Tetracykliny - działanie, wskazania, skutki uboczne

2019-11-07 15:37 Karolina Nowak

Tetracykliny – to grupa antybiotyków charakteryzująca się szerokim spektrum działania, czyli wykazująca aktywność wobec wielu gatunków bakterii. Dobrze przenikają do narządów i tkanek, a także do ośrodkowego układu nerwowego po podaniu drogą doustną, co ma istotne znaczenie w leczeniu na przykład znanej wszystkim boreliozy.

Spis treści

  1. Jak działają tetracykliny?
  2. Zastosowanie tetracyklin w medycynie
  3. Czy tetracykliny zawsze są skuteczne?
  4. Tetracykliny - interakcje
  5. Skutki uboczne przyjmowania tetracyklin
  6. Przedawkowanie tetracyklin

Tetracykliny na rynku farmaceutycznym dostępne są w postaciach takich jak: maść, krem, żel lub tabletki doustne, a także roztwór do infuzji. W połączeniu z innymi substancjami leczniczymi, tetracykliny dostępne są także w postaci aerozolu do stosowania zewnętrznego - na skórę.

Jak działają tetracykliny?

Mechanizm działania tych antybiotyków polega na hamowaniu biosyntezy (czyli tworzenia) białka w komórkach bakteryjnych. A ponieważ dochodzi do zahamowania rozwoju komórki, a nie jej zabicia, mówimy, że tetracykliny są antybiotykami bakteriostatycznymi, a nie bakteriobójczymi.

Zastosowanie tetracyklin w medycynie

Tetracykliny najczęściej stosuje się w przypadkach, takich jak:

Poza tym stosuje się je w przypadku następujących chorób:

Czy tetracykliny zawsze są skuteczne?

Czy podając tetracykliny mamy zawsze 100% pewność, że zadziałają?

Aby antybiotyk zadziałał skutecznie, musi po pierwsze osiągnąć w miejscu zakażenia stężenie niezbędne do zahamowania wzrostu lub zabicia drobnoustroju chorobotwórczego, a po drugie jego stężenie musi pozostawać bezpieczne dla ludzkich komórek.

Jeśli oba te warunki zostają spełnione, możemy powiedzieć, że bakteria jest wrażliwa na antybiotyk, jeśli nie - mamy do czynienia z opornością na antybiotyk.

Czyli inaczej rzecz ujmując, oporność jest to sytuacja, w której antybiotyk po prostu przestaje działać na dany rodzaj bakterii (mimo wcześniejszej skuteczności).

Stanowi to niestety zagrożenie dla pacjenta, ponieważ nieleczona infekcja bakteryjna lub leczona, ale nieskutecznie może rozprzestrzeniać się po całym organizmie, a to w skrajnych przypadkach może stanowić zagrożenie życia.

Czytaj też: 12 najgroźniejszych bakterii, na które nie działają antybiotyki [LISTA]

Tetracykliny - interakcje

Tetracykliny, podobnie jak wszystkie leki mogą wchodzić w interakcje z innymi preparatami, z lekami ziołowymi, a nawet żywnością.

Dlatego tak ważne jest, aby poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych równolegle preparatach, nawet tych dostępnych bez recepty, a także aby stosować się do zaleceń dotyczących sposobu i pory przyjmowania leku.

Antybiotyki tetracyklinowe mają zdolność łączenia się z jonami metali dwu- i trój wartościowymi (np. sól wapnia, żelaza, glinu i magnezu). Połączenia takie są bardzo trudno rozpuszczalne w wodzie i praktycznie w ogóle nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego, a to oznacza, że pozbawione są częściowo albo nawet całkowicie działania leczniczego.

Dlatego też w czasie antybiotykoterapii, nie należy spożywać dużej ilości produktów mlecznych, produktów bogatych w żelazo, wapń, glin, cynk i magnez - pierwiastki te znacznie zmniejszają wchłanianie tetracykliny z przewodu pokarmowego, a to rzutuje na końcowy efekt leczenia.

Tego rodzaju preparaty witaminowe lub pokarmy powinny być przyjmowane w odstępie co najmniej 2 godzin przed, a najlepiej po antybiotyku, tak aby miał on czas się wchłonąć.

Poza tym:

  • tetracykliny mogą wpływać na skuteczność leków antykoncepcyjnych, osłabiają skuteczność tabletek antykoncepcyjnych ( wskazane jest stosowanie w czasie antybiotykoterapii oraz 7 dni po niej, dodatkowej niehormonalnej antykoncepcji)
  • nasilają toksyczne działanie niektórych silnych leków, jak np. metotreksatu
  • potęgują nefrotoksyczne i hepatotoksyczne działanie innych leków

Uwaga!!!
Ważne jest, aby pamiętać, że podczas stosowania tetracyklin nie powinno się przeprowadzać badania moczu na obecność glukozy, urobilinogenu, białka czy katecholamin - tetracykliny mogą fałszować te wyniki.

Skutki uboczne przyjmowania tetracyklin

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi mogącymi wystąpić po zastosowaniu tetracyklin są dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak:

Zwykle są one łagodne i często ustępują zaraz po zakończeniu leczenia.

Jednak w celu złagodzenia tych dolegliwości, w trakcie antybiotykoterapii warto przyjmować produkty przywracające prawidłową florę bakteryjną, czyli tzw. probiotyki. Należy jedynie pamiętać, aby przyjmować je ok. 2 godziny po podaniu antybiotyku.

Poza tym mogą wystąpić:

Stosowanie tetracyklin uwrażliwia skórę na promienie UV, dlatego też w czasie kuracji tetracyklinami nie należy przebywać na słońcu (dotyczy to także solarium) - w przeciwnym razie na skórze mogą się pojawić trudne do usunięcia przebarwienia.

Inne możliwe działania niepożądane obejmują:

  • hepatotoksyczność – objawem jest żółtaczka i wzrost stężenia enzymów wątrobowych,
  • działanie na szpik – mogą wpływać na szpik kostny powodując niedokrwistość aplastyczną,
  • u niemowląt mogą powodować wzrost ciśnienia śródczaszkowego,
  • działanie teratogenne - tetracykliny są bezwzględnie przeciwwskazane w trakcie ciąży,
  • zespół Fanconiego – występuje on u dzieci, u których podano przeterminowane i źle przechowywane tetracykliny. Pod wpływem światła, powietrza i wilgoci leki te ulegają rozkładowi, przy czym w trakcie tego procesu powstają szkodliwe związki, które uszkadzają przede wszystkim nerki. Zespół ten może wystąpić nawet po miesiącu od przyjęcia ostatniej dawki leku.

W czasie podawania tetracyklin powinno się regularnie kontrolować czynność wątroby, zalecana jest również kontrola czynności nerek i morfologia krwi. W razie potrzeby lekarz może zmodyfikować dawkę lub całkowicie zmienić preparat. Jednak należy pamiętać, że nie wolno tego robić na własną rękę.

Przedawkowanie tetracyklin

W przypadku przedawkowania i pojawienia się jakichkolwiek niepokojących dolegliwości należy natychmiast odstawić lek, zgłosić się do lekarza i przystąpić do działań, które mają na celu jak najszybszego usunięcia z organizmu substancji leczniczej, która jeszcze nie zdążyła się wchłonąć.

W tym celu możliwe jest sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka – ale jedynie u pacjentów przytomnych oraz podanie doustnie węgla aktywowanego, mleka lub związków zobojętniających kwasy żołądkowe.

Postępowanie w zatruciu tetracyklinami jest przede wszystkim objawowe i polega na monitorowaniu i podtrzymywaniu podstawowych czynności życiowych.

Substancje te niestety nie mogą być usunięte z organizmu w procesie hemodializy.

O autorze
Karolina Nowak
Karolina Nowak
Z wykształcenia technik farmaceutyczny. Aktualnie zawodowo spełnia się pracując w aptece. Empatyczna, wrażliwa i lubiąca kontakt z drugim człowiekiem. Prywatnie miłośniczka dobrej książki.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 11/2019 "Zdrowia": padaczka odczarowana, dla kogo przeszczep nerki, e-papieros - nowa plaga, cera wolna od przebarwień, porażka źródłem sukcesu, lunchbox wegetarianina. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 11/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE