KASZEL - skąd się bierze i o czym świadczy

Monika Majewska

Kaszel to odruch wspomagający oczyszczanie dróg oddechowych ze śluzu lub zanieczyszczeń pyłowych zawartych w powietrzu. Jednak w niektórych przypadkach kaszel, zwłaszcza jeśli jest przewlekły, może świadczyć o ciężkiej chorobie. Sprawdź, jakie są przyczyny kaszlu u dzieci, a jakie u dorosłych.

Kaszel to gwałtowny ruch wyrzucenia powietrza z dróg oddechowych, połączony z głośnym chrząknięciem. Przyczyny kaszlu zależą od tego, czy jest to kaszel ostry (<3 tygodnie), czy przewlekły, a także od wieku - trochę inne będą przyczyny kaszlu u dzieci, a inne u dorosłych.

Kaszel jest  fizjologicznym odruchem bezwarunkowym, jednym z podstawowych mechanizmów obronnych układu oddechowego. Wyzwalany jest głównie przez pobudzenie tzw. punktów kaszlowych, znajdujących się w oskrzelach, tchawicy, krtani i nosogardzieli. Odruch kaszlowy może być również wzbudzony przez impulsy płynące z samej tkanki płucnej (obrzęk płuc, zastój w płucach), opłucnej (zapalenie  opłucnej, złamanie  żebra), przepony, przewodu słuchowego zewnętrznego lub jamy brzusznej.

Pod względem charakteru kaszlu wyróżnia się kaszel produktywny (wilgotny, z odkrztuszaniem), oraz kaszel nieproduktywny (suchy).

Pod względem czasu trwania wyróżnia się kaszel ostry, nagły (do 3 tygodni), przewlekający się (> 3-8 tygodni), przewlekły (> 8 tygodni).

Kaszel produktywny jest korzystny, a nawet niezbędny – umożliwia bowiem usunięcie zanieczyszczonej, nagromadzonej wydzieliny oskrzelowej. Nie usunięcie tej wydzieliny może prowadzić do różnego rodzaju powikłań. Bywa jednak, że skuteczność kaszlu jest niedostateczna – śluzu jest zbyt mało lub jest zbyt gęsty i lepki, więc nawet wielokrotne powtarzalne odruchy i kaszlowe nie mogą usunąć wydzieliny. Wówczas potrzebny jest lek wykrztuśny.

Kaszel nieproduktywny, nie dość, że bywa niekorzystny, to jeszcze może być  niebezpieczny (np.  po złamaniu  żebra  lub operacjach  brzusznych).  Może również powodować pękanie naczyniek krwionośnych w zmienionej śluzówce dróg oddechowych, wlewy krwawe w spojówkach lub omdlenia.

Kaszel - przyczyny ostrego kaszlu u dorosłych

  • infekcja górnych dróg oddechowych (w tym zapalenie oskrzeli) - pojawiają się katar, zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej nosa, ból gardła, ogólne złe samopoczucie
  • zapalenie płuc (wirusowe, bakteryjne, zachłystowe, rzadko grzybicze) - objawia się gorączką, kaszlem produktywnym, dusznościami, bólem o charakterze opłucnowym. Słychać także szmer oskrzelowy
  • spływanie wydzieliny z nozdrzy tylnych po tylnej ścianie gardła (w infekcjach wirusowych, bakteryjnych, alergii) - objawami towarzyszącymi są ból głowy, gardła, nudności, ziarnista powierzchnia błony śluzowej tylnej ściany gardła, bladość, rozpulchnienie i obrzęk błony śluzowej nosa

WARTO WIEDZIEĆ: Kaszel mokry. Jaki syrop wybrać na kaszel mokry?

  • zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc - u chorych na POChP obserwuje się ściszony szmer pęcherzykowy (słyszalny niemal nad całymi płucami), świszczący oddech, duszność, wydychanie powietrza przez "zasznurowane" usta, używanie dodatkowych mięśni oddechowych
  • ciało obce w gardle - nagłe wystąpienie kaszlu bez objawów infekcji górnych dróg oddechowych lub objawów ogólnych
  • zatorowość płucna objawia się bólem w klatce piersiowej o charakterze opłucnowym (tzn. nasila się na szczycie wdechu, a ustępuje przy wstrzymaniu oddechu), dusznością i częstoskurczem – przyspieszeniem akcji serca powyżej 100 uderzeń na minutę
  • niewydolność serca - mogą ją sugerować duszność, trzeszczenia podczas oddechu, mniejsza tolerancja wysiłku fizycznego
Warto wiedzieć

Syrop na kaszel suchy i mokry 2 w 1

W przypadku kaszlu mokrego należy podawać leki wykrztuśne - zwiększające wydzielanie śluzu i zmniejszające jego gęstość (lepkość). Kaszel suchy powinien być tłumiony (leczony) odpowiednimi lekami przeciwkaszlowymi, które zmniejszają częstość i natężenie kaszlu poprzez hamowanie odruchu kaszlowego. W aptekach można znaleźć leki (głównie syropy), które mają działać jednocześnie na kaszel suchy i mokry. Jeśli jednak bliżej przyjrzeć się składowi, można zauważyć, że większość z nich zawiera albo tylko substancje działające wykrztuśnie, albo tylko związki działające przeciwkaszlowo. Powinny więc być stosowane na jeden rodzaj kaszlu. Są jednak syropy, które rzeczywiście zawierają jednocześnie substancje o działaniu wykrztuśnym i przeciwkaszlowym. Są to jednak substancje o przeciwstawnych działaniach - jedna z nich prowadzi do zwiększenia wydzieliny, a druga - hamuje odruch kaszlu, a tym samym uniemożliwia jej usunięcie z dróg oddechowych. W związku z tym stosowanie syropów na kaszel 2 w 1 nie jest zalecane.

Kaszel - przyczyny przewlekłego kaszlu u dorosłych

  • przewlekłe zapalenie oskrzeli objawia się kaszlem produktywnym (mokrym, z odkrztuszaniem wydzieliny) przez większość dni w miesiącu lub przez 3 miesiące w roku w ciągu 2 kolejnych lat u pacjentów z rozpoznaną POCHP lub palących papierosy. Ponadto pojawiają się duszności
  • spływanie wydzieliny z nozdrzy tylnych (najczęściej na tle alergicznym) - pojawiają się bóle głowy, ból gardła, wspominane brukowanie tylnej ściany gardła, bladość, rozpulchnienie i obrzęk błony śluzowej nosa
  • refluks żołądkowo-przełykowy objawia się piekącym bólem w klatce piersiowej lub bólem brzucha, który nasila: spożywanie niektórych pokarmów, określone czynności lub pozycje. Ponadto pojawiają się kwaśny smak w ustach, szczególnie po przebudzeniu, chrypka, przewlekły kaszel w nocy lub we wczesnych godzinach porannych
  • astma - w tym przypadku kaszel prowokowany różnymi czynnikami (np. alergenami, niską temperaturą, wysiłkiem). Niekiedy objawami towarzyszącymi są świszczący oddech i duszność

CZYTAJ TEŻ: TYMIANEK lekarstwem na kaszel i trądzik. Właściwości lecznicze i pielęgnacyjne tymianku

  • kaszel po przebytej infekcji dróg oddechowych - to suchy kaszel, który może utrzymywać się przez kilka tygodni lub miesięcy po ostrej infekcji dróg oddechowych
  • inhibitory ACE - mogą powodować suchy, uporczywy kaszel, który może się pojawić po kilku dniach lub miesiącach od rozpoczęcia leczenia inhibitorami ACE (to grupa leków stosowanych w terapii nadciśnienia tętniczego, niewydolności serca, choroby niedokrwiennej serca)
  • krztusiec objawia się powtarzającymi się napadami pięciu lub więcej następujących po sobie nasilonych kaszlnięć podczas jednego wydechu, po którym następuje pospieszny głęboki wdech (tzw. whoop). Ponadto pojawiają się uczucie dławienia lub wymioty
  • rak nadgłośni - pojawiają się trudności i ból przy połykaniu. Jednak najbardziej charakterystyczne jest uczucie, że coś utknęło w gardle. W zaawansowanym stadium choroby pojawiają się przewlekający się kaszel, chrypka,
  • gruźlica - najbardziej charakterystycznym objawem jest utrzymujący się kaszel – początkowo suchy, a następnie z odkrztuszaniem plwociny (w ostrym stadium choroby występuje plucie krwią)

    Kaszel - przyczyny ostrego kaszlu u dzieci

    • bakteryjne zapalenie tchawicy (rzadko) - objawia się świstem krtaniowym, suchym kaszlem, wysoką gorączką, ciężkim ogólnym stanem, odkrztuszaniem ropnej wydzieliny przez dziecko
    • ciało obce w gardle objawia się nagłym napadem kaszlu i dławienia się

    Świst krtaniowy to ostry dźwięk powstający wskutek zawirowań powietrza przechodzącego przez zwężone struktury oddechowe gardła

    • krup (zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli) charakteryzuje się suchym kaszlem (nasilającym się nocą), świstem krtaniowym, rozdymaniem się skrzydełek nosa przy oddechach, wciąganiem przestrzeni międzyżebrowych przy wdechu, przyspieszeniem oddechu
    • przebywanie w środowisku, gdzie są substancje toksyczne dla płuc, np. dym tytoniowy, perfumy, zanieczyszczenia powietrza
    • zakażenie górnych dróg oddechowych - objawia się wyciekiem z nosa, czerwoną i obrzękniętą błoną śluzową nosa, czasem gorączką i pobolewaniem gardła, rozrzuconym powiększeniem szyjnych węzłów chłonnych typu śrutu (liczne niewielkie niebolesne guzki)

    WARTO WIEDZIEĆ: Syrop z cebuli – jak go zrobić i jakie ma działanie. Przepis na syrop z cebuli

    • zapalenie nagłośni (rzadko) - ma nagły początek i objawia się wysoką gorączką, drażliwością, nasilonym niepokojem, utrudnionym oddychaniem, ślinieniem się, ciężkim ogólnym stanem dziecka
    • zapalenie oskrzelików - pojawiają się kaszel napadowy, wyciek z nosa, przyspieszenie oddechu, chrapliwy oddech, trzeszczenia nad płucami, wciąganie przestrzeni międzyżebrowych przy wdechu, rozdymanie się skrzydełek nosa przy oddychaniu, czasem wymioty po napadzie kaszlu

    Świst oddechowy nad płucami to towarzyszące oddychaniu wysokie dźwięki spowodowane zwężeniem górnych dróg oddechowych

    • zapalenie płuc (wirusowe, bakteryjne) - wirusowe objawia się gorączką, wciąganiem przestrzeni międzyżebrowych przy wdechu, kaszlem przerywanym oddechami lub kaszlem napadowym, a czasami także bólami mięśniowymi. Z kolei bakteryjne zapalenie płuc charakteryzuje się świstami oddechowymi, osłabionym szmerem oddechowym, wciąganiem przestrzeni międzyżebrowych przy wdechu, gorączką, bólem w klatce piersiowej, czasem bólem żołądka i wymiotami

    Kaszel - przyczyny przewlekłego kaszlu u dziecka

    • astma - pojawiają się okresowe epizody kaszlu przy wysiłku, świsty oddechowe, osłabione szmery oddechowe, wciąganie przestrzeni międzyżebrowych przy wdechu. Objawy nasilają się przy zmianie pogody. Ponadto występują przypadki astmy w rodzinie
    • ciało obce w gardle - wskazują na nie nagłe wystąpienie kaszlu i dławienia, a także długotrwały kaszel. Możliwe jest wystąpienie gorączki
    • gruźlica - u większości dzieci przebiega bezobjawowo, jednak w niektórych przypadkach mogą się pojawić objawy nietypowe, takie jak spadek masy ciała, opóźnienie rozwoju i wzrostu, gorączka, nocne poty, dreszcze

    WARTO WIEDZIEĆ: Jak pokonać KASZEL U DZIECKA

    • kaszel psychogenny to uporczywy suchy kaszel, często nasilający się w szkole, a ustępujący przy zabawie i w nocy
    • krztusiec (krztusiec rzekomy) - przez 1-2 tygodnie trwa okres kataru i napadu kaszlu. Dziecko często niechętnie przyjmuje pokarm. U niemowlaków mogą występować okresy bezdechu, a u starszych dzieci głośny wdech pod koniec ataku kaszlu czy wymioty przy napadzie kaszlu
    • następstwa zakażenia dróg oddechowych - dokuczliwy okresowy kaszel może utrzymywać się u dzieci po przebytym zakażeniu dróg oddechowych
    • mukowiscydoza - smółkowa niedrożność jelit, nawracające zapalenie płuc, brak prawidłowego rozwoju i wzrostu, nieżyt zatok przynosowych, stolce tłuszczowe i o odrażającej woni, pałeczkowatość palców lub sinica łożysk paznokci
    • nietypowe zapalenie płuc (mikoplazmy, chlamydia) - bóle głowy, ogólne złe samopoczucie, pobolewania mięśni, czasem ból ucha, nieżyt nosa i ból gardła. Możliwe chrapliwe oddychanie i trzeszczenia nad polami płucnymi. Uporczywy okresowy kaszel

    SPRAWDŹ >> SUCHY KASZEL. Sposoby na suchy kaszel

    • refluks żołądkowo-przełykowy - u niemowląt i małych dzieci obserwuje się krztuszenie się po karmieniu, wyginanie karku i grzbietu i kaszel po ułożeniu dziecka na wznak. U dzieci starszych i młodzieży występują ból w klatce piersiowej/pieczenie w dołku sercowym po wysiłkach i w pozycji na wznak, czasem świsty oddechowe, chrypka, nudności, zarzucanie pokarmów
    • pierwotna dyskineza nabłonka rzęskowego - powtarzające się zakażenia dróg oddechowych, częsty nieżyt zatok przynosowych
    • ściekanie wydzieliny z nozdrzy tylnych - dziecko przeszło zakażenie dróg oddechowych, po którym utrzymuje się uporczywy przerywany kaszel
    • uszkodzenie dróg oddechowych:

    - rozmięknienie chrząstek tchawicy - od urodzenia utrzymuje się świst krtaniowy lub suchy kaszel, czasem utrudnienie oddychania
    - przetoka tchawiczo-przełykowa - pojawiają się kaszel lub utrudnienie oddychania przy karmieniu, nawracające zapalenie płuc

    Polecany artykuł:

    Kaszel

    Kaszel sam w sobie nie jest chorobą, jest odruchem mającym na celu oczyszczenie drzewa oddechowego z czegoś co w nim zalega. Jest więc ważnym elementem obrony organizmu. Dla lekarza bardzo ważna jest informacja o tym jakiego typu kaszel nam dolega . W zależności od rodzaju kaszlu inne też będzie jego leczenie.

    Rozwijamy nasz serwis dzięki wyświetlaniu reklam.

    Blokując reklamy, nie pozwalasz nam tworzyć wartościowych treści.

    Wyłącz AdBlock i odśwież stronę.

    Bibliografia:

    1. The Merck manual. Objawy kliniczne: praktyczny przewodnik diagnostyki i terapii, pod. red. Porter R., Kaplan J., Homeier B., Wrocław 2010

    2. Danysz A., Kwieciński A., Kaszel - klasyfikacja i leczenie, "Farmaceutyczny Przegląd Naukowy" 2007, nr 1

    Czy artykuł był przydatny?
    Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

    NOWY NUMER

    W numerze 9/2019 "Zdrowia": jak leczyć schorzenia stóp, fakty o chorobie Hashimoto, czerniak pokonany, miłość w jesieni życia, co mówią nasze sny, pomidory palce lizać. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i praktycznych wskazówek!

    Dowiedz się więcej
    Miesięcznik Zdrowie 9/2019
    KOMENTARZE
    alex
    |

    Kaszel może również świadczyć o pasożytach w organizmie. Niestety

    Jowita
    |

    Wiem, co czułaś. Ja właśnie wychodzę z zapalenia płuc. Najpierw tydzień suchego pokasływania, potem doszła gorączka, więc poszłam do lekarza, stwierdził infekcję wirusową. Tydzień leżałam w domu, ale kaszel był coraz gorszy, mokry, kaszlałam cały czas żółtą i gęstą wydzieliną, dosłownie mając wrażenie, że topię się w tej zalegającej wydzielinie. Do tego ponad 40 stopni gorączki, okropne dreszcze i zlewne poty oraz duszności w nocy. Czułam się tak źle, że nie poszłam sama do lekarza, tylko zamówiłam wizytę domową. Doktor po osłuchaniu natychmiast stwierdził zapalenie płuc i skierował mnie do szpitala. Kolejne dwa tygodnie spędziłam więc w szpitalu, non stop kaszląc, po prostu myślałam, że się zaduszę. Po dwóch tygodniach wróciłam do domu i kolejne dwa tygodnie dusiłam się w domu. Gorączka i poty już ustąpiły, duszności też, ale wciąż jeszcze kaszlę. W piątek byłam u lekarza na kontroli i w poniedziałek mam już iść do pracy, po 5 tygodniach zwolnienia. Jednak wciąż kaszlę i doktor powiedział, że po przebyciu takiej choroby mogę kaszleć jeszcze bardzo długo. Nie lekceważcie pokasływania, bo nigdy nie wiadomo, czy nie skończy się na ciężkim zapaleniu płuc jak u mnie.

    edyta
    |

    Takiego kaszlu jak miałam przy niedawnym zapaleniu oskrzeli, to chyba nigdy nie miałam. Myślałam momentami, że się uduszę. I nijak nie mogłam złagodzić tych ataków. Nie chciałam kolejny raz brać antybiotyku, dlatego zdecydowałam się zamiast tego na syrop przeciwzapalny, żeby wreszcie się pozbyć stanu zapalnego. No i syrop na szczęście okazał się skuteczny i zaczęłam wracać do zdrowia

    Natka
    |

    U nas tylko PlantagoPharm Plus - jak słyszę, że syn ma suchy kaszel to podaję od razu na noc. Dzięki zawartości melisy pomaga zasnąć, a wiadomo, ze dobry sen przyspiesza powrót do zdrowia. Na dodatek jest niedrogi (7 zł) i ma malinowy smak.

    maka
    |

    Ja mam sprawdzony od dawna syrop na kaszel. Podawałam go jeszcze dzieciom, jak było na receptę. Nie tylko łagodzi kaszel, ale co najważniejsze działa przeciwzapalnie, dzięki czemu nie pozwala chorobie się rozwinąć

    Paula
    |

    Gdy mój synek ma kaszel, oprócz podawania syropu oklepuję też mu plecki. Jak tylko słyszy że go wołam aby to zrobić od razu kładzie się na kolanach i bardzo to lubi.

    abella
    |

    Ja jak chcę się szybko pozbyć kaszlu, to od razu przy pierwszych objawach biorę przeciwzapalny syrop, który skutecznie hamuje rozwój choroby i dzięki niemu znacznie szybciej się wraca do zdrowia.

    Kinga
    |

    U nas najlepiej sprawdzają się inhalacje oraz oklepywanie pleców, smarowanie maścią, amolem lub spirytusem. Kaszel mokry mały ma może ze dwa dni, dłużej jest zawsze ten mokry.

    Mira
    |

    dla mnie częsty kaszel jest objawem alergii. Nie można przez cały rok mieć infekcji i non stop kataru i łzawienia oczu. Proponuje poczytać sobie na odetchnij spokojnie o objawach alergii. Większość ludzi nawet nie wie, że jest alergikiem.

    kajetan
    |

    dla mnie najlepszym lekiem na kaszel jest syrop Szybko działa na stan zapalny, który jest odpowiedzialny za kaszel, przez co działa nie tylko na objawy jakim jest kaszel ale też na przyczyny