Rak szyjki macicy: przyczyny, objawy, leczenie

2019-07-19 9:49 ap

Rak szyjki macicy to drugi do co częstości występowania typowo kobiecy nowotwór na świecie. W Polsce każdego roku ponad trzy tysiące kobiet w różnym wieku dowiaduje się, że ma raka szyjki macicy, większość z nich niestety zbyt późno, by mieć szansę na przeżycie. Jakie są przyczyny i objawy raka szyjki macicy? Co zwiększa szanse na pomyślne leczenie?

Rak szyjki macicy (łac. carcinoma cervicis uteri, ang. cervical cancer) to pierwotny nowotwór złośliwy szyjki macicy. Rak szyjki macicy to drugi co do częstości występowania typowo kobiecy nowotwór na świecie i jednocześnie najczęstszy nowotwór narządu rodnego u kobiet.

Z 10 kobiet, u których codziennie wykrywa się w Polsce raka szyjki macicy, 5 umiera - to jeden z najwyższych wskaźników umieralności na tę chorobę w Europie.

Najczęstszym typem histologicznym raka szyjki macicy jest rak płaskonabłonkowy (stanowi około 80 procent), znacznie rzadziej występuje rak gruczołowy (stanowi około 10 procent). Bardzo rzadkimi typami histologicznymi są: rak drobnokomórkowy, pierwotny chłoniak i mięsak szyjki macicy.

Raka szyjki macicy wykrywa się najczęściej u kobiet w wieku 40-55 lat, ale niemała jest tez grupa kobiet, u których rak rozwinął się po 25. roku życia. Za powstawanie nowotworu odpowiedzialne są niektóre typy wirusa brodawczaka ludzkiego – Human Papiloma Virus (HPV), przenoszone drogą płciową.

Podstawą wczesnego wykrycia i skutecznej walki z tym nowotworem jest regularne wykonywanie cytologii. To właśnie cytologia pozwala wykryć wewnątrznabłonkową neoplazję szyjki macicy (inne określenie to dysplazja szyjki macicy albo rak przedinwazyjny), która poprzedza inwazyjnego raka szyjki macicy.

Takie zmiany dysplastyczne (przedrakowe) małego stopnia (CIN-1) najczęściej leczy się farmakologicznie (choć niekiedy same się cofają).

Wczesne zmiany, wykryte w komórkach szyjki macicy, można całkowicie wyleczyć.

Rak szyjki macicy: główny winowajca to HPV

Długotrwałe zakażenie HPV jest uważane za niezbędny i najważniejszy czynnik chorobotwórczy w przypadku raka szyjki macicy.

U prawie wszystkich kobiet chorych na raka szyjki macicy lub mających zmiany przednowotworowe wykryto obecność wirusa brodawczaka ludzkiego - HPV (Human Papilloma Virus), a ściślej - jego rakotwórczych typów: HPV 16 i 18 (odpowiadają za ponad 70 procent przypadków choroby) oraz HPV 31, 33, 45.

Jeśli wirus ma cechy onkogenne, to wczesne rozpoczęcie współżycia i palenie papierosów zwiększają ryzyko zachorowania dwukrotnie, a urodzenie co najmniej trójki dzieci, choroby przenoszone drogą płciową czy wieloletnie stosowanie tabletek antykoncepcyjnych - nawet czterokrotnie.

Z ostatnich badań wynika, że prezerwatywy nie chronią przed wirusem HPV, chyba że zawierają środki wirusobójcze. Względne zabezpieczenie daje natomiast tzw. antykoncepcja barierowa, czyli wkładki i krążki dopochwowe. Ważnym elementem profilaktyki jest pozostawanie w związkach monogamicznych i dochowanie wierności przez oboje partnerów.

Rak szyjki macicy: pozostałe czynniki ryzyka

Choć w przypadku raka szyjki macicy zakażenie wirusem HPV uznawane jest za niezbędny i najważniejszy czynnik chorobotwórczy (nie wykrywa się tego nowotworu bez zakażenia HPV), to sama obecność wirusa nie wystarcza, by rak się rozwinął, niezbędne są też inne, słabiej zbadane czynniki. Należą do nich:

  • wczesne rozpoczęcie współżycia (przed ukończeniem 16 lat)
  • częste zmiany partnerów seksualnych
  • niewierność partnera
  • kilka porodów w krótkich odstępach czasu
  • palenie (również bierne) papierosów
  • nieleczone stany zapalne i wszelkie zmiany w obrębie szyjki macicy
  • wiek - rak szyjki macicy rzadko atakuje przed 20. rokiem życia, częściej po trzydziestce; zachorowalność sięga szczytu w wieku 45-55 lat, ale może zachorować też dwudziestolatka, która nie rodziła i nie współżyła; u kobiet przed trzydziestką infekcje HPV mają najczęściej charakter przejściowy, u kobiet powyżej 30. roku życia przewlekła infekcja HPV zwiększa ryzyko raka szyjki macicy

Poza tym są jeszcze inne czynniki, uznane za prawdopodobnie sprzyjające zachorowaniu:

Rak szyjki macicy: objawy

Rak szyjki macicy jest niebezpieczny głównie dlatego, że stan przedrakowy nie daje żadnych objawów. Często pierwszym, zauważalnym dla kobiety sygnałem, że dzieje się coś złego jest krwawienie z pochwy po stosunku lub plamienie między menstruacjami. Objawy szyjki macicy są niespecyficzne, należą do nich m. in.:

  • obfite upławy
  • ból podczas stosunku
  • ból w podbrzuszu
  • krwawienie po stosunku lub badaniu ginekologicznym
  • dłuższe i bardziej obfite niż zazwyczaj krwawienia miesięczne
  • krwawienie pomiędzy regularnymi krwawieniami miesięcznymi
  • nietypowe krwawienie z pochwy
  • krwawienie po menopauzie

Rak szyjki macicy: badania diagnostyczne

Podstawowym badaniem, pozwalającym wykryć raka szyjki macicy w początkowym stadium jest cytologia, polegająca na mikroskopowej ocenie komórek pobranych specjalną szczoteczką z szyjki macicy. Komórki nabłonka pobranego z szyjki macicy dzieli się na normalne, atypowe, przedrakowe i rakowe. Obecność komórek atypowych wymaga powtórzenia cytologii po leczeniu przeciwzapalnym.

Jeśli podejrzewane są zmiany przedrakowe, zleca się kolposkopię czyli wziernikowanie szyjki macicy. Kolposkopię i oznaczenie DNA HPV, czyli badanie cech onkologicznych wirusa, wykonuje się też, by zweryfikować niejasne wyniki.

Kolejnym etapem diagnostyki jest określenie klinicznego stopnia zaawansowania i zaplanowanie leczenia. W tym celu wykonuje się:

Uzupełniające badania dodatkowe obejmują USG przezpochwoweUSG jamy brzusznej

We wczesnych stadiach rozwoju nowotworu konieczna jest konizacja chirurgiczna (biopsja wykonywana w znieczuleniu ogólnym), co umożliwia potwierdzenie, że zmiana nie jest większa niż stopień IA1.

W wyższych stopniach zaawansowania, w celu zaplanowania leczenia, wskazane jest przeprowadzenie badań obrazowych (KT, MR, PET-KT) oraz biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC) węzłów chłonnych i/lub przymacicz (wybrane przypadki).

W przypadku podejrzenia nacieku napęcherz moczowy iodbytnicę należy przeprowadzić cystoskopięrektoskopię i badanie mikroskopowe materiału pobranego z podejrzanych zmian w pęcherzu moczowym i odbytnicy. W wybranych przypadkach może być wykonywana laparoskopia.

Do oceny stopnia zaawansowania wykorzystuje się klasyfikację kliniczną opracowaną przez FIGO (Międzynarodową Federację Położników i Ginekologów), która w ramach badań dodatkowych akceptuje wykonanie badania:

Rak szyjki macicy: stopnie zaawansowania

Klasyfikacja stopnia zaawansowania raka szyjki macicy według FIGO (2009 r.)

Stopień Charakterystyka
I Rak ściśle ograniczony do szyjki macicy
IA Rak mikroinwazyjny, rozpoznawany wyłącznie mikroskopowo na podstawie materiału obejmującego całą zmianę nowotworową
IA1 Głębokość naciekania podścieliska ≤ 3 mm od błony podstawnej, średnica zmiany ≥ 7 mm
IA2

Głębokość naciekania podścieliska ≤ 5 mm od błony podstawnej, średnica zmiany ≥ 7 mm

IB Wszystkie przypadki zmian większych niż określane w stopniu IA2, widocznych klinicznie lub nie
IB1 Klinicznie widoczna zmiana 4 cm
IB2 Klinicznie widoczna zmiana > 4 cm
II Rak przechodzi poza szyjkę macicy bez dochodzenia do ścian miednicy, ale nacieka pochwę jedynie w górnych 2/3 długości
IIA Naciek przechodzi na sklepienie i/lub pochwę, ale nie przekracza 2/3 górnej części i nie nacieka przymacicz
IIA1 Klinicznie widoczna zmiana 4 cm
IIA2 Klinicznie widoczna zmiana > 4 cm
IIB Nacieki przymacicz niedochodzące do kości miednicy (bez nacieku pochwy lub z naciekiem)
III Rak dochodzi do ścian miednicy (w badaniu przez odbytnicę nie stwierdza się wolnej przestrzeni między naciekiem a kością miednicy), naciek pochwy obejmuje dolną 1/3 długości, wszystkie przypadki wodonercza lub nieczynnej nerki (bez względu na rozległość procesu nowotworowego, stwierdzonego w badaniu zestawionym) zalicza się również do stopnia III zaawansowania raka
IIIA Rak nacieka 1/3 dolną pochwy, w przymaciczach nie stwierdza się nacieków do kości
IIIB Nacieki w przymaciczach do kości, obecność wodonercza lub nieczynnej nerki
IV Przejście raka poza obszar miednicy mniejszej lub zajęcie śluzówki pęcherza moczowego bądź odbytnicy
IVA Naciekanie sąsiednich narządów
IVB Przerzuty odległe

Rak szyjki macicy: leczenie

Sposób leczenia raka szyjki macicy zależy od stopnia jego zaawansowania i ogólnego stanu pacjentki. Bierze się też pod uwagę to, czy pacjentka chce zachować płodność.

W miarę zaawansowania nowotworu rokowanie jest gorsze, a odsetek przeżyć pięcioletnich - coraz niższy.

Zmiany dysplastyczne (przedrakowe) małego stopnia (CIN-1) najczęściej leczy się farmakologicznie (choć niekiedy same się cofają). Po leczeniu konieczna jest kontrola u lekarza.

Przy zmianach dysplastycznych zaawansowanych (CIN-2, CIN-3) oraz we wczesnym raku szyjki macicy (st. IA–IB1 i IIA1) jest metodą leczenia jest chirurgia (wspólną cechą w tej grupie chorych jest wielkość zmiany nieprzekraczająca 4 cm i brak zajęcia przymacicz) - usuwa się chory fragment szyjki macicy.

Metody oszczędzające w leczeniu raka szyjki macicy to m. in.:

  • elektrokauteryzacja (wypalanie tkanki za pomocą elektrokoagulacji)
  • kriochirurgia ( niszczenie tkanki za pomocą wymrażania)
  • chirurgia laserowa (laseroterapia)
  • metoda LEEP (LEEP-LOOP) – wycięcie z użyciem pętli elektrycznej
  • konizacja – wycięcie stożkowe tkanki wokół kanału szyjki macicy

Jeśli istnieje ryzyko nawrotu nowotworu zaleca się po leczeniu operacyjnym radiochemioterapię.

W przypadku inwazyjnego raka szyjki macicy konieczna jest rozległa operacja - najczęściej jest to radykalne wycięcie macicy z usunięciem węzłów chłonnych miednicy, które można wykonać laparoskopowo lub przezpochwowo, ale zwykle wykonuje się przez otwarcie brzucha (wybór metody zależy od tego jak zaawansowany i umiejscowiony jest nowotwór oraz od umiejętności chirurga).

Leczeniem uzupełniającym jest radioterapia. Jeżeli nastąpiły przerzuty do innych narządów, stosuje się również chemioterapię.

W warunkach polskich, gdy rak szyjki macicy jest zwykle diagnozowany w stadium zaawansowanym, znaczącą rolę w jego leczeniu odgrywa radioterapia i radiochemioterapia.

Radioterapię w leczeniu raka szyjki macicy stosuje się w dwóch formach:

  • napromieniania guza poprzez skórę i zdrowe tkanki otaczające guz
  • napromieniania guza poprzez umieszczenie w kanale szyjki macicy pierwiastka promieniotwórczego, co oszczędza zdrowe tkanki

Chemioterapię w przypadku raka szyjki macicy stosuje się zwykle w połączeniu z radioterapią, a to dlatego, że cytostatyki zwiększają skuteczność naświetlań. Samą chemioterapię podaje się chorym nieuleczalnie, gdy inne metody nie mogą być zastosowane.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 9/2019 "Zdrowia": jak leczyć schorzenia stóp, fakty o chorobie Hashimoto, czerniak pokonany, miłość w jesieni życia, co mówią nasze sny, pomidory palce lizać. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i praktycznych wskazówek!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 9/2019
KOMENTARZE
Monia
|

Witam jestem tu nowa diagnoza rak gruczolowy szyjki macicy 1b1 z naciskiem na prawe przymacicze guz ma 3.2cm proszę o opinie kobiet które przechodziły coś podobnego. Operacja zaplanowana na 1 października A ja się boję bo mam 3 dzieci 19,17i 8 lat mam 38 lat i operacja radykalna

Ninaa
|

Ja badałam się co roku. Bardzo długo jakieś 10 lat brałam tabletki antykoncepcyjne Diane 35. Dopiero gdy zakrwawioną podczas stosunku wybrałam się pilnie do lekarze ginekologa, ale innego niż zwykle. Po badaniach cytologia okazało się że to rak. Później wycinki, kolposkopia i łyżeczkowanie ścian macicy. Badania na cito dały diagnozę. Rak złośliwy plaskonablonkowy i gruczolowy 1b 1. Później RTG klatki piersiowej, grupa krwi, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny i konsylium zdecydowało że nie ma co ratować oprócz mojego życia. Wycinaj cały narząd rodny wraz z jajnikami i węzłami. Zapobiegawczo miałam jeszcze brachyterapię. Na razie jest dobrze. Mam 31 lat.

Ada
|

a ja w wieku 66 lat plamię, a więc musi być rak. Terazłyżeczkowanie może da odpowiedz. Zaczęło sie od ogromnego stanu zapalnego 4 stopnia, gdy piłam antybiotyk ustawało plamienie i pózniej wracało. Cytologia nic nie wykrywa.

ALEXA
|

Mam 31 , Prawda jest taka,że cytologia nie pokaże co dzieje się naprawdę, tak było w moim przypadku regularne badania w ostatnich kilku latach u różnych lekarzy wszystko płatnie, ale nikt kolposkopii nie zalecał zwlaszcza w ostatnich 6 mc kiedy ewidentnie nie było dobrze ,DOPIERO po znalezieniu rewelacyjnego specjalisty z gigantycznym doświadczeniem w tej dziedzinie z całym możliwym sprzętem i zrobieniu wszystkich badań w ciągu 48 godz łącznie z biobsją , czekam na wyniki może to nie rak ... wyleczalne ale po co dotrzeć do takiego etapu kiedy są osoby regularnie odwiedzające lekarzy i dostają finalnie taką diagnoze być może nie każdy nim powinien być bo ma za mało doświadczenia

Anna
|

Prezerwatywy nie chronią przed wirusem ale wkładki chronią. Jest to dla mnie niedorzeczne i proszę o naukowe wyjaśnienie

amelka87@vp.pl
|

Witam poszukuje osoby, która chciałaby udzielić mi kilku istotnych informacji na temat choroby nowotworowej. Pisze wraz z koleżanka prace licencjacką czy byłaby możliwość kontakty z taka osoba? Prosze o odpowiedź Maciejewska

koma
|

Ja dowiedzialam sie, ze jestem chora kilka tygodni temu. Diagnoza. rak plaskonablonkowy. Cale szczescie mam mozliwosc leczenia sie za granica. Od momentu uzyskania pozytywnego wyniku cytologii zrobiono mi wszystkie badania z biopsja i rezonansem wlacznie w ciagu 24 godzin. Teraz czekam na wyniki, mam 32 lata. REGULARNE BADANIA TO PODSTAWA!

Asia 81
|

Ja badał się co pół roku i w żadnej cytologia nie było mowy o raku,dopiero wycinki dały wyrok-rak gruczołów. Żadna cytologia i kolposkopia tego nie wykazała!!!! Mam raka in situ, jaki wynik otrzymała Pani mama? Nie wiem co myśleć,mam 34 lata.

M.J.
|

bzdury, mama moja zmarła na gruczołowy rak szyjki macicy, cytologia ok w 2012, a w 2013 już miała objawy raka macicy, a na onkologię trafiła w 2014 bo w tym kraju chory i biedny nie będzie strajkować

staska
|

to racja popieram w polsce NFZ do dobrze wyglada w tv w rzeczywistosci jest wogole inaczej :(