Alergia na gluten. Jakie są objawy alergii na gluten?

Alergia na gluten może dotknąć zarówno dzieci, jak i dorosłych. Okazuje się, że nawet u 10% populacji gluten może aktywować układ odpornościowy powodując różne formy nietolerancji (nadwrażliwości) na gluten, potocznie nazywane alergiami na gluten. Co świadczy o tym, że masz alergię na gluten? Jakie są objawy alergii na gluten?

Spis treści:

  1. Alergia na gluten – co to jest gluten?
  2. Alergia na gluten – rodzaje
  3. Alergia na gluten – objawy
  4. Alergia na gluten – jak diagnozować?
  5. Alergia na gluten – leczenie

Alergia na gluten pojawia się w wyniku nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego na gluten. Gluten jest białkiem zbóż, które można znaleźć w wielu produktach spożywczych. Objawy alergii na gluten mogą, ale nie muszą pojawić się tylko w dzieciństwie. Zdarza się, że alergia na gluten występuje znacznie później - u dorosłych.

Posłuchaj, jakie są objawy alergii na gluten. Czy problem dotyczy też Ciebie? To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami.

Alergia na gluten – co to jest gluten?

Gluten jest mieszaniną różnych białek, głównie gliadyny i gluteiny, występujących w pszenicy (Triticum aestivum) i innych zbożach, takich jak żyto (Secale cereale), czy jęczmień (Hordeum vulgare). W przypadku żyta i jęczmienia białka glutenowe są odpowiednio nazwane sekaliną i hordeiną.

Gluten jest jednym z najpowszechniej stosownych składników spożywczych w przemyśle ze względu na jego unikatowe właściwości technologiczne i organoleptyczne. Nadaje on pieczywu lepkość, elastyczność, spoistość powodując, że wypieki mają odpowiednią teksturę i walory smakowe. Stąd jego obecność w różnych produktach spożywczych jest powszechna.

Gluten ze względu na wysoką zawartość aminokwasów glutaminy i proliny jest białkiem, które jest trudno trawione przez przewód pokarmowy, przez co może aktywować nasz układ odpornościowy.

Za objawy alergii na gluten odpowiadają przede wszystkim gliadyny, które można podzielić na α-gliadyny, β-gliadyny, γ-gliadyny i ω-gliadyny. Fragmentem gliadyny, który prawdopodobnie najsilniej aktywuje układ odpornościowy jest fragment 57-89 α-gliadyny tzw. peptyd 33-Mer.

Alergia na gluten – rodzaje

Alergia na gluten (inaczej nietolerancja lub nadwrażliwość) wynika z nieprawidłowej odpowiedzi układu odpornościowego na gluten. Reakcja alergiczna na gluten obejmuje zarówno mechanizmy w których uczestniczą przeciwciała IgE (reakcje IgE-zależne), jak i reakcje bez ich udziału (reakcje IgE-niezależne). Aktualnie wyróżniamy trzy postacie alergii na gluten:

  • Reakcje IgE-zależne, które obejmują szeroki zakres reakcji odpornościowych na różne białka pszenicy np. gluten, inhibitory trypsyny i amylazy, albuminy. W węższym znaczeniu wyróżnia się alergię na gluten. Najczęściej alergie na gluten wywołuje frakcja białek nazywana ω-5-gliadyną. W reakcjach tych dochodzi do wytworzenia przeciwciał IgE przeciwko gliadynie, które aktywują komórki tuczne i bazofile. Alergia na białka pszenicy, w tym gluten występuje u 2-9% dzieci i u 0,5-3% dorosłych.
  • Reakcje IgE-niezależne, które obejmują m. in. celiakię. Celiakia jest chorobą z autoagresji w której ważną rolę odgrywają predyspozycje genetyczne. W celiakii dochodzi do nieprawidłowej odpowiedzi limfocytów, które wytwarzają przeciwciała IgG i przeciwciała IgA przeciwko białkom glutenu (gliadynie) oraz przeciwko własnym tkankom (enzymowi transglutaminazie tkankowej, endomysium). Konsekwencją jest  przewlekły stan zapalny w błonie śluzowej jelita i zanik kosmków jelitowych. Częstość występowania celiakii szacuje się na około 0,5% –1% w populacji ogólnej.
  • Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten, jest rodzajem alergii na gluten, który został opisany stosunkowo niedawno i nie do końca znany jest jej patomechanizm. Prawdopodobnie nieceliakalna nadwrażliwość na gluten jest powodowana przez reakcje IgE-niezależne. W przeciwieństwie do celiakii nie stwierdza się uszkodzeń błony śluzowej i zaniku kosmków jelitowych. Częstość występowania nieceliakalnej nietolerancji glutenu waha się pomiędzy 0,16% a 13%.

Alergia na gluten – objawy

Objawy alergii na gluten i czas ich pojawienia zależą od jej postaci klinicznej. Reakcje IgE-zależne charakteryzują się bardzo szybkim pojawieniem się objawów (sekundy-minuty) od kontaktu z glutenem lub innymi białkami pszenicy i obejmują:

Objawy reakcji IgE-niezależnych np. celiakii mogą występować tygodnie-lata po kontakcie z glutenem. Warto podkreślić, że dość powszechnie występuje postać utajona celiakii, która przez wiele nie dające żadnych specyficznych objawów.

Błędne jest również przekonanie, że jeśli choroba nie ujawni się w dzieciństwie to w wieku dorosłym już nam nie grozi. Obecnie obserwuje się coraz więcej przypadków rozpoznania celiakii właśnie u dorosłych.

Natomiast objawy nieceliakalnej nietolerancji glutenu pojawiają się po kilku dniach-tygodniach od kontaktu z glutenem.

Objawy celiakii i nieceliakalnej nietolerancji glutenu mogą być podobne i obejmują:

Alergia na gluten – jak diagnozować?

Nie ma jednego badania, które mogło by rozpoznać lub wykluczyć wszystkie rodzaje alergii na gluten. Oprócz samych badań, kluczową rolę pełni dokładnie zebrany przez lekarza wywiad z pacjentem.

W diagnostyce reakcji IgE-zależnych wykorzystuje się oznaczanie swoistych pokarmowo IgE we krwi (sIgE), testy skórne punktowe (ang. prick tests) oraz testy płatkowe (ang. patch tests). Jeśli którekolwiek z powyższych badań daje wynik pozytywny i jednocześnie występują objawy potwierdza to alergię na gluten.

W przypadku diagnostyki celiakii oprócz wywiadu znaczenie mają:

  • testy genetyczne, które badają geny kodujące białka układu zgodności tkankowej (HLA-DQ2 i DQ8) pod kątem wariantów predysponujących do zachorowania na celiakię (ich obecność stwierdza się u 98-99% chorych)
  • testy serologiczne, gdzie wykonuje się oznaczanie stężenia przeciwciał IgG i IgA przeciwko transglutaminazie 2 (anty-tTG2) z jednoczesnym pomiarem całkowitego IgA w surowicy
  • testy histopatologiczne, w których ocenia się wycinek jelita pod kątem zmian histologicznych według skali Marsha; badanie to ciągle pozostają “złotym standardem” diagnostycznym, pozwalającym na potwierdzenie celiakii 

Najwięcej problemów diagnostycznych przysparza rozpoznanie nieceliaklanej nietolerancji glutenu, gdyż obecnie brak markerów diagnostycznych dla tej jednostki chorobowej. Dlatego jej rozpoznanie opiera się o wykluczenie celiakii i alergii IgE-zależnych, a następnie eliminacji glutenu na co najmniej 6 tygodni i monitorowaniu objawów pacjenta.

Alergia na gluten – leczenie

Osoby ze zdiagnozowaną alergią na gluten powinny unikać tego białka w diecie i stosować dietę bezglutenową. W przypadku reakcji IgE-zależnych dodatkowo zastosowanie mają leki przeciwhistaminowe i kortykosteroidy.

Gluten występuje w pszenicy, życie i jęczmieniu oraz wszystkich odmianach tych zbóż. Zbożem kontrowersyjnym jeśli chodzi o postać glutenu, która może wywoływać objawy u osób z alergiami na gluten jest owies. Dlatego najlepiej jest spożywać tzw. owies certyfikowany.

Czytaj też:

Polecamy
jesz co lubisz dieta bezglutenowa

Autor: Time S.A

Indywidualnie dobrana dieta pozwoli Ci z łatwością wyeliminować gluten z menu, a przy tym jeść zdrowo, smacznie i bez wyrzeczeń. Skorzystaj z JeszCoLubisz, innowacyjnego systemu dietetycznego online od Poradnika Zdrowie i zadbaj o swoje zdrowie i dobre samopoczucie. Ciesz się świetnie dobranym menu i stałym wsparciem dietetyka już dziś!

Piśmiennictwo:

  • Cabanillas B. Gluten-related disorders: Celiac disease, wheat allergy, and nonceliac gluten sensitivity. Crit Rev Food Sci Nutr. 2019, 12, 1-16.
  • Choroby wewnętrzne, pod red. Szczeklik A., Medycyna Praktyczna Kraków 2005.
  • Cianferoni A. Wheat allergy: diagnosis and management. J Asthma Allergy. 2016; 9: 13–25 - dostęp on-line
  • Elli L. Diagnosis of gluten related disorders: Celiac disease, wheat allergy and non-celiac gluten sensitivity. World J Gastroenterol. 2015, 21, 21(23), 7110 - dostęp on-line
  • Husby S i wsp. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition guidelines for the diagnosis of coeliac disease. J Pediatr Gastroenterol Nutr. 2012, 54(1), 136-60.
  • Karabin K. Diagnostyka chorób glutenozależnych. Współczesna dietetyka 16/2018
  • Ricci G. i wsp. Wheat Allergy in Children: A Comprehensive Update. Medicina (Kaunas). 2019, 55(7), 400 - dostęp on-line
O autorze
Karolina Karabin, diagnosta molekularny
dr n. med. Karolina Karabin, biolog molekularny, diagnosta laboratoryjny, Cambridge Diagnostics Polska
Z wykształcenia biolog ze specjalizacją mikrobiologia i diagnosta laboratoryjny z ponad 10-letnim stażem w pracy laboratoryjnej. Absolwentka Studium Medycyny Molekularnej oraz członek Polskiego Towarzystwa Genetyki Człowieka.Kierownik grantów naukowych realizowanych w Pracowni Diagnostyki Molekularnej przy Klinice Hematologii, Onkologii i Chorób Wewnętrznych WUM. Tytuł doktora nauk medycznych w zakresie biologii medycznej obroniła na I Wydziale Lekarskim WUM. Autorka wielu prac naukowych i popularnonaukowych z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, biologii molekularnej i żywienia. Na co dzień jako specjalista w zakresie diagnostyki laboratoryjnej prowadzi dział merytoryczny w Cambridge Diagnostics Polska oraz współpracuje z zespołem dietetyków w Poradni Dietetycznej CD. Ze specjalistami dzieli się praktyczną wiedzą dotyczącą diagnostyki i dietoterapii chorób na konferencjach, szkoleniach oraz na łamach czasopism i portali internetowych. Szczególnie zainteresowana wpływem współczesnego stylu życia na procesy molekularne w organizmie.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.
KOMENTARZE
MamaS
|

U mojej Sabinki dosyć szybko została zdiagnozowana alergia, mam nadzieję, że przejdzie ale póki co ronbimy zakupy w Bezglutenie bo takie jedzenie dwali w szpitalu. Jest w miarę dobrze, objawy istąpiły i mała czuje się lepiej.

Ja alergik
|

Musisz zrobic testy na co jestes uczulona. I wtedy wykluczyc to z diety, zebys mogla jesc cokolwiek na co nie masz uczulenia, bo bez jedzenia podupadniesz jeszcze bardziej na zdrowiu. Powodzenia!!!

Roma
|

Zarówno u dzieci, jak i osób dorosłych cierpiących na nietolerancję glutenu jest coraz więcej niż na przykład kilka lub kilkanaście lat temu. Wysypka na nietolerancję glutenu może się pojawiać bardzo często u dzieci

Kasia
|

to może być alergia na nikiel

gabi
|

strasznie wysypało mi dłonie cos typu azs pecherzyki , wodnista ciecz , strasznie piecze i swedzi

Lidziolek
|

W życiu nie dostała byś mleka dla cielaków, bo takie mleko dla człowiek jest nie dobre ... Krowy które się ocieliły przez okres karmienia są odstawiane od pozostałych ...

PRAWDZIWY
|

faktycznie

NaTi
|

Witajcie!ostatnio dowiedzialam sie ze mam alergie na prawie wszystko co jem w tym gluten ;/ ... dopiero teraz dotarło do mnie skąd mam szereg objawów i dlaczego tak beznadziejnie sie czuje i bez siły ... tez puchna mi nogi, twarz dłonie ... dodam ze ostatnimi czasy strasznie mi nie dobrze .. mało jem bo nawet nie wiem co mam jesc? miewam czesto obnizony nastroj ... dopadaja mnie stany lękowe juz nie wiem co mam robic ..:(

Magda
|

Jeżeli ktokolwiek myśli, że ma problem z glutenem, koniecznie powinien wykonać badania w kierunku celiakii! To naprawdę nie są żarty... Można się ostro przejechać na tak głupiej sprawie. Ja chorowałam przez praktycznie całe życie, aż do momentu, kiedy koleżanka mnie uświadomiła, że to może być poważny problem... Na początku myślałam, że problem przedstawiał się tak: "zjem za dużo glutenu = będę miała problem, zjem troszeczkę = nic się nie stanie". I faktycznie, tak się dzieje kiedy jesteśmy wrażliwi na gluten. Gorzej jeżeli mamy celiakię. Wtedy każda nawet mikrodawka glutenu sprawia, że nasze jelita są dosłownie niszczone! Nasze kosmki jelitowe zanikają i przestajemy przyjmować substancje odżywcze z pożywienia. To prowadzi do niedoborów, które przekładają się później na suchą skórę, osteoporozę, anemie, niepłodność i mnóstwo innych okropnych chorób. Z tego co wiem najgorszą konsekwencją życia z nieleczoną celiakią są zmiany nowotworowe w jelicie cienkim, czyli wiadomo co... Warto zrobić sobie jeden szybki test naszego DNA na celiakię i wiedzieć, czy zagrażają nam prawdziwe, bardzo ciężkie konsekwencje... Chciałabym być "tylko" wrażliwa na gluten... Chętnie porozmawiam ze wszystkimi osobami borykającymi się lub zastanawiającymi się nad tym czy chorują na celiakię. Długo w tym siedzę i chętnie pomogę :) Do czasu aż przestanę nudzić się w domu :P Możecie napisać do mnie na buka.politechnika@gmail.com :)

Lidia
|

Mi gluten zatrzymuje wode w organizmie i strasznie puchna mi nogi i twarz. Dlatego nie jem glutenu. Mleka krowiego ani zadnego innego tez nie tykam bo mleko krowie jest dla cielakow a nie dla ludzi. Mleko ludzkie pilam jak bylam dzieckiem. Teraz nie musze krasc go zwierzetom.