Czy masz nerwicę? Te objawy na to wskazują

2021-10-20 13:02
Czy masz nerwicę? Te objawy na to wskazują
Autor: Getty Images

Nerwica to dolegliwość objawiającą się przede wszystkim lękiem. Poza nim pacjenci z nerwicą mogą doświadczać również symptomów somatycznych, takich jak kołatania serca, duszność czy uporczywe bóle brzucha lub głowy. Jakie dokładnie problemy nazywamy zaburzeniami nerwicowymi i na czym opiera się leczenie nerwic?

Spis treści

  1. Czym jest nerwica?
  2. Przyczyny nerwicy
  3. Nerwica - objawy 
  4. Rodzaje nerwicy
  5. Diagnozowanie nerwicy
  6. Leczenie nerwicy

Nerwica to tak naprawdę obecnie rzadko już używane pojęcie – problemy, które w przeszłości określano tym właśnie mianem, współcześnie nazywane są zaburzeniami lękowymi lub zaburzeniami nerwicowymi. Czym jest nerwica i jakie są jej objawy oraz sposoby leczenia?

Poradnik Zdrowie: kiedy udać się do psychiatry?

Czym jest nerwica?

Nerwica to problem natury psychiatrycznej, o którym mówił już Hipokrates wprowadzając pojęcie histerii. Współcześnie pojęcie histerii nie jest już używane. Podobnie zresztą jak z określeniem nerwice. 

Tak jak w przeszłości nietrudno było natknąć się na to określenie w różnych medycznych opracowaniach, tak obecnie nerwice określane są mianem zaburzeń lękowych lub zaburzeń nerwicowych.

Stanowią one jedne z najbardziej rozpowszechnionych zaburzeń psychicznych, ponadto zaburzenia nerwicowe spotykane bywają tak naprawdę w każdej grupie wiekowej, bo zarówno u dzieci, jak i u młodych dorosłych czy u seniorów.

Szacuje się, że w ciągu całego życia któryś z zaliczanych do nerwic problemów pojawia się nawet u ponad 30% populacji. Na zaburzenia lękowe cierpieć mogą przedstawiciele obojga płci, częściej jednak nerwica spotykana jest u kobiet.

Przyczyny nerwicy

Tak naprawdę przyczyny nerwicy bywają bardzo różne, podkreśla się zresztą współcześnie to, że etiologia tych problemów jest wieloczynnikowa.

Podobnie jak w przypadku innych problemów psychiatrycznych i różnych schorzeń somatycznych, dużo uwagi kieruje się ku zależności pomiędzy zaburzeniami nerwicowymi a dziedziczonymi genami. Zauważalne bowiem wyraźnie jest to, że osoby, w których rodzinach ktoś cierpiał na nerwicę, same mają znacząco zwiększone ryzyko tego, że podobny problem wystąpi również i u nich.

Jako przykład można tutaj podać jeden z rodzajów nerwicy, którym jest zespół lęku uogólnionego – dzieci osób, które są nim obarczone, nawet 6-krotnie częściej niż pociechy z populacji ogólnej same zapadają na ten problem w którymś momencie swojego życia. 

W rozwoju nerwicy udział z całą jednak pewnością mają nie tylko geny. Zwraca się uwagę na to, że predysponować do różnego rodzaju zaburzeń lękowych mogą rozmaite sytuacje, które są źródłem znacznego stresu.

Są nimi m.in. niepowodzenia szkolne, szykanowanie w szkole przez rówieśników, śmierć bliskiej osoby, a także przeprowadzki, utrata pracy czy trudności finansowe.

Pewien wpływ na rozwój zaburzeń lękowych może mieć również to, w jakim otoczeniu człowiek dorasta. Zauważalne jest bowiem to, że nerwice częściej spotykane są wśród tych osób, które w dzieciństwie stykały się z emocjonalnym chłodem ze strony swoich rodziców lub odwrotnie, z nadmierną opiekuńczością.

Zwraca się również uwagę na to, że dziecko, które wychowywane jest przez rodziców zmagających się z nerwicą, obserwując ich, może niejako przejmować ich lękowe nastawienie do rzeczywistości i finalnie stawać się predysponowane do tego, że zaburzenia lękowe pojawią się również i u niego. 

Związek z nerwicami miewają również pewne schorzenia somatyczne. Zaburzenia lękowe częściej spotykane są u pacjentów ze schorzeniami przewlekłymi (takimi jak np. zaburzenia rytmu serca, cukrzyca czy astma), problemy zaliczane do grupy nerwic mogą mieć również związek z endokrynopatiami, w przebiegu których występują zaburzenia czynności np. tarczycy czy nadnerczy.

Powiązane z występowaniem nerwic bywa także i nadużywanie substancji psychoaktywnych. Zwiększonym ryzykiem tego rodzaju problemów obarczeni są alkoholicy, ale i osoby przyjmujące narkotyki czy nadużywające leków psychotropowych – nerwica pojawiać się może u nich szczególnie przy próbach utrzymywania abstynencji.

Czytaj też: Nerwica natręctw - przyczyny, objawy, leczenie

Nerwica - objawy 

Podstawowy objaw nerwicy – czyli lęk – przybierać może różną formę. Zdarza się, że pacjenci odczuwają go przez większość czasu (wtedy określa się go mianem lęku uogólnionego), inne osoby miewają zaś napady lęku (czyli zmagają się z lękiem napadowym).

Związany z nerwicą lęk może pojawiać się bez związku z jakimkolwiek czynnikiem czy sytuacją, jak i jego napady mogą być wyzwalane przez zetknięcie się z jakimś konkretnym obiektem czy zdarzeniem.

Sam lęk może znacząco utrudniać pacjentom funkcjonowanie, zdecydowanie nie jest on jednak jedynym możliwym objawem nerwicy. Pacjenci cierpiący na któreś z zaburzeń lękowych doświadczają zwykle również i rozmaitych dolegliwości somatycznych. 

Objawy nerwicy to:

Rodzaje nerwicy

W grupie zaburzeń nerwicowych wymienia się różne problemy, których objawy nieco się od siebie różnią – z tego powodu wyróżnia się odmienne rodzaje nerwic.

Jedną z najbardziej znanych jest wspomniany już tutaj zespół lęku uogólnionego (zaburzenie lękowe uogólnione, inaczej nerwica lękowa), którego cechą charakterystyczną jest występowanie u pacjentów lęku, który towarzyszy im przez większość czasu.

Osoby z tym problemem zamartwiają się praktycznie ciągle, do tego pojawiać się u nich mogą wahania nastroju, poczucie ciągłego zmęczenia czy trudności ze snem

Nerwicą jest również i zespół lęku napadowego (zaburzenie lękowe z napadami lęku), gdzie pacjenci doświadczać mogą – w zupełnie nieoczekiwanych sytuacjach – nawet napadów paniki.

W grupie zaburzeń nerwicowych wymienia się także fobię społeczną, agorafobię, a także szereg fobii specyficznych, do których należą m.in. klaustrofobia, arachnofobia i lęk wysokości, a także mniej znane problemy, takie jak np. filofobia (lęk przed zakochaniem), entomofobia (lęk przed owadami) czy ablutofobia (lęk przed myciem się).

Zaburzeniem nerwicowym, które znacząco może utrudniać pacjentom zwyczajne funkcjonowanie, jest tzw. nerwica natręctw (fachowo określana jako zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne).

Istotą problemu jest występowanie u pacjenta obsesyjnych myśli oraz kompulsji, czyli przymusu wykonywania różnych czynności (np. wielokrotnego włączania światła czy bardzo częstego mycia rąk).

Wśród innych jeszcze problemów, które również zaliczane są do nerwic, wymienić można:

Wspomnieć tutaj można również i o nerwicach, które są typowe dla populacji dla dzieci i młodzieży. Problemy te określane są jako zaburzenia emocjonalne rozpoczynające się w dzieciństwie i zaliczane do nich są:

  • lęk przed separacją w dzieciństwie,
  • lęk społeczny w dzieciństwie,
  • zaburzenia lękowe w postaci fobii w dzieciństwie.
Warto wiedzieć

Nerwica to problem natury psychiatrycznej, o którym wspomina się tak naprawdę od bardzo długiego czasu. Jednym z pierwszych uczonych, który zajmował się tą tematyką, był Hipokrates, który to wprowadził pojęcie histerii.

Według niego z tą typową dla kobiet przypadłością związane miały być takie dolegliwości, jak m.in. płaczliwość czy różnego typu demonstracyjne, w pewien sposób teatralne zachowania.

Przyczyną histerii według Hipokratesa miało zaś być nieprawidłowe funkcjonowanie macicy, która – w razie braku kontaktów płciowych – miałaby u kobiet przemieszczać się z jamy brzusznej ku górze, uciskać na znajdujące się tam narządy i prowadzić do występowania specyficznych dolegliwości.

Z biegiem lat koncepcje dotyczące przyczyn wspomnianej wyżej nerwicy ulegały zmianom – sądzono m.in., że za występowanie histerii odpowiedzialne mogą być rzucone na kobietę uroki lub opętanie jej przez siły nieczyste.

Diagnozowanie nerwicy

Rozpoznawaniem i leczeniem nerwic zajmują się lekarze psychiatrzy. Problem rozpoznać można dzięki przeprowadzeniu badania psychiatrycznego, istotne jednak zawsze jest dokładne zebranie z pacjentem ogólnego wywiadu lekarskiego – czasami okazuje się bowiem, że pacjent tak naprawdę doświadcza objawów nerwicy z powodu schorzenia somatycznego, którym może być np. nadczynność tarczycy.

Dokładne badanie psychiatryczne jest jednak istotne również i z powodu konieczności przeprowadzenie diagnostyki różnicowej – wśród problemów, które należy różnicować z nerwicami, wymienić można przede wszystkim zaburzenia depresyjne, zaburzenia osobowości, zaburzenia odżywiania oraz zaburzenia wynikające ze stosowania substancji psychoaktywnych.

Czytaj też: Neurastenia: przyczyny, objawy, leczeni

Leczenie nerwicy

W leczeniu nerwic wykorzystywane są przede wszystkim dwie metody, którymi są psychoterapia oraz farmakoterapia. Oddziaływania natury psychoterapeutycznej czasami stanowią podstawową metodę leczenia – tak bywa chociażby w przypadku fobii specyficznych, gdzie wyzwolić pacjenta od lęku przed pająkami, ciemnością czy ciasnymi, zamkniętymi przestrzeniami może np. terapia poznawczo-behawioralna.

Farmakoterapię w leczeniu nerwic wykorzystuje się z kolei przede wszystkim wtedy, gdy natężenie objawów zaburzeń nerwicowych jest tak duże, że znacząco utrudniają one pacjentowi codzienne funkcjonowanie.

Lekami psychotropowymi, które zalecane bywają pacjentom zmagającym się z nerwicą, są przede wszystkim leki przeciwdepresyjne (głównie z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny).

Ponadto wykorzystywane mogą być również i preparaty przeciwlękowe, takie jak środki z grupy benzodiazepin. Ze względu jednak na to, że ich używanie może doprowadzić do uzależnienia, leki te stosuje się raczej tylko krótkotrwale. 

Współcześnie wciąż poszukiwane są jednak nowe możliwości leczenia nerwic – jako przykład można tutaj podać trwające od jakiegoś czasu prace nad możliwością wykorzystywania zabiegów neurochirurgicznych w leczeniu zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych.

Źródła:

  • „Psychiatria”, red. naukowa M. Jarema, J. Rabe-Jabłońska, wyd. PZWL, Warszawa 2011
  • „Psychiatria. Podręcznik dla studentów”, B. K. Puri, I. H. Treasaden, red. wyd. I polskiego J. Rybakowski, F. Rybakowski, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2014 
  • „Psychiatria dzieci i młodzieży”, red. I. Namysłowska, wyd. PZWL, Warszawa 2012 
  • Rapee R. M. et al.: Anxiety Disorders During Childhood and Adolescence: Origins and Treatment Annual Review of Clinical Psychology Vol. 5:311-341, 27 April 2009 
  • Bandelow B., Michaelis S., Epidemiology of anxiety disorders in the 21st century. Dialogues Clin Neurosci. 2015;17(3):327–335.
O autorze
lek. Tomasz Nęcki
Lek. Tomasz Nęcki
Absolwent kierunku lekarskiego na Uniwersytecie Medycznym w Poznaniu. Wielbiciel polskiego morza (najchętniej przechadzający się jego brzegiem ze słuchawkami w uszach), kotów oraz książek. W pracy z pacjentami skupiający się na tym, aby przede wszystkim zawsze ich wysłuchać i poświęcić im tyle czasu, ile potrzebują.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.