Cytologia - wskazania do badania. Jak się przygotować do cytologii?

Anna Jarosz - artykuł pochodzi z miesięcznika "Zdrowie"

Cytologia to podstawowe badanie profilaktyczne w kierunku raka szyjki macicy. Jednak cytologia jest wykonywana nie tylko w celu wczesnego wykrycia ewentualnych zmian nowotworowych. Jakie są jeszcze wskazania do cytologii? Jak się przygotować do badania? Kiedy wykonać pierwszą cytologię i jak często ją powtarzać? Czy przed badaniem cytologicznym można współżyć?

Spis treści:

  1. Cytologia - wskazania do badania
  2. Cytologia - jak się przygotować do badania?
  3. Cytologia - kiedy zrobić ją pierwszy raz?
  4. Cytologia u dziewicy
  5. Cytologia - jak wygląda badanie?
  6. Cytologia - ważne prawidłowe pobranie wymazu
  7. Cytologia - wyniki i ich interpretacja
  8. Cytologia - jak często robić cytologię?
  9. Cytologia - gdzie bezpłatnie?

Cytologia, inaczej wymaz z szyjki macicy, jest podstawowym badaniem profilaktycznym raka szyjki macicy, z którego powinny skorzystać zarówno nastolatki, jak i kobiety w wieku rozrodczym.

Dzięki cytologii udaje się zapobiec 60–80 proc. przypadków inwazyjnego raka szyjki macicy, ponieważ to badanie wykrywa go jeszcze w stadium przedinwazyjnym, kiedy jest w pełni wyleczalny.

Cytologia - wskazania do badania

Cytologia pozwala też stwierdzić zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), które ma związek z tym nowotworem. Nie jest on bowiem uwarunkowany genetycznie ani dziedziczny. Jednak cytologia jest nie tylko badaniem profilaktycznym.

Cytologia jest wykorzystywana nie tylko w celu wczesnego wykrywania ewentualnych zmian nowotworowych, lecz także w celu

  • kontroli leczenia zachowawczego i operacyjnego nadżerki tarczy szyjki macicy
  • diagnostyki stanu nabłonka pochwy
  • oceny działania leków hormonalnych
  • określenia terminu owulacji i czasu trwania II fazy cyklu

Wymaz z szyjki macicy wykonuje się także u kobiet w ciąży. Jeśli z jakichś powodów nie miałaś zrobionej cytologii podczas ciąży, wtedy należy pobrać materiał do tego badania jak najszybciej, czyli już podczas tej pierwszej poporodowej wizyty u ginekologa.

Cytologia - jak się przygotować do badania?

Wymazu z szyjki macicy nie pobiera się w czasie miesiączki. Na cytologię najlepiej zgłaszaj się między czwartym dniem po miesiączce a czwartym dniem poprzedzającym kolejną.

Odczekaj też choć dwa dni, jeśli stosowałaś jakiekolwiek środki dopochwowe (np. lecznicze, antykoncepcyjne) lub irygacje.

Warto również wiedzieć, że przed badaniem cytologicznym nie można współżyć.

Poza tym nie należy poddawać się badaniu ginekologicznemu w ciągu 24 godzin przed planowaną cytologią.

W przypadku infekcji intymnej (mogą o tym świadczyć upławy, swędzenie, pieczenie) badanie lepiej zrobić po wyleczeniu schorzenia, ponieważ z powodu istniejącego stanu zapalnego pobrany przez ginekologa wymaz może nie nadawać się do oceny.

Cytologia - kiedy zrobić ją pierwszy raz?

Pierwszy raz powinnyśmy wykonać cytologię w wieku 20-25 lat lub wkrótce po rozpoczęciu życia płciowego (najpóźniej 3 lata po rozpoczęciu współżycia).

Im wcześniej dziewczyna przechodzi inicjację seksualną, tym wcześniej powinna zrobić pierwsza cytologię.

Zdaniem eksperta
dr n. med. Barbara Grzechocińska, ginekolog położnik, I Klinika Ginekologii i Położnictwa II Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie

Czy dziewica powinna wykonać badanie cytologiczne?

Mam 29 lat i nigdy nie współżyłam. W ciągu ostatnich 2 miesięcy znacznie opóźniła mi się miesiączka (prawie 2 tygodnie), odczuwam również ból w części krzyżowej. Wcześniej miewałam infekcje, które znikały po jakimś czasie i ich nie leczyłam. Poszłam do pani ginekolog, która przeprowadziła badanie, przepisała krem dopochwowy, bo nie podobała jej się wydzielina. Kiedy zapytałam się o cytologię, odmówiła mi twierdząc, że w moim przypadku nie jest potrzebna, bo przecież nie współżyłam. Z z tego co mi wiadomo, to dziewictwo nie chroni przed rakiem. Potem odmówiło mi w ten sposób 2 innych lekarzy.

Zapisałam się na bezpłatną cytologię w ramach programu NFZ w moim mieście i tam zrobiono mi "niby" cytologię, bo nie wiem czy można to nazwać cytologią skoro nie było wziernika i pani pobrała wymaz "po wierzchu" za pomocą patyczka, a nie specjalnej szczoteczki. Poza tym wyjaśniła mi, że skoro jestem dziewicą, to nie ma możliwości żeby dostać się do kanału szyjki macicy. Wiem, że ta metoda jaką na mnie zastosowano jest mało wiarygodna czyli równie dobrze mogę być chora i nic o tym nie wiedzieć. Co w tej sytuacji mi pozostaje? Może powinnam machnąć ręką jak inne moje koleżanki dziewice mające około 30 lat (wcale nie jest ich mało) i uznać, że cytologia to nie jest badanie dla mnie?

dr n. med. Barbara Grzechocińska, ginekolog - położnik: Cytologia jest badaniem wykrywającym stany przednowotworowe i raka szyjki macicy. Skoro ma taki cel, to wymaz powinien być pobrany z tarczy i kanału szyjki macicy, a nie z przedsionka pochwy. U kobiet, które nie współżyły prawdopodobieństwo zachorowania na raka jest niezwykle małe. Związane jest to z małym prawdopodobieństwem zarażenia wirusem brodawczaka. Być może stąd niechęć do pobrania pani cytologii, ale oczywiście wymaz do badania powinien być pobrany i jest to możliwe. Do pochwy zakłada się w takim przypadku mały wziernik.

Cytologia - jak wygląda badanie?

Wystarczy, że ułożysz się wygodnie na fotelu ginekologicznym i rozluźnisz. Następnie lekarz wkłada do pochwy wziernik. Potem specjalną szczoteczką o elastycznych włóknach (przypomina wyglądem trójząb) pobiera wydzielinę zawierającą komórki błony śluzowej pochodzące z nabłonka szyjki macicy.

W tym czasie prawie nic nie poczujesz. Podczas pobierania próbki na szczoteczkę może pojawić się jedynie lekkie “szczypanie”. Warto się jednak poświęcić, bo materiał ze szczoteczki jest lepszy do badania.

Cytologia trwa tylko chwilę i jest bezbolesna

Żeby wynik był miarodajny, rozmaz pobiera się zawsze za jednym zamachem z dwóch miejsc: tarczy szyjki macicy, która jest najbardziej widoczna, oraz kanału szyjki znajdującego się nieco głębiej. Obie próbki są nanoszone na osobne specjalne szkiełka i natychmiast (w ciągu 5 sekund) utrwala specjalnymi odczynnikami.

Potem próbki te wędrują do laboratorium. Tutaj specjalista cytolog obserwuje w dużym powiększeniu, jakiej wielkości są pobrane komórki, czy są prawidłowo zbudowane i mają odpowiedni kształt. Jeśli ma spore doświadczenie, wykrywa w nich nawet najmniejsze zmiany.

Cytologia - ważne prawidłowe pobranie wymazu

Zdarza się, że lekarze pobierają rozmaz wacikiem zamiast szczoteczką i nie potrafią przenieść go na szkiełko lub przechowują go w nieodpowiednim miejscu, a tylko dobrze pobrany materiał pozwala uniknąć błędów przy stawianiu rozpoznania.

W unijnych dyrektywach dotyczących jakości badań profilaktycznych w kierunku raka szyjki macicy napisano, że do pobierania wymazu powinny być używane szczoteczki o określonych parametrach technicznych.

Na polskim rynku dostępne są właściwe szczoteczki, które wymienia się w unijnej dyrektywie.

Taka szczoteczka idealnie dopasowuje się do kształtu szyjki macicy, co pozwala pobrać komórki do badania ze wszystkich istotnych dla diagnozy miejsc narządu.

Konstrukcja szczotki, co ważne, pozwala przenieść na szkiełko niezniszczone, czyli nadające się do oceny komórki. I chociaż jedna prawidłowa szczoteczka kosztuje zaledwie 1,30 zł, w niektórych gabinetach używa się podróbek za 80 gr.

Co z tego wynika? Materiał pobrany do badania jest niewiarygodny. Kobieta zrobiła cytologię, ale wcale nie może mieć pewności, czy jest zdrowa. Z podróbkami jest jeszcze jeden kłopot – zdarza się, że grzebyczek takiej szczotki pozostaje w szyjce macicy.

Cytologia - wyniki i ich interpretacja

Wynik cytologii odbiera się po kilku dniach. Informuje zwykle, którą masz grupę cytologiczną. Im niższą, tym lepiej.

Obecnie rekomendowany jest opis według klasyfikacji Bethesda 2001. System Bethesda to nowy system, który obecnie wykorzystuje się do podawania wyników cytologii. Jeśli więc odebrałaś wynik badania cytologicznego i zamiast dobrze znanych ci grup masz niezrozumiały opis, oznacza to, że  został zastosowany system Bethesda.

Zdaniem eksperta
dr n. med. Barbara Grzechocińska, ginekolog położnik, I Klinika Ginekologii i Położnictwa II Wydziału Lekarskiego AM w Warszawie

Interpretacja wyników badania cytologicznego

Wyszła mi II gr. Rozmaz mieści się w granicach normy. Co to są komórki endocerwikalne i/lub komórki metaplastyczne, biocenoza: neutrofile(+), flora bakt. ++G(+)miesz, przew. Lactob.v. ? Bardzo proszę o pomoc w rozszyfrowaniu tych trudnych terminów...

dr n. med. Barbara Grzechocińska, ginekolog - położnik: Komorki endocerwikalne to prawidłowe komórki z kanału szyjki macicy. Komórki metaplastyczne, to prawidłowe komórki z pogranicza nabłonka gruczołowego i wielowarstwowego płaskiego. Biocenoza to termin określający jakie bakterie są w pochwie (pochwa nigdy nie jest sterylna i zawsze znajdują się w niej bakterie, podobnie jak na skórze). Flora bakteryjna G+ to bakterie Gram dodatnie. Lactobacillus to pałeczki kwasu mlekowego. Dla Pani najważniejsza informacja to, że "rozmaz mieści się w granicach normy", i że jest II grupa cytologiczna.

Cytologia - jak często robić cytologię?

Badanie powinno być robione raz w roku, a jeśli wykonuje się cytologię na podłożu płynnym – co 2 lata. Jeżeli 3 kolejne wyniki są prawidłowe, kobiety 30-letnie lub starsze mogą być badane co 2–3 lata.

Kobiety, które często zmieniają partnerów seksualnych powinny jednak robić je co roku. Wraz z ilością partnerów rośnie bowiem ryzyko zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego HPV, którego kilka odmian jest kancerogennych. Przy takim trybie życia warto wykonywać co jakiś czas także test na obecność wirusa HPV.

Rak szyjki macicy daje o sobie znać dopiero w stadium zaawansowanym. Wcześniej przebiega bezobjawowo, może go jednak wykryć cytologia

W 80 proc. przypadków organizm radzi sobie z wirusem samodzielnie i zwalcza go. Jednak u ok. 20 procent zarażonych kobiet wirus może spowodować raka szyjki macicy. Jeśli wirus zostanie wykryty dalsze postępowanie trzeba ustalić z lekarzem, a cytologię robić co najmniej raz do roku.

Również inne kobiety należące do grupy podwyższonego ryzyka raka szyjki macicy (zakażenie HIV lub HPV, obniżona odporność, wcześniejsze leczenie z powodu nadżerki lub dysplazji, czyli stanu przedrakowego szyjki macicy) powinny wykonywać badanie co roku, a nawet częściej, jeśli tak zaleci ginekolog.

Najbezpieczniej jednak jest zgłaszać się co rok, ponieważ niewielka część wyników jest fałszywie negatywna, nie zawsze bowiem wymaz zostaje fachowo pobrany lub też oceniony w laboratorium.

Z kolei u kobiet ciężarnych cytologię wykonuje się dwukrotnie: w I i III trymestrze ciąży, tj. w okresie 1-3 i 7-9 miesiąca ciąży.

Cytologia - gdzie bezpłatnie?

Cytologia jest tanim badaniem (kosztuje 30-40 zł), ale nie trzeba robić jej w prywatnym gabinecie. Jeśli jesteśmy ubezpieczone w NFZ, możemy pójść do publicznej placówki służby zdrowia albo skorzystać z rządowego programu profilaktyki i wczesnego wykrywania raka szyjki macicy, który gwarantuje bezpłatną cytologię raz na 3 lata kobietom pomiędzy 25. a 59. rokiem życia.

Systematyczne badania cytologiczne każda kobieta powinna wykonywać do końca życia

Polska jest jednym z dziewięciu krajów Unii Europejskiej, w których zorganizowano taki program badań przesiewowych. Korzystamy z niego jednak dość niechętnie. Chociaż wysyłane są imienne zaproszenia na cytologię, zgłasza się na nią tylko 25 proc. kobiet.

Najczęściej są to panie z dużych miast, z wyższym wykształceniem, z województw zachodniopomorskiego i warmińsko-mazurskiego.

Wielka szkoda, że nie więcej, ponieważ jakość wykonania badania w ramach programu jest wysoka, a w przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii kobieta zostaje skierowana na dalszą diagnostykę i leczenie.

Ważne

Cytologia to proste, a jednocześnie niezwykle ważne badanie. W sposób pewny i dokładny ocenia stan szyjki macicy oraz wykrywa wszystkie zachodzące w niej zmiany, np. stany zapalne, nadżerki oraz raka we wczesnym stadium, co daje stuprocentową pewność wyleczenia.

W Polsce każdego roku liczba kobiet z rozpoznanym rakiem szyjki macicy wzrasta o blisko cztery tysiące. Niestety, często jest to rak zaawansowany i wtedy trudno wygrać walkę o życie.

Chore Polki, pytane o to, dlaczego tak późno zgłosiły się do lekarza, szukają różnych usprawiedliwień: bo do gabinetu było za daleko, bo badanie za drogie (kosztuje 30–35 zł), bo się wstydziły ginekologa, bo nie miały czasu, bo wolały nie wiedzieć...

Teraz żałują. Zrób wszystko, by nie być w tej grupie. Pamiętaj, że na raka szyjki macicy może też zachorować np. dwudziestolatka, kobieta, która nie rodziła i nie współżyła.

miesięcznik "Zdrowie"

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Veronika
|

Brawo, dużo materiału do badania, 100% skuteczności, szczoteczka do cytologii ma same zalety (dla badaczy). Nikt jakoś nie wspomina o konsekwencjach dla pacjentki. Podrażnienie szyjki macicy, krwawienie, infekcja, osłabienie i ból. W trakcie badania bólu nie czuć, ból przyjdzie później, kiedy podrażniona szyjka macicy spuchnie.

A po patyczku z wacikiem żadnych konsekwencji. Tyle tylko, że badacz cytolog musi się bardziej wysilić, żeby coś zobaczyć. Co z tego, że na szczoteczce ma więcej materiału. Jak jest ślepy to i tak nic nie znajdzie. A czego szuka? Komórek rakowych. A skąd się biorą? Z infekcji HPV. A infekcja skąd się bierze? Z podrażnień delikatnej struktury komórkowej na szyjce macicy. Jeżeli na pierwszym badaniu szczoteczką byłaś zdrowa, to na drugim możesz już nie być.

A po patyczku z wacikiem pacjentka czuje się dobrze i nie krwawi z szyjki macicy. Jest bardzo duża szansa, że jeżeli przed badaniem była zdrowa, to i po badaniu też będzie.

Przestrzegam zatem wszystkie pacjentki:

Nie pozwólcie sobie wpychać szczotki tam, gdzie w sposób naturalny nic ostrego nigdy nie powinno się znaleźć. Tu idzie o Wasze zdrowie a nie o wygodę badacza i poszukiwanie raka tam, gdzie go nie ma i nie będzie, jeżeli nie pozwolicie „lekarzom” grzebać szczotą w szyjce macicy.

margaret
|

coś o tym wiem... lata chodziłam do państwowego ginekologa i nigdy nie wyglądało to zbyt komfortowo a o dodatkowych badaniach nawet nie było co wspominać... Dlatego teraz ufam tylko prywatnemu lekarzowi

paola
|

zgadzam się, ja swojego lekarza znalazłam prywanie i dopiero teraz wiem, ze jestem w dobrych rękach

Gora
|

dobry ginekolog zawsze dopulnuje by takie badania były robione regularnie. Tutaj mam zaufanie tylko do prywatnych lekarzy bo moim zdaniem mają szerszy punkt widzenia i się starają

kulka
|

Tak oczywiście jedno z ważniejszych badań każdej kobiety, ale czasem są takie sytuacje że nie można czekać dwóch miesięcy w ramach nfz i to jest największy problem.

Patrycja
|

Byłam dzisiaj na cytologii, wynik za 5 tygodni.

Izi
|

Kilkukrotnie próbowałam skorzystać z programu NFZ terminy min. 2 miesiące, narzucane w taki sposób że ciężko trafić poza miesiaczką. Godziny i dni też nie pozostawiają dużego wyboru. Na prawdę łatwiej i pewniej prywatnie

Kobieta123
|

Co za glupoty. Od wielu lat robię cytologie zawsze na NFZ, w roznych placowkach i nigdy nie czekałam dłużej niż 2 tyg.

kk
|

ja robie regularnie cytologie tzn co 2 lata tak jak pozwala nfz
na ost wynik czekam juz 8 tygodni i bede czekac dalej bo za panstwowe pieniadze lekarze badaja wymazy po 6 tyg. od pobrania jak im sie w szufladzie nazbiera próbek od pacjentek, a czekam na wypalanie nadzierki i nie moge nic przyspieszyc bo im sie nie chce leczyc i badac

paulibka
|

No własnie tak jak pisały dziewczyny w takiej sytuacji zdecydowanie najlepiej jest się wybrać do specjalisty- lekarza ginekologa i pobrać cytologie raz w roku. To jest taki optymalny czas i bezpieczeństwo dla nas kobiet.