Leki przeciwhistaminowe – sojusznik w walce z alergią?

2019-04-10 15:07 Karolina Nowak

Leki przeciwhistaminowe to substancje chemiczne, które hamują działanie histaminy. Nie tylko likwidują samą histaminę, ale także sprawiają, że kolejne komórki na nią nie reagują.  Niestety leki przeciwhistaminowe mają pewne skutki uboczne niekorzystne dla organizmu. Czym są leki przeciwhistaminowe i jak działają?

Spis streści:

  1. Histamina - co to jest?
  2. Leki przeciwhistaminowe - czym są i jak działają?
  3. Leki przeciwhistaminowe - w jakich chorobach się je stosuje?
  4. Leki przeciwhistaminowe - I i II generacja
  5. Leki przeciwhistaminowe - III generacja
  6. Leki przeciwhistaminowe - interakcje z innymi lekami
  7. Leki przeciwhistaminowe - skutki uboczne
  8. Leki przeciwhistaminowe - przedawkowanie

Histamina - co to jest?

Histamina to substancja, którą naturalnie produkuje nasz organizm. Histamina pobudza np. wydzielanie soku żołądkowego. Stosuje się ją także w np. maściach rozgrzewających skórę. Histamina jest także hormonem tkankowym i neuroprzekaźnikiem, ale przede wszystkim jest mediatorem stanu zapalnego. To ona przekazuje kolejnym komórkom informację, że nadchodzi "niebezpieczeństwo", że jakaś toksyczna substancja dostała się do organizmu. Dzieje się tak chociażby wtedy, kiedy ukąsi nas komar, czy też ugryzie pająk. Ale niestety w tym czasie odczuwać możemy pewien dyskomfort, np. ból, pieczenie i świąd, widoczne jest też czasem zaczerwienienie i opuchlizna. Wszystko to ma działać jak tarcza obronna.

Czytaj też:
Histamina - rola w organizmie, uczulenie, występowanie w żywności

Histamina w żywności

Wszystkie artykuły spożywcze wytwarzane i dojrzewające przy udziale procesów fermentacyjnych (np. jogurty, sery, produkty kiszone) zawierają pewne, niewielkie stężenia histaminy. Powstaje ona z aminokwasu L-histydyny przy udziale bakteryjnej dekarboksylazy histydynowej. Jednak w momencie, kiedy sprawny jest przewód pokarmowy człowieka, obecna w śluzówce kosmków jelitowych oksydaza rozkłada tę aminę i organizm nie reaguje na nią w sposób alergiczny. Inaczej, gdy zniszczona jest struktura kosmków jelitowych (w przebiegu np. celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna czy alergii pokarmowej) i nadmiar wchłoniętej w jelitach histaminy dostaje się do układu krążenia. Wtedy niestety może dojść nawet do zatrucia organizmu.

Leki przeciwhistaminowe - czym są i jak działają?

Leki przeciwhistaminowe to substancje chemiczne, które hamują działanie histaminy na dwa sposoby. Po pierwsze: blokują ją, aby nie związała się z odpowiednim dla niej receptorem. Po drugie: hamują aktywność dekarboksylazy histydyny przekształcającej histydynę w histaminę. Prościej rzecz ujmując - leki przeciwhistaminowe to takie leki, które nie tylko likwidują samą histaminę, ale także doprowadzają do tego, że kolejne komórki nie reagują ani na nią, ani na informacje, które histamina przekazuje.

Leki przeciwhistaminowe - w jakich chorobach się je stosuje?

Leki przeciwhistaminowe stosuje się w terapiach wielu chorób o podłożu alergicznym. Leki te mają za zadanie znieść uporczywe dolegliwości, poprawić samopoczucie oraz jakość życia pacjenta. Leki przeciwhistaminowe stosuje się przede wszystkim w leczeniu: 

  • nieżytu nosa (kataru) o podłożu alergicznym – znoszą kichanie, przywracają jego drożność, hamują nadmierną produkcję wydzieliny, zmniejszają obrzęk tkanek i likwidują objaw blokady nosa,
  • alergicznego zapalenia spojówek – najnowsze leki przeciwhistaminowe dzięki dodatkowemu działaniu przeciwzapalnemu – redukują świąd, nadmierne łzawienie, zaczerwienie czy też opuchliznę oczu,
  • pokrzywki alergicznej i niealergicznej oraz obrzęku naczynioruchowego – zmniejszają swędzenie, prowadzą do zaniku pokrzywki lub obrzęku tkanek, redukują wszelkie zaczerwienienia. Szczególnie ważna jest skuteczność leków antyhistaminowych w terapii przewlekłej pokrzywki idiopatycznej, czyli takiej o nieznanym pochodzeniu, w której niemożliwe jest leczenie przyczynowe, a która jest bardzo uciążliwa dla chorego,
  • atopowego zapalenia skóry – wykazują działanie przeciwświądowe i miejscowo znieczulające,
  • astmy oskrzelowej – hamują skurcz oskrzeli, wpływają na poprawę wentylacji oraz zmniejszają zapotrzebowanie na ß2-mimetyki.

Leki przeciwhistaminowe - I i II generacja

Leki przeciwhistaminowe (tzw. leki I generacji) wprowadzono w 1937 roku, ale liczne działania niepożądane preparatów stanowiły poważne ograniczenia w ich stosowaniu. Wraz z postępem badań w latach 80. wprowadzono nową, tzw. II generację leków przeciwhistaminowych – bardziej skuteczną i mniej szkodliwą dla organizmu. Obecnie na rynku farmaceutycznym dostępne są preparaty zarówno z I jak i II grupy o zróżnicowanej postaci – do użytku ogólnego (preparaty doustne oraz roztwory do iniekcji), miejscowego (krople do oczu, krople do nosa, żele lub maści), a także bardzo ostatnio popularne preparaty złożone, w skład których często wchodzi dodatkowo pseudoefedryna. 

We współczesnej terapii chorób alergicznych podstawową rolę odgrywają leki tzw. II generacji, które w odróżnieniu od starszych leków nie wykazują powinowactwa do innego rodzaju receptorów oraz nie przenikają bariery krew-mózg, lub przeni­kają przez nią w znikomym stopniu. Leki przeciwhistaminowe I generacji blokowały nie tylko receptory histaminy, ale także receptory cholinergiczne, serotoninergiczne, dopaminergiczne i adrenergiczne. A  to często wiązało się wystąpieniem groźnych dla zdrowia powikłań. Selektywność oraz brak wpływu na ośrodkowy układ nerwowy pozbawia leki II generacji wielu działań niepożądanych. Ponadto, co jest bardzo ważne, współcześnie stoso­wane leki antyhistaminowe wykazują działanie przeciwzapalne.

Trzeba sobie jednak zdawać sprawę, że pacjenci bardzo różnie reagują na tego rodzaju leki, dlatego terapia musi być dobierana indywidualnie, a każdy pacjent powinien być pod stałą kontrolą lekarza.

Leki przeciwhistaminowe - I generacja
  • antazolina,
  • difenhydramina,
  • klemastyna,
  • prometazyna,
  • ketotifen,
  • cyproheptadyna,
  • hydroksyzyna.

Leki przeciwhistaminowe - II generacja

Stosowane doustnie:

  • cetyryzyna,
  • loratadyna,
  • azelastyna,
  • mizolastyna,
  • rupatadyna.

Leki podawane miejscowo na błony śluzowe nosa lub spojówek:

  • lewokabastyna,
  • azelastyna,
  • emedastyna

Preparaty doustne złożone, zawierające dodatkowo lek sympatykomimetyczny:

  • cetyryzyna + pseudoefedryna,
  • loratadyna + pseudoefedryna

Leki przeciwhistaminowe - III generacja

Najnowsze leki przeciwhistaminowe II generacji (feksofenadyna, desloratadyna, lewocetyryzyna, bilastyna), nazywane są już czasem lekami III generacji. Charakteryzują się one bardzo małą liczbą interakcji z innymi lekami, suplementami, czy też żywnością. Osoby chorujące na np. cukrzycę lub nadciśnienie tętnicze powinny jednak zwrócić szczególną uwagę na preparaty przeciwalergiczne będące połączeniem kilku substancji czynnych, ponieważ bardzo częstym ich składnikiem jest pseudoefedryna, której wpływ na ciśnienie i poziom cukru we krwi jest jeszcze w tej chwili trudny do przewidzenia, a przez to niebezpieczny. Podobnie sytuacja wygląda z fenylefryną, która może być stosowana zamiennie z pseudoefedryną jako składnik zwalczający katar i udrażniający nos. Wspomniani pacjenci w przypadku alergii powinni więc stosować leki z jedną substancję czynną, a w razie jakichkolwiek wątpliwości zaleca się konsultację ze specjalistą.



Leki przeciwhistaminowe a ciąża

Leczenie alergii u kobiet w ciąży to trudny i złożony problem. Z jednej strony mamy ciężarną skarżącą się na uporczywe dolegliwości, a z drugiej strony nie ma wystarczającej liczby danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leków przeciwhistaminowych w ciąży, ponieważ nikt nie prowadzi takich badań. Wśród środków wykazujących niewielki poziom ryzyka wymienia się: cetyryzynę, klemastynę, loratadynę, difenhydraminę i cyproheptadynę. Mimo to ciężarne, o ile to oczywiście możliwe, powinny wstrzymać się ze stosowaniem środków przeciwhistaminowych, zwłaszcza na początku ciąży, a jeśli już muszą je brać powinny być pod stałą kontrolą zarówno alergologa, jak i ginekologa.

Leki przeciwhistaminowe - interakcje z innymi lekami

Niektóre leki przeciwhistaminowe wchodzą w reakcje z lekami stosowanymi na inne dolegliwości, dlatego zawsze należy poinformować swojego alergologa o wszystkich przyjmowanych preparatach, również tych dostępnych bez recepty. Dotyczy to zwłaszcza osób leczących zakażenia grzybicze, chorujących na gruźlicę oraz zakażonych wirusem HIV. Uważać powinni też pacjenci, którzy przyjmują leki zobojętniające kwas żołądkowy, ponieważ preparaty te mogą powodować, że lek antyalergiczny zostanie wchłonięty w mniejszej ilości, a tym samym jego działanie będzie mniej efektywne. Aby tego uniknąć, wystarczy jedynie zachować dwugodzinny odstęp między przyjęciem jednego i drugiego leku.

Leki przeciwhistaminowe - skutki uboczne

Leki dla alergików, podobnie jak inne farmaceutyki, mogą wywoływać działania niepożądane. Wśród nich wymienia się najczęściej:

Jeśli tak się dzieje, nie powinno się siadać za kierownicą, wykonywać prac na wysokości i innych zagrażających życiu lub zdrowiu, a jeżeli pojawiające się skutki uboczne są zbyt uciążliwe, np. przeszkadzają w pracy lub ją uniemożliwiają, należy poprosić lekarza o zmianę leku.

Inne skutki uboczne stosowania leków antyalergicznych to:

A jeśli dochodzi do ciężkiej reakcji alergicznej (na leki na alergię też można mieć alergię):

Leki przeciwhistaminowe, mimo że przynoszą dużą ulgę choremu i bardzo często poprawiają jakość życia, nie są niestety dla wszystkich. I tak na przykład z przyjmowaniem kropli powinny się wstrzymać osoby po operacji nosa czy mające zakażenie w obrębie jamy nosowej. Krople do oczu i inne leki przeciwalergiczne nie są wskazane – choć lekarz ze szczególnych względów może zadecydować inaczej – dla pacjentów skarżących się na kłopoty z widzeniem, mających podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, jaskrę, czy też zaćmę. Podobnie jest z osobami chorującymi na gruźlicę czy osobami z zaburzeniami czynności nadnerczy oraz z ciężką chorobą nerek i chorobą wątroby. Ostrożność w przyjmowaniu leków antyhistaminowych, w tym leków powodujących rozszerzenie oskrzeli w formie aerozolu inhalacyjnego, powinni też zachować alergicy mający wysokie ciśnienie krwi oraz problemy z sercem czy tarczycą. Jednak to lekarz biorąc pod uwagę historię choroby, współistniejące schorzenia i predyspozycje danego pacjenta, decyduje o jego leczeniu.

Uwaga! Popularne leki przeciwalergiczne w połączeniu z alkoholem często działają silnie uspokajająco, mogą wywołać zawroty głowy i nadmierne spowolnienie, a także spadek ciśnienia krwi.

Leki przeciwhistaminowe - przedawkowanie

Przedawkowanie leków na alergię może mieć przykre, a nawet niebezpieczne następstwa. Mogą one np. doprowadzić do zahamowania czynności nadnerczy, a wtedy może dojść do zmniejszenia masy ciała, pojawienia się uczucia zmęczenia, osłabienia mięśni, zmniejszenia stężenia cukru we krwi, zwiększonego zapotrzebowania na sól, depresji oraz ciemniejszego zabarwienia skóry. Oprócz tego przedawkowanie może spowodować zawroty głowy, osłabienie, uczucie senności i zmęczenia oraz suchość w jamie ustnej.

Czy w alergii stosować wapno, cynk i kwercetynę?

Ogólnie przyjęło się, że wapno ma działanie przeciwalergiczne. Zdecydowana liczba pacjentów kupujących leki na alergie prosi również o nie. Niestety, nie do końca tak jest. Coraz więcej badań dowodzi, że nie ma ono praktycznie żadnego wpływu na przebieg odczynu alergicznego. Natomiast inaczej jest w przypadku preparatów wapnia wzbogaconych o kwercytynę i cynk. Zaleca się ich stosowanie jako wsparcie w leczeniu przeciwhistaminowymi lekami przeciwalergicznymi. Kwercytyna to substancja o działaniu uszczelniającym naczynia krwionośne oraz zmniejszająca ich kruchość i przepuszczalność. Ogranicza ona w ten sposób występowanie odczynów alergicznych. Z kolei cynk pobudza układ odpornościowy do produkcji przeciwciał.

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Kwasek2525
|

"Wapno" Serio? kto to pisał, to jak pomylić szkło ze szlochaniem. Tragedia.