionośny mogą pozostawać zbliżone.
Jak e-papierosy wpływają na płuca? Ryzyko chorób układu oddechowego
Choć aerozol z e-papierosa może zawierać mniej części substancji rakotwórczych niż dym papierosowy, regularne wdychanie nie jest obojętne dla płuc. Długotrwały kontakt z substancjami chemicznymi w drogach oddechowych może sprzyjać przewlekłemu stanowi zapalnemu. Także osoby, które wcześniej nie paliły papierosów tradycyjnych, narażają w ten sposób układ oddechowy na uszkodzenia.
Według analizy opisanej w Frontiers in Public Health osoby używające wyłącznie e-papierosów miały o 109 proc. wyższe ryzyko rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) niż osoby niepalące. POChP to choroba przebiegająca z narastającymi trudnościami w oddychaniu i ograniczeniem wydolności. Te wyniki podważają tezę, że para z e-papierosa jest całkowicie nieszkodliwa.
To ryzyko dotyczy także osób, dla których e-papierosy są pierwszym i jedynym kontaktem z nikotyną. Nadal brakuje danych z obserwacji trwających dziesięciolecia, ale dostępne wyniki przemawiają za ostrożnością. Częstszy kaszel lub zadyszka przy wysiłku mogą być sygnałem, że wydolność płuc się pogarsza.
Czy e-papierosy pomagają rzucić palenie? Co mówią badania
Dla części palaczy e-papierosy są sposobem na ograniczenie lub zakończenie palenia papierosów tradycyjnych. Zamiast nagłego odstawienia nikotyny wybierają jej dostarczanie w formie aerozolu. Skuteczność takiego podejścia porównuje się w badaniach m.in. z plastrami i gumami nikotynowymi.
Przegląd badań w Cochrane Database of Systematic Reviews wskazuje, że e-papierosy z nikotyną mogą pomagać w rzucaniu palenia skuteczniej niż klasyczna nikotynowa terapia zastępcza. Wyniki podawane w przeglądzie to około 8 do 10 osób na 100 w grupie używającej e-papierosów. Przy plastrach lub gumach nikotynowych było to około 6 osób na 100.
Kluczowe jest całkowite zastąpienie papierosów tradycyjnych e-papierosami, a docelowo rezygnacja z obu. Częsty problem to używanie podwójne, czyli sięganie na zmianę po papierosy i e-papierosa. Taki schemat zwykle nie daje korzyści zdrowotnych, bo dym ze spalania nadal dostarcza najbardziej toksyczne związki.
E-papierosy wśród nastolatków w Polsce: co pokazują dane
E-papierosy są w Polsce bardzo popularne wśród nastolatków. Sprzyjają temu m.in. smakowe warianty, wygląd urządzeń i mniej wyczuwalny zapach niż przy papierosach tradycyjnych. Problem polega na tym, że dla wielu młodych osób kończy się to uzależnieniem od nikotyny.
Dane Komisji Europejskiej oraz badania HBSC pokazują skalę zjawiska w Polsce. W 2024 roku ponad połowa nastolatków w wieku 15–16 lat deklarowała, że kiedykolwiek używała e-papierosa. W grupie 17–18 lat 50,9 proc. uczniów wskazało używanie e-papierosów w ciągu ostatnich 30 dni przed badaniem.
W rozmowie warto podkreślać, że e-papieros to nie tylko smakowy aerozol, ale także nikotyna, która silnie uzależnia. Wczesne zauważenie problemu zwiększa szanse na przerwanie nawyku. Można zwrócić uwagę m.in. na takie sygnały:
- częste wychodzenie z pokoju lub łazienki z nietypowym, owocowym zapachem wokół
- pojawienie się nieznanych urządzeń przypominających pendrive'y lub małe pudełka
- zwiększona drażliwość lub problemy z koncentracją u nastolatka
- nadmierne wydatki kieszonkowego bez wyraźnego powodu
Podsumowanie: e-papierosy, nikotyna i ryzyko dla płuc
E-papierosy bywają przedstawiane jako rozwiązanie o mniejszej szkodliwości dla osób, które są już uzależnione od papierosów tradycyjnych i nie rzuciły palenia innymi metodami. W takiej sytuacji przejście na urządzenia elektroniczne może ograniczać kontakt z częścią toksyn, w tym z niektórymi metalami ciężkimi. To nadal nie jest opcja bez ryzyka, szczególnie w kontekście płuc i utrzymującego się uzależnienia od nikotyny.
Jeśli ktoś nigdy nie palił, e-papierosy nie są „bezpieczną alternatywą”, bo w przytoczonych badaniach wiązały się m.in. ze wzrostem ryzyka POChP. Najkorzystniejsze dla zdrowia jest niewdychanie do płuc żadnych aerozoli poza powietrzem. Jeżeli e-papierosy są rozważane jako metoda rzucania palenia, w tekście podkreślono znaczenie planu stopniowego zmniejszania dawki nikotyny aż do rezygnacji z nałogu.
7
Źródła:
