USG jamy brzusznej - badanie narządów w jamie brzusznej

dr n. med. Bartosz Migda

USG jamy brzusznej jest badaniem, które pozwala ocenić stan narządów jamy brzusznej i wykryć nawet drobne nieprawidłowości i zmiany w ich budowie. Jakie są wskazania do wykonania USG jamy brzusznej? Jak należy przygotować się do badania? Jak przebiega badanie?

USG jamy brzusznej powinno obejmować:

  • wątrobę wraz z oceną pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych wewnątrz- i zewnątrzwątrobowych oraz naczyń wątroby
  • trzustkę
  • śledzionę
  • nadnercza
  • nerki wraz z układem wyprowadzającym
  • pęcherz moczowy
  • duże naczynia jamy brzusznej (aortę, żyłę główną dolną oraz naczynia biodrowe – jednakże ocena ta nie jest równoznaczna z oceną dopplerowską) wraz ze strukturami przestrzeni zaotrzewnowej
  • narządy miednicy mniejszej - macicę i jajniki u kobiet oraz prostatę u mężczyzn

W przypadku tych ostatnich referencyjnymi są badania endokawitalne, polegające na badaniu głowicą USG wprowadzaną przez naturalne otwory ciała (pochwa, odbyt), stanowiące domenę odpowiednio ginekologów i urologów. Badanie przezbrzuszne jest często badaniem wstępnym do badań endokawitalnych lub nierzadko badaniem uzupełniającym, np. u kobiet z bólami podbrzusza celem wykluczenia innych stanów niezwiązanych bezpośrednio z narządem rodnym, jak np. ostre zapalenie wyrostka robaczkowego, zapalenie uchyłków czy obecności przepukliny i innych.

Poza podstawowym badaniem USG jamy brzusznej wyróżnia się badania szczegółowe – badania dopplerowskie tętnic jamy brzusznej oraz badania wykorzystujące inny rodzaj głowic – microconvex do wspomnianych już wyżej badań endokawitalnych, głowice proktologiczne czy głowice do badania USG przezprzełykowego.

USG jamy brzusznej - wskazania

W pierwszej kolejności wśród wskazań do badania USG jamy brzusznej należy wymienić te, z w powodu których wykonuje się badania w trybie pilnym, czyli bez uprzedniego przygotowania:

Nie ma przeciwwskazań do badania USG jamy brzusznej. Ze względu na bezpieczeństwo dla osoby badanej, istnieje możliwość powtarzania badań, np. podczas monitorowania postępów leczenia.

Badania w trybie pilnym są często bardzo cenne w toku szybkiej diagnostyki ostrych stanów, jednak trzeba mieć świadomość ich ograniczonej wartości z powodu najczęściej braku przygotowania pacjenta do badania.

Planowo wykonuje się badanie USG jamy brzusznej celem oceny stanu narządów jamy brzusznej u osób bezobjawowych, jak i u osób objawowych, bądź w trakcie leczenia chorób przewlekłych, np.

Warto wiedzieć

W trybie planowym wykonuje się badania (jamy brzusznej, dopplerowskie badanie naczyń) po uprzednim przygotowaniu. Przygotowanie pacjenta do badania ma bardzo znaczący wpływ na jego jakość – lekarz wykonujący USG jest w stanie o wiele więcej zobaczyć, kiedy badany jest odpowiednio przygotowany. W przypadku braku przygotowania można spodziewać się dużych ilości gazów jelitowych, przesłaniających widoczność narządów wewnętrznych. Często otrzymuje się wówczas opis np. „badanie o ograniczonej wartości diagnostycznej, trzustka niewidoczna, przesłonięta przez gazy, wskazane ponowne badanie po przygotowaniu”.

USG jamy brzusznej - jak przygotować się do badania?

Pacjent powinien zgłosić się na badanie na czczo (czyli bez jedzenia ani picia płynów przed badaniem), w godzinach porannych. Jeżeli badanie jest po południu, wskazane jest nieprzyjmowanie pokarmów i napojów przez 6-8 godzin przed badaniem. Nie powinno się również palić papierosów, żuć gumy lub np. cukierka w dniu badania. W miarę możliwości wskazana jest wcześniejsza regulacja wypróżnień. Poprawić jakość badania można również wprowadzając 2 dni przed badaniem odpowiednią dietę - tj. bez wzdymających pokarmów: np. kapusty, grochu, fasoli, jabłek, winogron i innych owoców pestkowych, ani napojów gazowanych. Można dodatkowo zastosować środki odgazowujące, np. Espumisan, 3 dni przed dniem badania (3x dziennie po 2 tabl.), jednak w dniu badania tabletek już nie należy przyjmować.

USG jamy brzusznej - przebieg badania

Badanie USG jamy brzusznej typowo powinno rozpocząć badanie podmiotowe, czyli wywiad z pacjentem, który płynnie może być kontynuowany podczas zasadniczej części badania. Istotnym punktem jest też informacja, czy badanie USG jamy brzusznej było wcześniej wykonywane. Jeśli tak, to z jakiego powodu (czy tego samego, co teraz, czy innego - jakiego?) oraz czy są dostępne wyniki poprzednich badań celem porównania dynamiki zmian.

Badanie typowo wykonuje się w ułożeniu na plecach z rękami ułożonymi swobodnie wzdłuż bocznych brzegów kozetki bądź ułożonymi na klatce piersiowej, tak aby zapewnić swobodny dostęp do okolic bocznych. W trakcie badania pacjent może być poproszony o nabranie dużej ilości powietrza („do brzucha”) i zatrzymanie go możliwie długo. Ma to na celu przemieszczenie niektórych narządów celem lepszego ich uwidocznienia, czasowego unieruchomienia i tym samym poprawy warunków badania. Nie ma jednoznacznie ustalonej kolejności, w której bada się narządy. Jest to dostosowane do aktualnego stanu chorego i modyfikowane względem zgłaszanych objawów. W trakcie badania pacjent może być poproszony o zmianę ułożenia na bok prawy, lewy, niekiedy na brzuch. W niektórych sytuacjach badanie może być kontynuowane w pozycji stojącej.

Badanie powinno być zakończone opisem z wnioskami zaznaczonymi w tekście lub na jego końcu.

USG jamy brzusznej - wyniki badania

Uzyskane obrazy powinny być interpretowane w oparciu o badanie podmiotowe (wywiad), przedmiotowe (palpacyjne, w trakcie badania niekiedy wykonuje się również celowy ucisk głowicą). W przypadku badań kontrolnych ważna jest ocena dynamiki zmian w oparciu o przedstawione poprzednie wyniki opatrzone zdjęciami. We wnioskach powinny się znaleźć zalecenia co do dalszego postępowania – badania kontrolnego USG, weryfikacji w innych technikach obrazowych TK/MR czy konsultacji z lekarzem rodzinnym lub specjalistą.

Warto wiedzieć

USG jamy brzusznej - czy jest bezpieczne?

Ultrasonografia jest jedną z technik obrazowych służących do oceny stanu narządów, naczyń, stawów różnych okolic ciała. Aktualnie mało jest specjalności, które nie korzystałyby z tej techniki obrazowej. Nie bez powodu ultrasonografia bywa niekiedy określana „przedłużeniem ręki lekarza”.

Należy zaznaczyć, że zestawiając ją z klasycznymi technikami obrazowymi, takimi jak rentgen, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny czy badania radioizotopowe, cechuje się ona bezpieczeństwem zarówno dla osoby badanej, jak i wykonującej badanie. Zgodnie z aktualną wiedzą, nie odnotowano negatywnego wpływu ultradźwięków na poddawane badaniu tkanki, w porównaniu np. do technik wykorzystujących promieniowanie jonizujące.

USG jamy brzusznej - jak często wykonywać? Do kogo po skierowanie?

Badanie USG jamy brzusznej może być zlecone przez lekarza rodzinnego, jak również przez lekarza specjalistę w zależności od wskazań. Podczas wystawiania skierowania, dla lekarza cenne są informacje dotyczące przebytych zabiegów operacyjnych (w szczególności jeśli w dniu badania nie ma możliwości przedstawienia kart wypisowych z dotychczasowego leczenia szpitalnego), chorób przewlekłych, aktualnych wyników badań laboratoryjnych bądź obrazowych (USG, TK, MR) – jeśli one stanowiły podstawę do poszerzenia diagnostyki, obciążenia w wywiadzie rodzinnym dotyczącym chorób przewlekłych, chorób nowotworowych, oraz wszystkie inne klinicznie istotne informacje.

Profilaktycznie badanie może być wykonywane w interwałach, np. co 3 lub 1-2 lata. Osoby z rozpoznanymi chorobami rozrostowymi po bądź w trakcie leczenia również mogą mieć zalecane kontrolne badanie USG jamy brzusznej w odstępach czasowych zgodnie z ustalonym protokołem.

Warto wiedzieć

USG jamy brzusznej - wady i zalety

Niewątpliwą zaletą badania jest jego bezpieczeństwo zarówno dla osoby badanej, jak i badającej. Zaletą jest również możliwość przeprowadzenia badania podmiotowego przed i/lub w trakcie badania, a także możliwość doboru dowolnej ilości przekrojów oraz możliwość korzystania z innych standardowych opcji, jakie są w aparacie, w zależności od aktualnej potrzeby.

Jakie są wady badania USG wątroby? Jego dokładność zależy od doświadczenia operatora, jakości samego aparatu, a także od warunków badania. Przezierność tkanek miękkich powłok jamy brzusznej ma istotny wpływ na dokładność badania. Osoby otyłe z reguły, ale nie zawsze, bada się gorzej niż osoby szczupłe. Obrzęk tkanek miękkich, który nie jest jednoznaczny z otyłością, w równym jak nie w większym stopniu wpływa negatywnie na widoczność  narządów w jamie brzusznej i ogranicza badanie, np. przy niewydolności nerek, serca i w innych chorobach układowych.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 9/2019 "Zdrowia": jak leczyć schorzenia stóp, fakty o chorobie Hashimoto, czerniak pokonany, miłość w jesieni życia, co mówią nasze sny, pomidory palce lizać. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i praktycznych wskazówek!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 9/2019
KOMENTARZE
iika
|

Ja to mam fajnie,mój lekarz rodzinny jest jednocześnie internistą i ma w swoim gabinecie usg.Więc kiedy trzeba to hop na kozetkę i wszystko na miejscu się sprawdzi.

Niewielbłąd
|

Zamiast podać podstawową informację jak być przygotowanym na taki zabieg, czyli bezwarunkowo mieć pusty żołądek- nic nie jeść i nic nie pić, czy też należy wypić jakąś ilość płynu itp. To tego tu brak, natomiast ten ktoś podaje tu całą swoją filozofię - jaki to on mądry a to mi jest tak potrzebne i pasuje jak wół do karety.

doktor
|

Asiu, pół litra bez przekąski to chyba przesada, a to może źle wpłynąć na diagnozę. Ta pani z recepcji chyba była "wczorajsza".

dziurb
|

Asiu, ale czy wolno kolorową czy musi być biała? no i czy koniecznie 40% czy 38 %

Inga
|

Ja robię usg jamy brzusznej właśnie profilaktycznie co dwa lata ale znam osoby które nie robiły tego w ogóle. Naprawdę takie badanie zajmuje niewiele czasu a można dzięki niemu ustrzec się przed poważniejszą chorobą. Jak ktoś jest z Warszawy to polecam Gabinet Usg na Białobrzeskiej. Tam wykonują je naprawdę bardzo dobrze i dokładnie.

asi
|

Pani w recepcji na badanie usg nerek kazała 5godz. Nie jeść i wypić 0,5 litra.Także można zadzwonić w razie wątpliwości na recepcję.

Mariusz
|

Co do oceny żołądka: w istocie jego dokładna ocena nie jest w standardzie oceny usg jamy brzusznej. Jednakże po odpowiednim przygotowaniu, właściwym ułożeniu pacjenta i zastosowaniu dobrej techniki badania można żołądek ocenić w USG stosunkowo dokładnie. Badanie to nie jest w stanie w pełni zastąpić gastroskopii jednak często wnosi dodatkowe i niekiedy bardzo ważne informacje.
Pomijam już kwestię badania USG ściany żołądka podczas gastroskopii przez specjalną głowicę, którą umieszcza się w gastroskopie i wykonuje badanie od wnętrza żołądka.
Kilka ogólnych informacji o USG jamy brzusznej i przygotowaniu do tego badania można znaleźć na stronie http://www.diagnoson.pl/ind...

zorro
|

ty piszesz bzdury
NIkt ci nie wytłumaczył że żoładka usg nie ocenia.. Cały brzuch to nie tylko zoładek ale pełno innych narządów które tą metoda ocenia.się ,-choroby mogą być i w wątrobie, nerkach woreczku i co ich nie oceniać u innych bo u mamy wyszedł rak żołądka Powinna mieć potem gastroskopię

Agnes
|

Każdy lekarz ginekolog,który w gabinecie posiada usg,powinien wykonać takie badanie.pozdrawiam.

Dida
|

Co do raka żołądka USG nie jest w stenie wykryć co dzieje się wewnątrz tylko Gastroskopia. Natomiast stan pozostałych narządów ocenia dosyć dokładnie. Faktem jest również ze dużo zależy od sposobu wykonania.