Insulinooporność (upośledzona wrażliwość na insulinę) - przyczyny, objawy i leczenie

2020-09-09 12:24

Insulinooporność oznacza obniżoną wrażliwości organizmu na działanie insuliny - hormonu odpowiedzialnego głównie za regulację poziomu cukru we krwi, ale także gospodarki tłuszczowej. Insulinooporność jest bardzo niebezpieczna, ponieważ może doprowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2 lub innych chorób. Dotyczy to zwłaszcza osób zmagających się z nadwagą i otyłością, u których ryzyko rozwoju insulinooporności jest największe. Insulinooporność może również występować u osób szczupłych, u których stwierdza się inne choroby np.: wątroby. Jakie są przyczyny i objawy insulinooporności? Czy jej wyleczenie jest możliwe?

Dieta cukrzyka zdaniem dietetyka. Ekspert radzi

Insulinooporność to stan obniżonej wrażliwości organizmu na działanie insuliny, której konsekwencją jest szereg zaburzeń metabolicznych tj.: nadmierna produkcja glukozy przez wątrobę, osłabienie wychwytu cukru przez tkanki obwodowe np.: mięśnie szkieletowe czy zaburzenie przemiany tłuszczów (zwiększenie krążących wolnych kwasów tłuszczowych). Spadek wrażliwości na insulinę jest kompensowany przez coraz większą produkcję insuliny, czyli hiperinsulinemię. W początkowym etapie insulinooporności ilość wytwarzanego hormonu jest wystarczająca do pokrycia zapotrzebowania organizmu. Jednak wraz z czasem trwania zaburzenia dochodzi do powstania pętli samonapędzającej się gdzie hiperinsulinemia nasila insulinooporność, a insulinooporność hiperinsulinemię. W momencie wyczerpania się mechanizmów regulacyjnych dochodzi do ujawnienia się zaburzeń węglowodanowych i rozwoju stanu przedcukrzycowego, cukrzycy typu 2 czy chorób układu sercowo-naczyniowego.

Insulinooporność nie jest osobną jednostką chorobową, lecz jest częścią tzw. zespołu metabolicznego, czyli grupy zaburzeń, które często występują razem u jednej osoby i są ze sobą ściśle powiązane. Są to otyłość, nadciśnienie tętnicze (jak wynika z badań, u wszystkich otyłych chorych z nadciśnieniem tętniczym oraz u 40 proc. szczupłych chorych z nadciśnieniem pierwotnym z prawidłowym stężeniem glukozy stwierdza się zwiększone stężenie insuliny we krwi), zaburzenia metabolizmu triglicerydów i cholesterolu oraz poziom glukozy we krwi na czczo równy lub wyższy niż 100 mg/dl.

Spis treści

  1. Insulinooporność: przyczyny i czynniki ryzyka
  2. Insulinooporność: do jakich chorób może doprowadzić?
  3. Insulinooporność: objawy
  4. Insulinooporność: diagnostyka
  5. Insulinooporność: leczenie

Insulinooporność: przyczyny i czynniki ryzyka

Insulinooporność może mieć podłoże genetyczne, np. gdy organizm produkuje hormon o nieprawidłowej budowie (tzw. zespół zmutowanej insuliny).

Obniżenie wrażliwości na insulinę występuje w wielu jednostkach chorobowych tj.:

Ryzyko rozwoju insulinooporności występuje u osób zmagających się z nadwagą i otyłością, ponieważ tkanka tłuszczowa sprawia, że to właśnie ich organizmy są najbardziej oporne na działanie insuliny.

Tkanka tłuszczowa, głównie brzuszna, przyczynia się do powstania insulinooporności poprzez produkowanie substancji hormonalnych, które mają działanie przeciwstawne do insuliny lub hamują efekty jej działania, a także poprzez bezpośrednie wydzielanie do krwi tzw. wolnych kwasów tłuszczowych (WKT).

Przy ich nadmiarze organizm zaczyna wykorzystywać je jako źródło energii zamiast glukozy. W konsekwencji glukoza nie jest spalana w tkankach, a jej poziom we krwi wzrasta. Wówczas organizm, dla utrzymania prawidłowego poziomu cukru we krwi, zwiększa wydzielanie insuliny.

Inne czynniki ryzyka to:

  • wiek (ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem) - insulinooporność jest naturalnym procesem starzejącego się organizmu dlatego trzeba mieć świadomość tego, że wraz z wiekiem u człowieka zwiększa się upośledzenie wrażliwości tkanek na działanie insuliny.
  • płeć (u mężczyzn częściej diagnozuje się otyłość brzuszną, która jest wysokim czynnikiem ryzyka rozwoju upośledzenia wrażliwości na insulinę)
  • niska aktywność fizyczna
  • wysokokaloryczna dieta
  • stosowanie leków o działaniu diabetogennym (glikokortykosteroidy, diuretyki tiazydowe, inhibitory proteazy HIV, tabletki antykoncepcyjne, diuretyki pętlowe, blokery kanałów wapniowych)
  • alkohol
  • palenie tytoniu
  • ciąża

Insulinooporność: do jakich chorób może doprowadzić?

  • choroby układu sercowo-naczyniowego - przede wszystkim miażdżyca
  • niealkoholowe stłuszczenie wątroby - zarówno insulinooporność zwiększa częstość występowania niealkoholowego stłuszczenia wątroby, jak i ta choroba nasila oporność tkanek na insulinę
  • zespół policystycznych jajników - niektórzy podejrzewają, że nadmiar insuliny może stymulować niektóre komórki jajników do produkcji męskich hormonów płciowych; mogą one przyczynić się do rozwoju zespołu policystycznych jajników u kobiet ze skłonnością genetyczną do tego zaburzenia
  • cukrzyca typu 2 - ponieważ stałe utrzymywanie insuliny na nieprawidłowo wysokim poziomie nadmiernie obciąża trzustkę. W konsekwencji z biegiem czasu jej wydolność spada, a co za tym idzie - zmniejsza się ilość wydzielanej insuliny, co prędzej czy później doprowadza do pojawienia się objawów cukrzycy.
Polecamy
jesz co lubisz cukrzyca

Autor: Time S.A

Szukasz pomysłu na dania o niskim indeksie glikemicznym? Skorzystaj z JeszCoLubisz - innowacyjnego systemu dietetycznego Poradnika Zdrowie. Ciesz się indywidualnie dobranym planem, stałą opieką dietetyka i mnóstwem gotowych przepisów na zdrowe i smaczne posiłki. Wspieraj organizm w chorobie, a przy tym wyglądaj i czuj się lepiej!

Insulinooporność: objawy

Insulinooproność może przebiegać w sposób utajony lub ujawniać się w różny sposób, np. poprzez:

Insulinooporność: diagnostyka

Isulinooporność można zdiagnozować na kilka sposobów:

Badanie polega na podaniu pacjentowi glukozy i obserwowaniu reakcji jego organizmu na nią: wydzielenia insuliny, szybkości regulacji poziomu cukru we krwi, szybkości wchłaniania glukozy do tkanek.

  • metoda HOMA (Homeostatic Model Assessment)

Od pacjenta pobiera się krew na czczo i określa się w niej stężenie glukozy oraz insuliny. Następnie na tej podstawie, przy pomocy odpowiedniego wzoru, wylicza się tzw. wskaźnik insulinooporności (HOMA-IR).

  • metoda klamry metabolicznej - wyznaczająca parametr GIR, czyli prędkość wlewu glukozy - wykorzystuje się ją jedynie w badaniach klinicznych

Metoda klamry metabolicznej polega na jednoczesnym podawaniu pacjentowi glukozy i insuliny w kroplówce – przy czym ilość insuliny jest niezmienna, a ilość glukozy – modyfikowana. Ta metoda jest najlepsza, gdyż posiada potwierdzoną skuteczność w określaniu realnego stopnia insulinooporności, w przeciwieństwie do metody HOMA, która w niektórych sytuacjach może dawać niejednoznaczne wyniki. Niestety, ze względu na skomplikowany przebieg i wysokie koszty wykonania badania wykonuje się je rzadko.

Insulinooporność: leczenie

Aby obniżyć stężenie insuliny, u osób z nadwagą konieczne jest jak najszybsze zmniejszenie masy ciała.

Jeśli przyjmowanie leków jest przyczyną insulinooporności, lekarz zdecyduje, czy zmienić je na inne.

Jeśli wrażliwość na insulinę jest spowodowana nadmiarem hormonów działających przeciwstawnie do insuliny, należy podjąć leczenie, którego celem jest ich obniżenie.

    Czytaj również:

    Bibliografia:

    1. Szulińska M., Łoniewski I., van Hemert S., Sobieska M., Bogdański P. Dose-Dependent Effects of Multispecies Probiotic Supplementation on the Lipopolysaccharide (LPS) Level and Cardiometabolic Profile in Obese Postmenopausal Women: A 12-Week Randomized Clinical Trial, „Nutrients”, 10, no. 6 (June 15). pii: E773. doi: 10.3390/nu10060773.
    2. Sabico S. et al. Effects of a multi-strain probiotic supplement for 12 weeks in circulating endotoxin levels and cardiometabolic profiles of medication naive T2DM patients: a randomized clinical trial, „Journal of Translational Medicine”, 15, no. 1 (December 11, 2017), s. 249. doi: 10.1186/s12967-017-1354-x.
    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.