Saponiny – zastosowanie, działanie i skutki uboczne

2019-12-04 9:22 Karolina Nowak

Saponiny to związki chemiczne pochodzenia roślinnego, zaliczane do grupy glikozydów, czyli substancji, które są pochodnymi cukrów. Nazwa saponiny pochodzi od łacińskiego słowa "sapo", które oznacza "mydło". Jakie właściwości mają saponiny?

Spis treści:

  1. Saponiny - działanie
  2. Saponiny a libido
  3. Saponiny - działanie wykrztuśne
  4. Saponiny - występowanie
  5. Saponiny - skutki uboczne
  6. Saponiny w żywności
  7. Saponiny w kosmetyce

Saponiny charakteryzują się właściwościami pieniącymi. Pienią się one w wodzie tak, jak mydło, dlatego części roślin bogate w saponiny dawniej stosowano jako tańszy zamiennik mydła, na przykład do prania.

Saponiny - działanie

Saponiny znalazły zastosowanie w terapii wielu schorzeń, a wszystko przez to, że mają dosyć szerokie działanie lecznicze, m.in.:

  • moczopędne
  • wykrztuśne
  • wzmagają one wydzielanie śluzu
  • wspomagają procesy wchłaniania składników pokarmowych z jelit do krwi
  • działają przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, pierwotniakobójczo, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo
  • pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, żółci i soku jelitowego
  • prawdopodobnie obniżają poziom "złego" cholesterolu
  • nasilają trawienie tłuszczów
  • a duże dawki saponin, podane doustnie mają działanie wymiotne

Saponiny a libido

W medycynie do tej pory wykorzystywane jest ziele i owoc buzdyganka naziemnego, którego to owoce są bogatym źródłem saponin, w tym w szczególności protodioscyny i protogracilininy.

Związki te ulegają w organizmie przemianie do dehydroepiandrosteronu (DHEA), który to zwiększa libido oraz wpływa na zwiększenie satysfakcji ze współżycia seksualnego. 

Ekstrakt z ziela i owoc buzdyganka można znaleźć w postaci gotowych tabletek, albo w postaci suszu. Można go stosować jako uzupełnienie codziennej diety.

Buzdyganek od lat 70. XX wieku stosowany jest także przez dużą grupę sportowców. Saponiny zawarte w surowcu podnoszą stężenie hormonów anabolicznych we krwi, co prowadzi nie tylko do zwiększenia masy mięśniowej, ale także do wzrostu tężyzny fizycznej. A że jest to produkt w pełni naturalny, można go stosować bez większych obaw.

Saponiny - działanie wykrztuśne

Powszechne zastosowanie w przemyśle farmaceutycznym saponiny zawdzięczają właśnie swoim właściwościom wykrztuśnym.

Na przykład, saponiny zawarte w korzeniu pierwiosnka działają drażniąco na zakończenia nerwowe błony śluzowej żołądka, powodując w ten sposób pobudzenie ośrodka nerwu błędnego, co prowadzi z kolei do zwiększenia produkcji i wydzielania wodnistego śluzu w drogach oddechowych, a w rezultacie powoduje odruch kaszlu.

Do grupy roślin leczniczych zawierających te lecznicze substancje i wykazujących działanie wykrztuśne należą również:

Jednak obecnie producenci leków roślinnych najwięcej uwagi poświęcają bluszczowi pospolitemu oraz pierwiosnkowi lekarskiemu. Wyciągi z tych roślin możemy bez problemu znaleźć w syropach na kaszel.

Czytaj też: Domowe syropy na kaszel - przepisy na syropy własnej roboty

Saponiny - występowanie

Saponiny występują najczęściej w skórce łodyg, w owocach oraz w korzeniach, m.in. takich roślin jak:

Niektóre z tych roślin, możemy znaleźć w naszych domach - są one uprawiane jako rośliny ozdobne. Jednak należy pamiętać, że mogą być one niebezpieczne, i tak na przykład:

  • bluszcz - cała roślina, ale zwłaszcza liście i owoce bluszczu, mogą być przyczyną ciężkiego zatrucia. Niebezpiecznymi składnikami rośliny są właśnie saponiny. Bluszcz jest szczególnie niebezpieczny dla dzieci.
  • dracena - rośliny tego gatunku mogą być groźne dla małych dzieci oraz toksyczne dla zwierząt domowych, zwłaszcza dla kotów, które lubią je podgryzać. Głównym źródłem zatrucia są właśnie saponiny - znajdujące się w liściach draceny.

Czytaj też: Trujące rośliny doniczkowe w twoim domu

Saponiny - skutki uboczne

Saponiny niosą wiele korzyści, mimo to, jak wszystkie substancje lecznicze, mogą wywoływać pewne skutki uboczne.

Najbardziej niebezpiecznym z nich jest hemoliza czerwonych krwinek. W wyniku tego zjawiska wadliwe krwinki przepuszczają hemoglobinę do osocza naszej krwi, a co za tym idzie przyczyniają się do anemii, a także mogą dosyć poważnie uszkodzić szpik kostny.

Warto zdawać sobie sprawę z tego, że saponiny zaaplikowane w sporych ilościach są toksyczne i mogą nawet doprowadzić do porażenia mózgu oraz rdzenia. Saponiny mogą również uszkodzić mięsień sercowy i układ oddechowy.

Dlatego stosując saponiny należy zachować ostrożność, a w razie jakichkolwiek niepokojących objawów natychmiast zgłosić się do lekarza.

Saponiny w żywności

Warto wiedzieć, że saponiny mogą się znaleźć w naszej żywności. Jest to związane z tym, że są one składnikiem pasz dla zwierząt. W ten sposób mogą przedostać się do mięsa czy mleka. Jednak w takiej postaci właściwie nie są szkodliwe dla ludzi. Wszystko dzięki temu, że mięso i mleko najczęściej podawane są po obróbce termicznej. Proces ten częściowo dezaktywuje saponiny.

Saponiny znajdują się nie tylko w ziołach, lecz także w kawie, herbacie, chałwie, szparagach, burakach, szpinaku oraz w owsie, czyli w bardzo dobrze nam znanych produktach.

Czytaj też: Substancje antyodżywcze w żywności: gdzie występują, jak ograniczyć ich działanie?

Saponiny w kosmetyce

Kosmetyki z dużą zawartością saponin są szczególnie polecane do pielęgnacji i do leczenia skóry tak zwanej "problematycznej". Dotyczy to m. in. takich chorób jak:

Poza tym kosmetyki zawierające saponiny rozjaśniają skórę, zmniejszają widoczność porów, likwidują zaskórniki, zmiękczają i nabłyszczają włosy. A przy zaczerwienieniu i swędzeniu po ukąszeniu owada,  wystarczy przemycie skóry naparem z rośliny zawierającej saponiny lub przyłożenie papki z roztartych liści.

Saponiny zawarte są również w kremach oraz balsamach, ponieważ działają przeciwzapalne, zmniejszają obrzęk, poprawiają ukrwienie oraz dotlenienie tkanek. Dzięki temu skóra wygląda bardziej świeżo i promiennie.

Saponiny znajdują się również w składzie mydeł, żeli pod prysznic i do kąpieli, kosmetyków do demakijażu, toników czy żeli do mycia twarzy. Te związki chemiczne są również w większości środków do prania. A, że saponiny są związkiem naturalny, znajdują co raz więcej zwolenników, zwłaszcza wśród osób, które dbają o środowisko.

Czytaj też: Zioła w kosmetyce. Jakie właściwości mają fitohormony, garbniki, flawonoidy, saponiny?

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 2/2020 "Zdrowia": co pomoże na ból głowy, sztuczne hormony wokół nas, dźwięczny głos na lata, stopy bez odcisków, eko zwierzak w domu, chudnij z wyobraźnią, hity zdrowej kuchni. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych rad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 2/2020

Materiał partnerski

KOMENTARZE