DIETA BEZGLUTENOWA: zasady oraz produkty zakazane i dozwolone

2018-04-18 17:23 Aleksandra Żyłowska, dietetyk

Dieta bezglutenowa nie jest łatwa w stosowaniu. Trzeba wykreślić z jadłospisu nie tylko oczywiste produkty zawierające gluten, lecz także uważać na te, w których gluten jest ukryty. Jakie produkty są dozwolone, a jakie zakazane w diecie bezglutenowe? W jakich produktach może być ukryty gluten?

Dieta bezglutenowa to sposób odżywiania, w którym całkowicie eliminuje się gluten zawarty zarówno w produktach naturalnych, jak i przetworzonych. Gluten jest mieszaniną białek gluteliny i gliadyny znajdujących się w pszenicy, życie i jęczmieniu.

W owsie natomiast znajduje się nieco inne białko – awenina, która z dużym prawdopodobieństwem nie powoduje takich samych reakcji jak białka zbóż glutenowych.

Owies jest jednak bardzo często zanieczyszczony glutenem, dlatego osobom chorym wolno spożywać jedynie certyfikowany oznaczony jako bezglutenowy.

Spis treści:

  1. Dieta bezglutenowa - wskazania
  2. Dieta bezglutenowa - jak ją rozpocząć?
  3. Dieta bezglutenowa - zasady
  4. Dieta bezglutenowa - produkty wskazane i zakazane
  5. Dieta bezglutenowa - gdzie może być ukryty gluten?
  6. Dieta bezglutenowa - czy może szkodzić osobom zdrowym?
  7. Dieta bezglutenowa – jadłospis

Dieta bezglutenowa - wskazania

Dietę bezglutenową należy stosować w przypadku:

1. celiakii

Celiakia nazywana chorobą trzewną to schorzenie autoimmunologiczne o podłożu genetycznym, w którym gluten czyni największe szkody dla organizmu. Jego spożywanie prowadzi do zaniku kosmków jelitowych  i zaburzeń wchłaniania składników odżywczych z pokarmu, co skutkuje wieloma różnymi problemami zdrowotnymi.

Objawy celiakii mogą mieć różną postać i nasilenie. Zalicza się do nich m. in. bóle brzucha, niedobory pokarmowe, niski wzrost, afty, zmianę usposobienia, depresję, ciągłe zmęczenie. Jedyną metodą leczenia jest stosowanie ścisłej diety bezglutenowej przez całe życie.

Celiakia nie jest jedynie chorobą małych dzieci. Może pojawić się również dopiero w życiu dorosłym. Na celiakię choruje co najmniej 1% populacji, a według badań zachorowalność ciągle rośnie. Jednym z możliwych powodów tej sytuacji jest wzrost spożycia glutenu w wyniku zmiany nawyków żywieniowych i stosowania w piekarnictwie wysoko glutenowych odmian pszenicy. Bardzo niepokojący jest fakt, że w Polsce wykrywa się jedynie 5% przypadków zachorowania na celiakię.

2. choroby Duhringa – skórnej postaci celiakii

W chorobie Duhringa najczęściej na łokciach, kolanach, pośladkach i w okolicy kości krzyżowej pojawiają się silnie swędzące zmiany skórne: rumień, grudki i pęcherzyki. Podstawową metoda leczenia jest ścisła dieta bezglutenowa i ograniczenie spożycia jodu.

3. alergii na gluten (najczęściej na pszenicę)

Alergia na gluten jest zupełnie inną jednostką chorobową niż celiakia. Gluten jest bardzo popularnym alergenem – drugim najczęstszym po mleku.

U alergików po spożyciu glutenu może wystąpić reakcja natychmiastowa (kilka minut do godziny) lub późna (do 1-2 dni). U dorosłych alergia na gluten objawia się najczęściej pokrzywką, wodnistym katarem, biegunką, a u dzieci – zaostrzeniem zmian atopowych skóry.

W celu leczenia należy wyeliminować gluten z diety. Nie ma jednak konieczności stosowania ścisłej diety bezglutenowej przez całe życie.

4. nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten

Od kilku lat środowisko naukowe mówi o nowo odkrytej postaci nietolerancji glutenu – nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten.

U osób cierpiących na nią wykluczono celiakię i alergię na gluten, jednak spożycie produktów z glutenem wywołuje objawy, np. ból brzucha, wysypkę, ból głowy, uczucie ciągłego zmęczenia, splątania, biegunkę, zaparcia, wzdęcia, anemię. Według amerykańskich badań choroba ta dotyczy 6% populacji.

Przy nietolerancji glutenu nie ma konieczności eliminowania go z diety na całe życie. Po okresie wykluczenia trwającym najczęściej od 3 do 12 miesięcy w zależności od nasilenia reakcji ponownie wprowadza się gluten do diety i obserwuje odpowiedź organizmu.

Brak objawów oznacza możliwość spożywania glutenu, a ich pojawienie się wskazuje, że należy nadal stosować dietę bezglutenową.

5. chorób neuropsychicznych (schizofrenia, autyzm)

6. chorób autoimmunologicznych (Hashimoto, reumatoidalne zapalenie stawów)

Coraz więcej badań wskazuje na powiązanie chorób neuropsychicznych i autoimmunologicznych ze spożyciem glutenu. W przypadku tego typu schorzeń często diagnozuje się towarzyszący im zespół jelita drażliwego. Okazuje się jednak, że nie kolejne leki, ale właśnie eliminacja glutenu działa korzystnie na poprawę stanu chorego.

Dieta bezglutenowa - jak ją rozpocząć?

Diety bezglutenowej nie powinno włączać się samodzielnie, bez konsultacji z lekarzem i wykonania badań. Na początku należy przeprowadzić diagnostykę i ustalić, czy to gluten jest przyczyną problemów, a jeśli tak – jaki rodzaj schorzenia powoduje.

Celiakia i nietolerancja glutenu są powszechnym problemem, gdyż dotyczą aż 6 osób na 100. Przy tym przebiegają najczęściej w postaci ubogo objawowej, bez zespołu złego wchłaniania.

Dlatego łatwo zbagatelizować te choroby. Jednocześnie wiele osób przechodzi na dietę bezglutenową, bo uważa ją za zdrowszą.

Trzeba pamiętać, że nie wolno odstawiać glutenu, jeśli wykonuje się badania w kierunku chorób związanych z nim. Wtedy ich wykrycie staje się niemożliwe. Jakie kroki należy podjąć przed zastosowaniem diety bezglutenowej?

  1. Udać się do lekarza rodzinnego, który kieruje do gastroenterologa
  2. Udać się do gastroenterologa
  3. Wykonać badania z krwi zlecone przez lekarza: przeciwciała przeciwko endomysium mięśni gładkich (EmA), przeciwko transglutaminazie tkankowej (tTG), przeciwko deamidowanej gliadynie (tzw. nowej gliadynie DGP lub GAF) w klasie IgA i IgG.
  4. W razie potrzeby wykonać biopsję jelita cienkiego.
  5. Jeśli powyższe badania pozwalają na wykluczenie celiakii, należy wykonać diagnostykę w kierunku alergii na gluten (podwyższone przeciwciała swoiste dla glutenu w klasie IgE).
  6. Jeśli wykluczono celiakię i alergię, można zbadać poziom przeciwciał przeciwko tzw. starej gliadynie AGA i zastosować dietę eliminacyjną, a następnie ponownie wprowadzić gluten. Ustąpienie objawów podczas eliminacji i ich nawrót po włączeniu pokarmów glutenowych świadczy o alergii lub nadwrażliwości.

Przed zastosowaniem diety bezglutenowej, trzeba mieć pewność, czy występuje celiakia. Dlatego nie można eliminować glutenu z diety przed potwierdzeniem lub wykluczeniem choroby.

Jeśli celiakia zostanie wykluczona, przy rozpoznawaniu alergii i nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten postępowanie jest podobne. Wtedy kluczowe znaczenie ma czasowa eliminacja glutenu i jego ponowne włączenie do diety z wnikliwą obserwacją objawów.

Dieta bezglutenowa - zasady

Dieta bezglutenowa nie różni się w podstawowych założeniach od zasad zdrowego odżywiania. Jedyna różnica polega na całkowitej eliminacji glutenu u osób z celiakią, alergią lub nadwrażliwością na gluten.

Podstawą jadłospisu powinny być produkty świeże, wysokiej jakości jedzone w 4-5 posiłkach dziennie. Posiłki należy spożywać regularnie co ok. 3 godziny, śniadanie jeść do godziny po przebudzeniu, a kolację 2-3 godziny przed snem.

Bazować należy na warzywach, uzupełniać dietę w owoce, bezglutenowe kasze, świeże mięso, ryby i jajka. Najlepiej samodzielnie przygotowywać bezglutenowe zamienniki pieczywa i desery.

Zdecydowanie niewłaściwym podejściem jest spożywanie w dużych ilościach gotowych produktów bezglutenowych, gdyż jest to żywność wysoko przetworzona, często bardzo uboga w wartościowe składniki odżywcze.

Kupując produkty przetworzone, trzeba koniecznie szukać na nich symbolu przekreślonego kłosa, który informuje, że jest on wolny od glutenu i może zawierać go nie więcej niż 20 mg na kg.

Jest to bardzo niewielka ilość, bezpieczna nawet dla osób z celiakią. Dotyczy to nie tylko produktów zbożowych, ale też wędlin, parówek, nabiału, gum do żucia, lodów, przypraw i wielu innych.

W procesie produkcyjnym przetwory zbożowe mogą być dodawane w zasadzie do wszystkiego, dlatego warto zapoznać się dokładnie z tabelą produktów, które mogą zawierać gluten.

W przypadku stosowania ścisłej diety bezglutenowej najlepiej jest, gdy przechodzi na nią cała rodzina, a nie tylko osoba chora.

Z logistycznego punktu widzenia jest to dużo łatwiejsze, gdyż osoba z celiakią nie może nawet używać tego samego noża, którym krojony był zwykły chleb lub odsączać makaronu glutenowego i bezglutenowego na tym samym sitku.

Dieta bezglutenowa może być bardzo urozmaicona i smaczna, a jej wspólne stosowanie w rodzinie nie powoduje efektu wykluczenia osoby chorej.

Osoby z celiakią i chorobą Duhringa muszą stosować ścisłą dietę bezglutenową przez całe życie. Szkodzą im nawet najmniejsze ilości glutenu i nie mogą robić odstępstw od diety, zjeść „kawałeczka ciasta” czy „kromeczki chleba”, do czego często namawiają osoby nierozumiejące specyfiki choroby.

W przypadku alergii i nietolerancji na gluten określa się indywidualny czas diety bezglutenowej, a następnie stosuje prowokacje, czyli wprowadza większe ilości produktów glutenowych w celu określenia możliwości ponownego włączenia glutenu do diety na stałe.

Dieta bezglutenowa - produkty wskazane i zakazane

Do żywności naturalnie bezglutenowej należą: ryż, kukurydza, ziemniaki, bataty, gryka, proso, amarantus, sago, sorgo, tapioka, maniok, soja, soczewica, ciecierzyca, fasola, orzechy, pestki, mięso, ryby, jaja, warzywa i owoce.

Gluten znajduje się w pszenicy, życie, jęczmieniu i wszystkich ich przetworach. Teoretycznie owies jest bezglutenowy, jednak bardzo często zostaje zanieczyszczony glutenem podczas zbiorów, transportu i przetwarzania.

Dlatego osoby na ścisłej diecie bezglutenowej mogą spożywać jedynie owies certyfikowany oznaczony jako bezglutenowy.

Grupa produktów Produkty, które nie zawierają glutenu Produkty, które zawierają gluten
Produkty zbożowe
Zboża naturalnie niezawierające glutenu:
  • ryż biały i brązowy
  • kukurydza
  • gryka
  • proso
  • amarantus
  • quinoa
  • mąki i kasze ze zbóż naturalnie bezglutenowych (np. kasza jaglana z prosa, gryczana)
  • płatki ryżowe
  • skrobia kukurydziana, ryżowa i z tapioki
  • gotowe mieszanki mączne bezglutenowe
  • pieczywo i makarony z mąk bezglutenowych wykonane samodzielnie oraz kupne oznakowane znakiem „przekreślonego kłosa”,
  • kaszki dla dzieci ryżowe i kukurydziane
  • chrupki kukurydziane
  • popcorn
  • owies bezglutenowy (z zastrzeżeniami)
  • bułka tarta bezglutenowa
  • pszenica (i jej dawne odmiany, np. orkisz, płaskurka)
  • pszenżyto
  • jęczmień
  • żyto
  • zwykły owies (ze względu na zanieczyszczenia)
  • mąka pszenna
  • żytnia
  • jęczmienna
  • płatki pszenne, jęczmienne, żytnie, owsiane,
  • kasza manna
  • kuskus
  • kasza jęczmienna (pęczak, mazurska, perłowa)
  • musli
  • kasze owsiane
  • kaszki błyskawiczne zbożowe i mleczno – zbożowe,
  • makaron pszenny
  • makaron żytni
  • pierogi
  • pyzy
  • kopytka
  • naleśniki
  • pieczywo – każde – jeśli nie jest oznaczone jako bezglutenowe (chleb biały i razowy, bułki, bagietki, maca, pumpernikiel, pieczywo chrupkie, precle)
  • pieczywo cukiernicze suche (herbatniki, ciastka, wafle, biszkopty, pierniczki, sucharki paluszki itp.),
  • ciasta
  • ciastka
  • drożdżówki
  • pizza
  • bułka do hamburgera
  • bułka tarta
Mięso, ryby, jaja
  • świeże nieprzetworzone mięso
  • ryby
  • jaja
  • panierki do mięs i ryb oraz potrawy panierowane
Mleko i produkty mleczne
  • napoje mleczne z dodatkiem słodu jęczmiennego
  • produkty mleczne z ziarnami zbóż

Tłuszcze


  • olej z kiełków pszenicy
Warzywa i przetwory z warzyw
  • wszystkie warzywa (świeże, mrożone, konserwowane bez dodatków)
  • strączkowe (groch, fasola, soczewica),
  • ziemniaki
  • skrobia ziemniaczana
  • warzywa smażone panierowane
  • warzywa z tartą bułką
Owoce
  • wszystkie owoce (świeże, mrożone, konserwowane)
Cukier, słodycze, desery
  • cukier
  • dżem
  • miód
  • landrynki
  • ciasta i ciastka upieczone z dozwolonych produktów
  • kisiele i budynie domowe z mąki ziemniaczanej
  • ciasta i ciastka oznakowane znakiem „przekreślonego kłosa”
  • ciasta i ciastka upieczone z niedozwolonych mąk lub z niedozwolonym proszkiem do pieczenia
  • słód jęczmienny
Napoje
  • herbata
  • kawa naturalna
  • soki owocowe
  • wody mineralne
  • kompoty
  • napary z ziół
  • czyste alkohole
  • kawa zbożowa
  • kakao owsiane
  • napoje słodzone słodem jęczmiennym
  • piwo
Przyprawy
  • zwykły sos sojowy
Zupy
  • zupy domowe z dozwolonych produktów
  • zupy zaprawiane mąką
  • zupy z makaronem, z lanym ciastem
Inne
  • proszek do pieczenia bezglutenowy
  • soda spożywcza
  • komunikanty niskoglutenowe
  • zwykły proszek do pieczenia
  • hydrolizowane białko roślinne,
  • seitan (zastępnik mięsa stosowany przez wegetarian)
  • komunikanty z mąki pszennej
  • zwykłe opłatki świąteczne

Ważne

Dieta bezglutenowa - wskazówki technologiczne

  • zamiast zwykłego makaronu używać makaronów ryżowych lub gryczanych
  • do zagęszczania zup i sosów używać mąki ryżowej, ziemniaczanej, kukurydzianej
  • do panierowania używać sezamu, pokruszonych migdałów, mąki kukurydzianej lub zrezygnować z panierki
  • piekąc ciasta, używać bezglutenowego proszku do pieczenia
  • nie smażyć na tym samym tłuszczu porcji glutenowych i bezglutenowych
  • używać osobnych sztućców, naczyń, przyborów kuchennych
  • używać tylko produktów, co do których ma się 100% pewności, że są bezglutenowe

Dieta bezglutenowa - gdzie może być ukryty gluten?

Grupa produktów Produkty, które mogą zawierać gluten
Produkty zbożowe
Mięso, ryby, jaja
  • wędliny (także te wysokogatunkowe typu szynka), zwłaszcza tzw. wędliny wysokowydajne
  • konserwy rybne i mięsne
  • wędliny podrobowe (kaszanka, pasztetowa, pasztet)
  • wyroby garmażeryjne mięsne (parówki, kotlety mielone, pulpety, hamburgery)
Mleko i produkty mleczne
  • jogurty owocowe
  • maślanki smakowe
  • napoje czekoladowe
  • produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu
  • serki topione
  • śmietana (zagęstnik)
  • tanie sery żółte (tzw. wyroby seropodobne)
  • gotowe sery białe do serników (niektórzy producenci dodają błonnik pszenny),
  • sery pleśniowe
Tłuszcze
Warzywa i przetwory z warzyw
  • sałatki z majonezem i dresingami o nieznanym składzie
  • przeciery pomidorowe
  • niektóre fasole w puszkach
  • placki ziemniaczane
  • produkty wegetariańskie typu kotlety sojowe
  • pasztety sojowe
  • majonezy sojowe
Owoce
  • owoce suszone
  • wsady owocowe
Cukier, słodycze, desery
  • guma do żucia
  • żelki
  • nadziewane cukierki
  • batony
  • gotowe budynie
  • lody
  • czekolada i czekoladki
  • chipsy
Napoje
  • niektóre tanie kawy rozpuszczalne, zwłaszcza aromatyzowane,
  • czekolada do picia na gorąco
  • napoje owocowo-warzywne
  • alkohole z dodatkami smakowymi
Przyprawy
  • jarzynki typu vegeta
  • mieszanki przypraw (np. curry),
  • musztardy
  • keczupy
  • sosy w proszku, gotowe dipy i dresing
Zupy
  • zupy w proszku (instant)
  • niektóre kostki bulionowe
Inne
  • preparaty do odchudzania
  • niektóre leki i preparaty wielowitaminowe
  • niektóre aromaty
  • cukier waniliowy

Dieta bezglutenowa - czy może szkodzić osobom zdrowym?

Dieta bezglutenowa jest bardzo modna i wiele osób wybiera ją nie z przyczyn zdrowotnych, ale jako dietę odchudzającą.

Trzeba pamiętać, że sam gluten nie powoduje wzrostu masy ciała u osób zdrowych, a nieumiejętnie prowadzona dieta eliminacyjna, jaką jest dieta bezglutenowa, może prowadzić do niedoborów błonnika, kwasu foliowego, witaminy B1, witaminy B2 i niacyny.

Coraz częściej pojawiają się też głosy, iż całkowita eliminacja glutenu może prowadzić do rozwinięcia się nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten u osób, które wcześniej nie miały z tym problemów.

Zwraca się uwagę także na fakt, że dieta bezglutenowa jest bogatsza w przetwory ryżu, a to zwiększa ekspozycję na szkodliwe dla zdrowia metale ciężkie.

W przypadku osób zdrowych korzystne jest ograniczenie spożycia glutenu w postaci białego pieczywa, pączków i ciastek ze sklepu, które są produktami generalnie niezdrowymi i występują bardzo powszechnie w zachodniej diecie.

Nie ma jednak potrzeby całkowitej eliminacji glutenu. Wystarczy chleb pszenny zamienić na żytni na zakwasie i stosować różnorodne dodatki kasz do obiadów.

Dieta bezglutenowa – jadłospis

Dzień I

  • Śniadanie

Jajecznica na maśle z pomidorem i szczypiorkiem

  • II śniadanie

Maślanka, 2 brzoskwinie

  • Obiad

Gotowana kasza gryczana, plaster pieczonego schabu, buraczki tarte

  • Podwieczorek

Wafle ryżowe z masłem orzechowym

  • Kolacja

Sałatka z sałaty, rukoli, pomidorków koktajlowych, papryki, gotowanej piersi kurczaka z łyżką prażonych pestek słonecznika i oliwą z oliwek

WARTO WIEDZIEĆ: Dieta dla dziecka chorego na celiakię

Dzień II

  • Śniadanie

Płatki ryżowe gotowane na mleku z łyżeczką miodu, nasionami chia, wiórkami kokosowymi i malinami

  • II śniadanie

Garść orzechów laskowych, banan

  • Obiad

Tajska zupa gotowana na pokrojonej w kostkę piersi kurczaka z papryką, fasolką szparagową, kukurydzą i puszką mleka kokosowego bez zagęstników i innych dodatków – tylko ekstrakt z kokosa i woda

  • Podwieczorek

Serek wiejski z pomidorem

  • Kolacja

Kanapki z 2 kromek chleba wypiekanego z mieszanki mąk bezglutenowych posmarowane masłem, z wędliną bezglutenową i warzywami

Dzień III

  • Śniadanie

Kanapki z 3 kromek chleba wypiekanego z mieszanki mąk bezglutenowych posmarowane masłem, z serem żółtym i warzywami

  • II śniadanie

Sernik domowy bez spodu z mielonego białego sera z truskawkami

  • Obiad

Pieczone pałki z kurczaka, gotowane ziemniaki, mizeria

  • Podwieczorek

Garść migdałów

  • Kolacja

Sałatka z sałaty, pomidora, 1/2 awokado, tuńczyka w sosie własnym (koniecznie sprawdzić skład!), oliwy z oliwek

Źródła:

  1. Kunachowicz H., Dieta Bezglutenowa – co wybrać?, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015
  2. http://www.celiakia.pl/celiakia/
  3. http://www.celiakia.pl/alergia-na-gluten/
  4. http://www.celiakia.pl/nadwraliwo-na-gluten/
  5. http://www.celiakia.pl/diagnoza/
  6. http://www.celiakia.pl/produkty-dozwolone/
  7. http://www.celiakia.pl/wykaz-produktow-bezglutenowych/
  8. Colorado State Univeristy, Gluten-free diet guide, https://dspace.library.colostate.edu/bitstream/handle/10217/183349/AEXT_093752014.pdf?sequence=4
  9. Is a gluten-free diet good for your health? https://www.medicalnewstoday.com/articles/288406.php
  10. https://sciencebasedmedicine.org/risks-of-a-gluten-free-diet/
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019
KOMENTARZE
Derek
|

Jestem facetem, który przez 3 lata nie wiedzial, że nie moze jesc glutenu. Strasznie się czułem wtedy, ale nikt nie wiedział że to to. Jak już się okazało co mi jest to zacząłem stosować dietę bezglutenową VItalii - chciałem zrzucić 6 kg i zacząć stosoać odpowiedni jadłospis. 1 miesiąc na diecie i 3 kg mniej a samopoczucie nieprawdopodobnie lepsze :)

Gosia
|

Dieta Ewy Dąbrowskiej jest świetnym przykładem diety bezglutenowej. Opiera się ona na owocach i warzywach, wspomaga wiele procesów zdrowotnych jednak lepiej samemu nie eksperymentować, bo w końcu chodzi o zdrowie.

gabi
|

Julka hyba pomylila strony, tu chodzi o diety dla ludzi ktozy nietoleruja glutenu a nie dla swietnej sylwetki. Tacy ludzie naprawde cierpia, a niezastawiaja sie nad sylwetka. To powarzna choroba i bardzo bolesna!!!!

Sterylnie
|

A jaki wycinek był pobierany? Bo u mnie z żołądka i też nic nie wykazało, dopiero teraz po trzech latach mądry lekarz skierował mnie na gastro z wycinkiem z jelita i zobaczymy...

sonia
|

czesto przy celiakii mamy tez problemz hashimoto a wtedy dieta jest jeszcze bardziej wymagająca - bez kazeiny i laktozy, zobaczcie tutaj https://www.youtube.com/wat...

Ewa
|

Przestańcie zaśmiecać forum linkami .Sami sobie chcecie zrobić reklamę

Smacznego
|

Nie masz czasu na wypieki? Spróbuj zeroglutenfree.

Ewa
|

Wszystkim osobom z nietolerancją glutenu polecam stronę bazabezglutenu.pl - bazę restauracji, piekarni, sklepów i producentów przyjaznym bezglutenowcom.

PePe
|

Polecam pożywna pastę bezglutenową również dla VEGAN
http://ow.ly/Ptf8p

julka
|

najważniejsze to aby dieta nie wpłynęła szkodliwie na nasze zdrowie, to przecież ma być trwałe pozbycie się niechcianych kilogramów i cm, klucz do zdrowego życia, bo przecież zdrowe odżywianie może nam poprawić i przedłużyć życie od kilku do kilkunastu lat, nie mówiąc o szczuplej sylwetce