Niedoczynność tarczycy: przyczyny, objawy, leczenie niedoczynności tarczycy

2018-12-07 10:05 Agnieszka Paculanka

Niedoczynność tarczycy (hypothyreosis) spowodowana jest niedoborem hormonów tarczycy. Objawy niedoczynności tarczycy, zarówno pełnoobjawowej, jak i subklinicznej, mogą być bardzo różne i dotyczą różnych układów narządów. Utrudnia to jednoznaczne postawienie diagnozy, dlatego konieczne są badania w kierunku niedoczynności tarczycy. Jak przebiega leczenie tej choroby tarczycy? Przeczytaj!

Niedoczynność tarczycy (hypothyreosis) wiąże się z niedoborem hormonów tarczycy. Przyczyny niedoczynności tarczycy mogą być być rozmaite - od choroby autoimmunologicznej po uraz mechaniczny. Również objawy niedoczynności tarczycy są na tyle różnorodne, że często zdarza się, że pacjenci leczeni są z powodu kilku różnych chorób (np. depresji, zbyt wysokiego poziomu cholesterolu, problemów skórnych czy sercowych). Dotyczy to zwłaszcza postaci subklinicznej niedoczynności tarczycy. Co trzeba wiedzieć o niedoczynności tarczycy?

Niedoczynność tarczycy dotyczy aż do 6 procent osób do 60 roku życia, a częstość występowania wzrasta z wiekiem, istotne jest również to, że dotyka kobiety 5 razy częściej niż mężczyzn, jako dysfunkcja przemijająca pojawia się u 5 procent pań po ciąży.

Tarczyca to jeden z niewielu nieparzystych gruczołów wydzielania wewnętrznego. Jest gruczołem niewielkim, znajdującym się w przednio-dolnej części szyi. Tarczyca wytwarza trzy hormony: trójjodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) i kalcytoninę. Odgrywają one bardzo istotną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego, układu krążenia oraz układu ruchu. Decydują również o poziomie syntezy białek oraz stopniu zużywania tlenu w komórkach i gospodarce wapniowo-fosforanowej organizmu.

Prawidłowe działanie tarczycy podlega podwójnej regulacji. Z jednej strony produkcja hormonów metabolicznych jest kontrolowana przez znajdujący się w mózgu układ podwzgórze-przysadka, który działa na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego – wydzielanie hormonów tarczycy wpływa hamująco na wydzielanie hormonów podwzgórzowych pobudzających tarczycę. Z drugiej zaś strony hormony tarczycowe zostają wytwarzane na skutek pobudzającego działania układu nerwowego, co ma miejsce w sytuacjach stresowych, przy nasileniu reakcji obronnej organizmu. Stężenie trzeciego hormonu tarczycy – kalcytoniny jest zależne od poziomu wapnia znajdującego się we krwi. Gdy gruczoł wydziela zbyt mało hormonów mówi się o niedoczynności tarczycy.

Niedoczynność tarczycy: przyczyny

  • choroba Hashimoto - przewlekłe autoimmunologiczne (limfocytowe) zapalenie tarczycy - niebolesne zapalenie tarczycy, powoli niszczące tarczycę i prowadzące do zmniejszenia produkcji hormonów
  • operacyjne usunięcie tarczycy, którego przyczyną jest np. rak tarczycy, choroba Gravesa i Basedowa czy wole guzkowe nadczynne powoduje trwałą niedoczynność tarczycy, a jej stopień zależy od tego, czy usunięto cały gruczoł czy np. jeden jego płat
  • leczenie jodem promieniotwórczym (jodem radioaktywnym; 131I), które jest stosowane w leczeniu m. in. raka tarczycy, choroby Gravesa i Basedowa czy wola guzkowego nadczynnego
  • zapalenia tarczycy (np. podostre zapalenie tarczycy, poporodowe zapalenie tarczycy); w tych przypadkach niedoczynność tarczycy może być przemijająca
  • polekowa niedoczynność tarczycy (np. amiodaron - lek antyarytmiczny, interferon α - lek antywirusowy i przeciwnowotworowy)
  • niedobór jodu
  • napromienianie okolicy szyi z powodu nowotworów (np. piersi) może nawet po wielu latach skutkować niedoczynnością tarczycy

Wtórna niedoczynność tarczycy ma swoje przyczyny w przebiegu chorób przysadki, a trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy spowodowana jest nieprawidłową pracą podwzgórza.

Wrodzona niedoczynność tarczycy może wynikać z braku tarczycy lub jej nieprawidłowego wykształcenia, nieprawidłowości dotyczących przysadki czy podwzgórza, lub z powodu niedoboru jodu.

Subkliniczna (utajona) niedoczynności tarczycy ma podobne przyczyny, jak kliniczna.

Przyczyną wrodzonej subklinicznej niedoczynności tarczycy może być dyshormonogeneza - zaburzenia biosyntezy hormonów tarczycy, które jest dziedziczne.

Kliniczne objawy niedoczynności tarczycy

Objawy niedoczynności tarczycy u poszczególnych chorych mogą mieć różne natężenie - przy łagodnej niedoczynności mogą być one bardzo trudne do zaobserwowania. Niestety, nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do chorób serca i układu krążenia, niepłodności, a w skrajnych przypadkach do przełomu tarczycowego i śpiączki hipometabolicznej, które są stanami bezpośrednio zagrażającymi życiu. To dlatego tak ważne jest obserwowanie własnego organizmu i regularne sprawdzanie poziomu hormonów tarczycy. Lista objawów niedoczynności tarczycy jest naprawdę długa. Znajdują się na niej:

  • męczliwość
  • duszność wysiłkowa
  • spłycenie oddechu
  • nadmierna senność
  • stałe odczuwanie zimna (nawet w upalne dni)
  • częste zaparcia
  • sztywność mięśni
  • ból stawów
  • przyrost wagi mimo braku apetytu
  • ochrypły głos
  • słabsza pamięć
  • osłabiona zdolność koncentracji
  • obrzęk powiek
  • "nalana" twarz
  • często pojawia się tzw. drugi podbródek
  • obrzęk szyi
  • zanikają dołki nad obojczykami
  • zaburzenia miesiączkowania
  • łamliwość i wypadanie włosów
  • przerzedzanie się brwi
  • sucha skóra
  • utrata owłosienia w dołach pachowych
  • obniżenie nastroju i myśli depresyjne
  • objaw "brudnych kolan", "brudnych łokci"
  • ślepota zmierzchowa
  • zatrzymanie wody w organizmie
  • trudności z utrzymaniem ciąży
  • impotencja
  • zmniejszenie libido
  • objawy choroby wieńcowej
  • bradykardia zatokowa
  • spowolnienie ruchów
  • gromadzenie się płynu w otrzewnej

Sprawdź, co trzeba wiedzieć o niedoczynności tarczycy [wideo]

Niedoczynność tarczycy dotyka około 5-7 procent kobiet i około 1 procenta mężczyzn. Główne objawy niedoczynności tarczycy to: zmęczenie, suchość skóry, zła  jakość włosów i paznokci, a także wzrost wagi ciała. Jakie badania trzeba wykonać i jak przebiega leczenie niedoczynności tarczycy?

Rozwijamy nasz serwis dzięki wyświetlaniu reklam.

Blokując reklamy, nie pozwalasz nam tworzyć wartościowych treści.

Wyłącz AdBlock i odśwież stronę.

Subkliniczna niedoczynność tarczycy: objawy

Subkliniczna (utajona) niedoczynność tarczycy może być wrodzona lub nabyta i również częściej dotyka kobiety niż mężczyzn. W przypadku subklinicznej niedoczynności tarczycy nie stwierdza się typowych objawów (przy obniżonym stężeniu hormonów tarczycy), dlatego bywa nazywana również niedoczynnością tarczycy mało objawową lub skąpo objawową, ale mogą występować:

  • u dorosłych: bóle głowy, nietolerancja zimna, zaparcia, obniżenie nastroju, stan chronicznego zmęczenia, a nawet depresja
  • u małych dzieci: przedłużająca się żółtaczka noworodków, opóźnienie w rozwoju psychicznym i fizycznym np. nieprawidłowy wzrost, trudności w przyjmowaniu pokarmów, zmniejszenie ruchliwości, ochrypły głos, zimna, łuszcząca się skóra
  • u dzieci starszych: zahamowanie wzrostu, opóźnione dojrzewanie płciowe, trudności w nauce, a także nietolerancja zimna, zaparcia, senność, spowolniała mowa, bóle głowy, suche, łamliwe i cienkie włosy, sucha i szorstka skóra
Ważne

Tarczyca, czyli gruczoł tarczowy, znajduje się na szyi przed tchawicą. Mimo niewielkich rozmiarów tarczyca ma ogromny wpływ na naszą kondycję psychiczną i fizyczną. Produkuje bowiem hormony, które sterują przemianą materii we wszystkich narządach i tkankach organizmu.

Niedoczynność tarczycy: badania diagnostyczne

W diagnozowaniu niedoczynności tarczycy podstawą są badania hormonalne. Najpierw sprawdza się stężenie TSH we krwi - gdy jego wynik jest powyżej normy, należy sprawdzić poziom tyroksyny (fT4). Jeśli mamy do czynienia z pierwotną niedoczynnością tarczycy, wynikającą z choroby tego gruczołu, to podwyższonemu stężeniu TSH towarzyszyć będzie obniżony poziom fT4.

W niedoczynności tarczycy wtórnej i trzeciorzędowej poziom hormonu TSH jest obniżony, tak samo jak poziom fT3 oraz fT4.

W przypadku subklinicznej (utajonej, podklinicznej) niedoczynności tarczycy (SNT) stwierdza się wzrost stężenia tyreotropiny (TSH) we krwi powyżej górnej granicy normy (czyli powyżej 4,5 mIU/l), przy prawidłowym stężeniu wolnej tyroksyny (fT4) i trijodotyroniny (fT3), które nie wynika z innych przyczyn (np. przyjmowania jodu, neuroleptyków czy H2-blokerów).

Lekarz może również zlecić oznaczenie stężeń przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, a zwłaszcza przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) lub przeciwciał przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG): podwyższone stężenie anty-TPO jest charakterystyczne dla choroby Hashimoto.

Poza tym, w postawieniu diagnozy może pomóc USG tarczycy – pomaga ustalić, jaka jest przyczyna niedoczynności tarczycy (np. choroba Hashimoto). Gdy niedoczynność jest zaawansowana, a objawy nasilone, USG jamy brzusznej i RTG klatki piersiowej pozwalają sprawdzić, czy w jamach ciała nie gromadzi się płyn, a EKG może wykazać bradykardię zatokową (zbyt wolną czynność serca) oraz niski woltaż załamków.

Warto wiedzieć

Pracą tarczycy steruje hormon TSH wytwarzany w przysadce mózgowej. Sama tarczyca produkuje i wydziela do krwi trzy hormony: trójjodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) oraz kalcytoninę. Sterują one przemianą materii w całym organizmie. Do ich produkcji tarczyca potrzebuje odpowiedniej ilości jodu, który przyswajamy z pożywienia i powietrza. Jeżeli tarczyca wytwarza za mało lub za dużo hormonów, zaczynają się problemy zdrowotne. Pięć razy częściej dotyczą one kobiet niż mężczyzn.

Niedoczynność tarczycy: leczenie

Leczenie niedoczynności tarczycy polega na regularnej suplementacji brakujących hormonów tarczycy, czyli na przyjmowaniu preparatów tyroksyny. Obecnie jest to lewotyroksyna produkowana syntetycznie, która ma działanie jak hormon wytwarzany w tarczycy. Efekty działania różnych preparatów lewotyroksyny mogą być nieco odmienne, dlatego lekarze radzą, by zawsze przyjmować ten sam preparat.

To lekarz ustala zarówno początkową dawkę leku jak i jej ewentualne zmiany. Leczenie tyroksyną, szczególnie w pierwszym okresie, powinno być ściśle monitorowane, a dawki leków ustalane na podstawie badań kontrolnych. Dlatego w przypadku pierwotnej niedoczynności tarczycy tak ważne są regularne pomiary stężenia TSH - na początkowym etapie wykonuje się je co 6-12 tygodni, a gdy niedoczynność tarczycy uda się wyrównać, co 6-12 miesięcy. W przypadku wtórnej i trzeciorzędowej niedoczynności tarczycy skuteczność leczenia monitoruje się na podstawie badania poziomu tyroksyny (T4).

Warunkiem wyrównania niedoczynności tarczycy jest właściwie dobrana dawka lewotyroksyny i regularne jej przyjmowanie.

Jak przyjmować lewotyroksynę?

Niedoczynność tarczycy wymaga niestety przez całe życie przyjmowania lewotyroksyny i okresowych badań stężenia TSH. Samoistne wyzdrowienia możliwe są tylko w niektórych przypadkach, takich jak np. poporodowe zapalenie tarczycy, podostre zapalenie tarczycy, polekowa niedoczynność tarczycy.

W przypadku lewotyroksyny szczególnie ważne jest jej regularne przyjmowanie, najlepiej robić to zawsze o tej samej porze, zwykle rano, koniecznie na czczo, około 30-60 min przed posiłkiem, popijając wodą. Niektóre leki (np. preparaty żelaza) nie powinny być przyjmowane z lewotyroksyną.

Polecamy
Jesz co lubisz - banner kwadrat

Autor: Time S.A.

Skorzystaj z wygodnych diet online Poradnika Zdrowie opracowanych specjalnie dla osób zmagających się z niedoczynnością tarczycy. Dzięki nim schudniesz, ograniczysz nieprzyjemne skutki choroby i poprawisz samopoczucie. Diety te są opracowane zgodnie z najnowszymi zaleceniami i standardami instytutów naukowo-badawczych.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Anna
|

Ponad 12 lat temu mialam operacje na tarczyce, jest wycieta calkowicie. Codziennie rano biore Thyroxin zalezy od lekarza jaka dawke man brac ale jest przewaznie 150 mg do 200 mg.Co miesiac musze oddawac krew zeby dobrac dawke,bylam juz pare razy w Nuklearmedizin. Problemy zaczely sie 2 lata temu po raku nerki, przytylam moj Cholesterin jest ponad 300 ,mam problemy skorne problemy kosci, ciagle zmeczenie. Dalaj robimy badania zeby wiedziec z kad jest taki wysoki Cholesterin. Dodam jeszcze ze jestem na diecie, ale nic nie pomaga.

Katarzyna Jaranowska
|

Czy przy niedoczynności zawsze się tyje? Czy można chudnąć i mieć niedoczynność??

Ona
|

Ja słyszałam i czytałam ksiazke Po co ten Jod . Wszystko wskazuje na to ze najwazniejszy jest Jod jak go brak moze zaszkodzic i stad niedoczynnosc trzeba uwazac by tez nie przedawkowac.Ale ja uwazam ze to wyjdzie z moczem a Lekarze nas strasza.Ja sama sobie zaczełam dawkowac jod bez lekarza i jego wiedzy 2x dziennie po 2 krople mała dawka.Oczywiscie dawkuje płyn lugola firmy Coel .Dopiero kilka dni .Ale np terapia Gersona leczy praktycznie wszystkie przypadki ktore tam trafiaja z najgorszych chorob, a ich lecznie opiera sie na surowych sokach ,surowych warzywach owocach witaminach oraz plyn lugola bez niego ani rusz!codziennie .WSZYSYTKO JEST W ICH KSIAZCE

jarek,jablonecki
|

Dieta jest ważna, unikaj produktów z glutenem, dużo warzyw i chude mięsa i ryby. To tak w skrócie i zero słodyczy.
i jeszcze odrobina ruchu tak trzy razy w tygodniu po 40 min.
Pozdrawiam.

ulenka
|

ja proponuje udać się do dobrego endokrynologa,ale do takiego co pracuje w szpitalu na etacie i przyjmuje prywatnie......bo reszta to dla mnie niedouczeni lekarze ...a taki to ma i praktykę i teorie...wiem z własnego doświadczenia...jestem już po 2-ch zabiegach na tarczyce ..pierwszy to wycieli guzy i zrobiła się niedoczynna ,która odrosła po kilku latach grawessa-basedowa uszkodziła nerwy okowzrokowe i została zjodowana ,teraz nawet nie mam resztek śladowych tarczycy,a tsh po jodzie miałam 69,580 a w tej chwili moje tsh 2,35 troszkę przybrałam na wadze ,ale to po sterydach musiałam je brać ze względu na wytrzeszcz i podwójne widzenie,obecnie jestem po operacji oka ...wytrzeszcz się cofnął ,podwójne widzenie zniknęło ..życzę wytrwałości...mam namiary do dobrych endokrynologów ,którzy pracują w klinice w Łodzi ...pozdrawiam

Adriana, 23lata
|

Witam, tydzień temu wykryto mi niedoczynność tarczycy a mianowicie TSH 5,620, tydzień później zrobiłam szersze badania tj. przeciwciała, ft4, ft3 i wszystko jest w normie prócz tego, że w tydzień czasu TSH podrosło do 9,880. Lekarka rodzinna przepisała mi Euthyrox 25, po 2-3tyg kazała zwiększyć do 50 i to tyle. Powiedziała mi że nie mam Hashimoto, więc USG nie jest potrzebne i kazała przyjść za 2 miesiące. Co do diety to stwierdziła, że dieta nic nie daje i żeby z nią nie przesadzać. Doradźcie proszę bo nie wiem o robić, endokrynolog jest u nas tylko prywatnie i szkoda mi 200 zł wydać być może na darmo. Tak więc proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy robić USG?
2. Czy podczas niedoczynności warto stosować dietę?
3. Czy ta choroba jest uleczalna?

Pozdrawiam serdecznie i oczekuję na odpowiedzi :)

Inzynier
|

Oprócz tego że masz problemy z tarczyca to prawdopodobnie cierpisz na tężyczkę utajona która mogła powstać na tle tarczycy (zaburzeń hormonalnych) a co za tym idzie zaburzeń przyswajania magnezu i wapnia. Wykonaj sobie probe tezyczkowa to jest badanie EMG które potwierdzi czy masz tężyczkę czy nie.
Dużo zdrowia!

mariolka
|

Niedoczynność tarczycy to dość uciążliwa choroba i trzeba brać leki praktycznie cały czas, aby objawy się nie nasiliły. Trzeba też znaleźć dobrego endokrynologa, który trafi z leczeniem.

Aga
|

Sprawdź czy z trzustka wszystko ok

barbara1982
|

witam. u mnie stwierdzono niedoczynność tarczycy przełomomowej. byłam w szpitalu i mam tabletki. pozdrawiam