Aktywność fizyczna poprawia samopoczucie, ale czy dobra kondycja w dzieciństwie może wiązać się z mniejszym ryzykiem depresji wiele lat później? Naukowcy z australijskiego Uniwersytetu Tasmanii postanowili to sprawdzić, wykorzystując dane zbierane przez ponad trzy dekady. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Journal of Affective Disorders”.
Badacze skupili się nie na tym, jak często dzieci uprawiały sport, lecz na ich rzeczywistej sprawności fizycznej. To istotna różnica – aktywność oznacza wykonywanie ruchu, natomiast wydolność określa, jak dobrze serce, płuca i mięśnie radzą sobie z wysiłkiem.
Dobra kondycja w dzieciństwie a depresja w dorosłości. Co wykazało 30-letnie badanie?
Analizę oparto na australijskim badaniu zdrowia i sprawności uczniów z 1985 roku. Uczestniczyło w nim początkowo 8498 dzieci w wieku od 7 do 15 lat. Część z nich ponownie przebadano w latach 2014–2019, gdy miały od 36 do 49 lat.
Ostatecznie w analizie uwzględniono maksymalnie 1080 osób – 519 mężczyzn i 561 kobiet. Średni czas obserwacji wyniósł 32,5 roku.
W dzieciństwie uczestnicy wykonywali kilka testów sprawnościowych. Najważniejszy polegał na przebiegnięciu lub przejściu dystansu 1,6 kilometra na płaskiej trasie. Na podstawie uzyskanego czasu obliczano przeciętną prędkość, która pozwalała ocenić wydolność organizmu.
U 437 uczestników przeprowadzono również test na rowerze stacjonarnym. Dzieci pedałowały przez trzy trzyminutowe etapy, podczas których stopniowo zwiększano opór i kontrolowano tętno. Badacze oceniali, jaki wysiłek mogły wykonywać przy tętnie wynoszącym 170 uderzeń na minutę.
Sprawdzano także siłę i moc mięśni. Służyły do tego skok w dal z miejsca oraz pomiar siły uścisku dłoni. Wyniki testów uwzględniały wiek i płeć dzieci, a w odpowiednich analizach również masę ciała lub masę mięśniową.
Po ponad 30 latach uczestnicy przeszli szczegółowy wywiad diagnostyczny dotyczący zdrowia psychicznego, oparty na kryteriach rozpoznawania zaburzeń psychicznych. Oceniano występowanie depresji oraz przewlekłej, łagodniejszej jej postaci, nazywanej dystymią. Ustalano także, w jakim wieku pojawiły się pierwsze objawy. Z analizy wyłączono osoby, u których depresja wystąpiła już w 1985 roku lub wcześniej.
W ciągu ponad trzech dekad depresji doświadczyło 190 uczestników, czyli 17,6 proc. badanych. Wśród kobiet odsetek ten wyniósł 20,9 proc., a wśród mężczyzn 14,1 proc.
Szybszy bieg w dzieciństwie wiązał się z mniejszym ryzykiem depresji
Najwyraźniejszą zależność naukowcy zaobserwowali w przypadku wydolności tlenowej, czyli zdolności organizmu do długotrwałego wysiłku.
Dzieci osiągające lepsze wyniki w biegu na 1,6 kilometra rzadziej doświadczały depresji w dorosłości. W analizie uwzględniającej wiek i płeć poprawa wyniku o jedno odchylenie standardowe – odpowiadająca mniej więcej przejściu od przeciętnej sprawności do poziomu lepszego niż u około pięciu na sześciu rówieśników – wiązała się z 15-procentowym obniżeniem częstości występowania nowych przypadków depresji.
Po uwzględnieniu dodatkowych czynników, takich jak masa ciała w dzieciństwie, sytuacja społeczno-ekonomiczna i wyniki innych testów sprawnościowych, wielkość tej zależności pozostała podobna. Wynik nie był już jednak istotny statystycznie.
Badacze sprawdzili również, czy znaczenie sprawności zmieniało się wraz z upływem czasu. W dodatkowych analizach lepsza szybkość biegu w dzieciństwie wiązała się z 39-procentowym niższym ryzykiem wystąpienia depresji w ciągu pierwszych pięciu lat obserwacji i 25-procentowym w ciągu pierwszych dziesięciu lat. W tych okresach depresja wystąpiła odpowiednio u 2,5 i 5,2 proc. badanych.
W całym okresie obserwacji lepsze wyniki biegu i testu rowerowego wiązały się odpowiednio z 12- i 13-procentowym niższym skumulowanym ryzykiem depresji. Naukowcy zaznaczają jednak, że analizy krótszych przedziałów czasowych opierały się na niewielkiej liczbie przypadków, dlatego należy interpretować je ostrożnie.
U dziewczynek zależność była silniejsza. Co z siłą mięśni?
Wyniki sugerowały, że dobra wydolność fizyczna w dzieciństwie mogła mieć większe znaczenie dla późniejszego zdrowia psychicznego kobiet niż mężczyzn.
U kobiet lepsza szybkość biegu wiązała się z 19-procentowym niższym wskaźnikiem występowania depresji, a lepsza wydolność podczas jazdy na rowerze – z 28-procentowym niższym wskaźnikiem. Były to wyniki analiz uwzględniających wiek. Po uwzględnieniu pozostałych czynników zależności zachowały podobną wielkość, ale przestały być istotne statystycznie.
U mężczyzn odpowiadające im wartości wynosiły 10 i 6 proc. i również nie osiągnęły istotności statystycznej. Naukowcy nie przeprowadzili jednak formalnego testu porównującego siłę związku u obu płci.
– Zainteresowało nas, że zależność wydawała się silniejsza u kobiet. Nasze badanie nie zostało jednak zaprojektowane tak, aby ustalić przyczyny tej różnicy. Potrzebne są dalsze analizy – wyjaśnia dr Brooklyn Fraser z Uniwersytetu Tasmanii, współautorka badania.
Znacznie słabsze wyniki uzyskano dla sprawności mięśniowej. Odległość osiągnięta w skoku w dal z miejsca nie wykazywała stałego związku z ryzykiem depresji. Podobnie siła uścisku dłoni nie była jednoznacznie powiązana z występowaniem choroby.
W dodatkowych analizach zależność dotycząca siły chwytu zmieniała się wraz z wiekiem. W pierwszych 15 latach wyższe wyniki wiązały się z nieznacznie większym lub podobnym ryzykiem depresji, natomiast po 20 latach z ryzykiem niższym o 14 proc. W całym okresie obserwacji różnica wynosiła około 5 proc. i była na granicy istotności statystycznej.
Dlaczego sprawność fizyczna dziecka może mieć znaczenie po latach?
Badacze rozważają kilka możliwych wyjaśnień. Regularny wysiłek aerobowy może pobudzać wydzielanie endorfin oraz czynnika neurotroficznego pochodzenia mózgowego (BDNF), czyli białka wspierającego rozwój i regenerację komórek nerwowych. Aktywność fizyczna może również wpływać na procesy zapalne i regulację kortyzolu, hormonu związanego z reakcją na stres.
Znaczenie mogą mieć także czynniki psychologiczne i społeczne. Dzieci o lepszej kondycji mogą zyskiwać większą pewność siebie, lepiej oceniać własne ciało i budować silniejsze relacje z rówieśnikami.
Zależność między wydolnością a późniejszą depresją utrzymywała się nawet po uwzględnieniu deklarowanej przez dzieci ilości ćwiczeń oraz ich początkowego samopoczucia. Nie wiadomo jednak, które mechanizmy odpowiadają za obserwowane różnice.
– Najważniejszy wniosek jest taki, że korzyści wynikające z dobrej sprawności fizycznej w dzieciństwie mogą wykraczać poza zdrowie fizyczne. Dzieci i nastolatki z lepszą wydolnością rzadziej doświadczały depresji w późniejszym życiu – mówi dr Fraser.
Wyniki są zgodne z wcześniejszymi badaniami dorosłych. W jednym z przeglądów osoby o niskiej i umiarkowanej wydolności tlenowej miały odpowiednio o 75 i 23 proc. wyższe ryzyko depresji niż osoby o dobrej kondycji. Inne analizy wiązały sprawność aerobową w średnim wieku także z niższym ryzykiem demencji i zaburzeń psychotycznych.
W przypadku siły mięśniowej wcześniejsze wyniki są mniej jednoznaczne. Badania osób starszych wskazywały na związek słabszego uścisku dłoni z ryzykiem depresji wyższym o 26–42 proc. Dotyczyły jednak sprawności mierzonej w późniejszym wieku, a nie w dzieciństwie.
Czy dobra kondycja w dzieciństwie chroni przed depresją?
Naukowcy podkreślają, że badanie nie dowodzi, iż sprawność fizyczna zapobiega depresji. Wykazano zależność, ale nie ustalono związku przyczynowo-skutkowego.
– Największym nieporozumieniem byłoby uznanie, że dobra kondycja zapobiega depresji albo że słaba kondycja ją powoduje. Ponieważ było to badanie obserwacyjne, nie ustaliliśmy zależności przyczynowo-skutkowej – zaznacza dr Fraser.
Podobną ostrożność zaleca prof. Mohsen Joshanloo, psycholog z południowokoreańskiego Uniwersytetu Keimyung, który nie uczestniczył w badaniu. W jego ocenie zastosowano odpowiednie metody statystyczne, a wyniki dostarczają przekonujących, choć niejednoznacznych dowodów na istnienie związku między dziecięcą wydolnością a zdrowiem psychicznym w dorosłości.
Istotnym ograniczeniem była liczba osób, które udało się ponownie przebadać. Spośród 8498 dzieci uczestniczących w badaniu w 1985 roku do końcowej analizy zakwalifikowano maksymalnie 1080, czyli około jedną ósmą. W testach rowerowych i pomiarach siły dłoni uczestniczyła jeszcze mniejsza grupa – 437 osób, wśród których odnotowano 75 przypadków depresji.
Ponadto uczestnicy musieli przypominać sobie występowanie objawów depresji na przestrzeni ponad 30 lat, co mogło prowadzić do błędów pamięci. Na wyniki biegu w dzieciństwie mogły wpływać również motywacja i sposób rozłożenia sił podczas testu, a nie wyłącznie rzeczywista wydolność organizmu.
Nie można też wykluczyć wpływu czynników, których badacze nie byli w stanie w pełni uwzględnić, takich jak późniejsze nawyki zdrowotne, warunki życia czy predyspozycje genetyczne.
– Nie możemy na podstawie tych danych przewidzieć, kto zachoruje na depresję, a kto nie. Ważne jest natomiast to, że sprawność fizyczną można rozwijać i utrzymywać dzięki regularnej aktywności – podkreśla dr Fraser.
Autorzy zamierzają dalej badać, czy poprawa kondycji fizycznej w dzieciństwie rzeczywiście może ograniczać ryzyko depresji w dorosłości oraz jakie mechanizmy mogłyby odpowiadać za taką zależność.
9
Źródło:
psypost.org
