Dieta w chorobach nerek (nerkowa) - zasady

Dieta nerkowa polega przede wszystkim na zmniejszeniu ilości białka. Jej zadaniem jest zapobieganie wytwarzaniu nadmiernej ilości produktów przemiany białkowej, które w przypadku chorób nerek mogą, być toksyczne dla organizmu. Co jeść przy przewlekłej niewydolności nerek? Jakie są zasady diety nerkowej?

Spis treści:

  1. Dieta nerkowa - zasady
  2. Dieta nerkowa - suplementacja
  3. Cztery okresy przewlekłej niewydolności nerek - zalecenia żywieniowe
  4. Dieta nerkowa - produkty zalecane i przeciwwskazane

Dieta nerkowa jest dietą wymagającą dużej znajomości zagadnienia i trudną w samodzielnym opracowaniu. Przynajmniej na początku warto skorzystać z pomocy dietetyka zajmującego się chorobami nerek, który opracuje indywidualną dietę z uwzględnieniem wyników badań chorego i chorób towarzyszących niewydolności nerek.

Posłuchaj o diecie w chorobach nerek, poznaj jej zasady. To materiał z cyklu DOBRZE POSŁUCHAĆ. Podcasty z poradami.

Dieta nerkowa - zasady

Właściwa dieta w schorzeniach nerek ma ogromne znaczenie dla spowolnienia postępowania choroby i uchronienia przed całkowitym zniszczeniem nerek. Oto zasady, których należy bezwzględnie przestrzegać.

  • Energia

Wartość energetyczna diety jest zależna od stopnia odżywienia i aktywności chorego. W związku z tym, że niewydolność nerek bywa następstwem cukrzycy, pacjenci mogą mieć nadwagę, której trzeba się pozbyć.

Schudnięcie do optymalnej masy ciała zmniejsza postęp uszkodzenia nerek i pozwala lepiej kontrolować glikemię. Z drugiej strony bardzo wiele osób chorych jest niedożywionych. Ważne jest, aby zachować odpowiednią podaż energii z diety w celu ochrony przed rozpadem białka ustrojowego.

  • Białko

Najważniejszym zaleceniem diety nerkowej jest ograniczenie białka. Metabolizm białka prowadzi do powstawania mocznika i kreatyniny, które u osób zdrowych usuwane są przez nerki. Niewydolność tego narządu prowadzi do gromadzenia się toksycznych związków w organizmie.

Dieta z nadmiarem białka prowadzi do białkomoczu i gromadzenia się fosforanów, co powoduje odwapnienie kości. Ilość białka w diecie dostosowuje się do GFR, stężenia mocznika i kreatyniny. Im niższy GFR i wyższy poziom mocznika i kreatyniny, tym mniej białka podaje się w diecie. Podawane białko powinno być głównie pochodzenia zwierzęcego, jednak jego źródła jednocześnie muszą zwierać mało fosforu.

  • Tłuszcze

W diecie nerkowej nie ogranicza się tłuszczu. Powinien on dostarczać około 30% dziennego zapotrzebowania na energię. Jeśli chory z niewydolnością nerek jest jednocześnie cukrzykiem, udział tłuszczu powinien być większy, ponieważ w takiej sytuacji niewskazane jest zwiększanie udziału węglowodanów w diecie, a to nimi najczęściej uzupełnia się białko usunięte z diety.

Tłuszcz może wtedy stanowić nawet 55% zapotrzebowania energetycznego. U pacjentów może pojawiać się hiperlipidemia, która jest efektem zmniejszonej aktywności lipazy lipoproteinowej osocza, nietolerancji węglowodanów i hiperinsulinemii.

W związku z tym klasyczne zalecenia wskazują, aby stosować głównie tłuszcze roślinne, a mocno ograniczać zwierzęce w celu zmniejszenia ryzyka miażdżycy. Jednakże nowe badania pokazują, że tłuszcze nasycone i nienasycone tłuszcze w takim samym stopniu oddziałują na ryzyko chorób serca i choroby układu krążenia.

  • Węglowodany

Węglowodany uzupełniają zapotrzebowanie organizmu na energię. Ich ilość dobiera się w zależności od ilości białka i tłuszczu w diecie. Ważne jest, aby spożywane produkty węglowodanowe zawierały mało białka, fosforu i sodu.

Stąd zalecane jest pieczywo niskobiałkowe i niskosodowe, biały ryż, białe makarony, drobne kasze, a ogranicza się wszelkie przetwory z pełnego ziarna zbóż, grube kasze, czy brązowy ryż. Cukry proste (cukier, słodycze, miód, napoje słodzone, soki) nie powinny dostarczać więcej niż 10% energii.

  • Fosfor

Nerki są odpowiedzialne za wydalanie około 70% fosforu. W przewlekłej niewydolności nerek dochodzi do jego retencji, a to z kolei prowadzi do odwapnienia kości, zbierania się złogów wapniowo-fosforowych w sercu, mięśniach i naczyniach krwionośnych.

Należy znacznie ograniczyć pokarmowe źródła fosforu w codziennej diecie. Do żywności bogatej w fosfor zalicza się podroby, sery żółte, sery topione, sery typu feta, żółtka jaj, śledzie, drobne ryby jedzone z ośćmi, rośliny strączkowe, kakao, czekolada, napoje typu cola, brązowy ryż, grube kasze, otręby.

Aby obniżyć stężenie fosforanów, zaleca się stosowanie podczas posiłków preparatów wiążących fosforany w przewodzie pokarmowym.

  • Sód

Wraz z postępem choroby maleje zdolność wydalania sodu, co prowadzi do zwiększonego pragnienia, zatrzymania wody, obrzęków i nadciśnienia tętniczego. Z diety należy wyeliminować produkty z dużą ilością soli, takie jak przetwory mięsne, kiszonki, zupy i sosy w proszku, gotowe mieszanki przypraw, kostki rosołowe, konserwy, marynaty, produkty wędzone, sery żółte, ser feta, przekąski takie jak krakersy, chipsy, solone orzeszki.

Sól do potraw należy ograniczyć, a najlepiej wyeliminować. Spożycie sodu nie powinno być większe niż 1800-2500 mg/dobę.

  • Potas

W okresie schyłkowej niewydolności i skąpomoczu dochodzi do zatrzymywania potasu. Ilość tego składnika należy wtedy ograniczyć do 2000-2500 mg/dobę. Duże stężenie potasu we krwi zagraża życiu, ponieważ zaburza czynność serca.

Produkty bogate w potas, które należy ograniczyć to nasiona roślin strączkowych, kakao, czekolada, orzechy włoskie, suszone śliwki, rodzynki, figi, banany, grzyby, owoce cytrusowe, awokado, pomidory, ziemniaki, warzywa liściaste, marchew, kasza gryczana.

W celu ograniczenia potasu obrane i drobno pokrojone warzywa zalewa się wrzątkiem, moczy przez pół godziny, płucze kilkakrotnie i gotuje do miękkości. Powoduje to jednak znaczne straty witamin.

  • Witaminy i składniki mineralne

Ograniczenia żywieniowe w diecie nerkowej prowadzą do niedoborów wapnia. Zalecana jest suplementacja witaminy D i preparatów wapnia, aby utrzymać optymalną gospodarkę wapniowo-fosforanową.

Z powodu zaburzonego wchłaniania żelaza i braku hormonu erytropoetyny niezbędnego do budowy hemoglobiny konieczne jest suplementowanie zarówno żelaza, jak i erytropoetyny. W diecie nerkowej dochodzi często do niedoborów witaminy B1, witaminy B2, witaminy B6, kwasu foliowego, biotyny i witaminy C.

Ich suplementacja jest zalecana. U chorych mogą pojawić się niedobory cynku, jednak suplementację włącza się dopiero przy jawnych objawach jego niedoboru. Ze względu na obniżone nerkowe wydalanie magnezu może dojść do hipermagnezemii. Wtedy z diety trzeba wykluczyć kukurydzę, mak, buraki, siemię lniane, owies, kakao, orzechy, soję, fasolę, groch, czekoladę, pomidory i koncentrat pomidorowy, natkę pietruszki i korzeń pietruszki.

  • Płyny

Ilość płynów w diecie nerkowej jest uzależniona od ilości wydalanego moczu, obrzęków i nadciśnienia. Dozwoloną ilość płynów na dobę oblicza się, dodając 500 ml do ilości wydalonego w ciągu doby moczu. Trzeba pamiętać, że do bilansu płynów zalicza się woda nie tylko w napojach, ale w zupach, sosach, warzywach i owocach.

Polecamy
jesz co lubisz kulinaria

Autor: Time S.A

Indywidualnie dobrana dieta pozwoli Ci jeść zdrowo i smacznie, nawet gdy lekarz zalecił Ci dietę leczniczą. Skorzystaj z JeszCoLubisz, innowacyjnego systemu dietetycznego online od Poradnika Zdrowie i zadbaj o swoje zdrowie i dobre samopoczucie. Ciesz się profesjonalnie skomponowanym menu i stałym wsparciem dietetyka już dziś!

Dieta nerkowa - suplementacja

Zalecane dawki suplementacyjne witamin u osób z przewlekłą niewydolnością nerek niezależnie od stanu zaawansowania choroby:

Witamina Zalecana dzienna dawka suplementacyjna
B1 1,1, - 1,2 mg
B2 1,1 – 1,3 mg
B5 5 mg
B6 10 mg
B12 2,4 µg
C 75 – 90 mg
PP 14 – 16 mg
H 30 µg
Kwas foliowy 1 mg
A Nie suplementować
E 400 – 800 j.m.
D w postaci aktywnej 0,25 – 1 µg
K Nie suplementować

Cztery okresy przewlekłej niewydolności nerek - zalecenia żywieniowe

  • Okres I (niewydolność utajona) – brak specjalnych zaleceń żywieniowych, białko w normie fizjologicznej – od 0,8 do 1,0 g/kg należnej masy ciała;
  • Okres II (niewydolność wyrównana) – ograniczenie białka do wartości 0,6 – 0,8 g/kg n.m.c., ograniczenie fosforu, suplementowanie witaminy D;
  • Okres III (niewydolność niewyrównana) – dieta ubogobiałkowa, zawierająca 0,6 g/kg n.m.c. białka dziennie, ograniczenie fosforu, potasu, sodu, wzbogacana bogatoenergetycznymi, ubogobiałkowymi preparatami przemysłowymi;
  • Okres IV (niewydolność schyłkowa) – ograniczenie białka do ilości 0,3 – 0,6 g/kg n.m.c., ograniczenie sodu, potasu, fosforu i płynów, wprowadzenie preparatów ketoaminokwasów egzogennych w ilości 15-20 g dziennie (ketoaminokwasy to związki o budowie bardzo podobnej do aminokwasów, w których jedna grupa aminowa zastąpiona jest grupą ketonową; przy niedoborach aminokwasów z diety są one metabolizowane tak samo, jak aminokwasy, jednak bez powstawania szkodliwych związków azotowych); konieczne leczenie nerkozastępcze

Dieta nerkowa - produkty zalecane i przeciwwskazane

Zalecane Przeciwwskazane
Białko
Cielęcina chuda, wieprzowina chuda, wołowina chuda, kurczak bez skóry, królik, ryby, mleko, sery twarogowe, ziarniste, białko jaj Podroby, sery żółte, sery topione, sery typu feta, żółtka jaj, śledzie, drobne ryby jedzone z ośćmi
Produkty węglowodanowe
Pieczywo niskobiałkowe, mąka pszenna typ 500 i 750, ryż biały, kasza manna, makaron dwujajeczny, chleb żytni jasny, bułki kajzerki, chleb pszenny, chleb baltonowski, chleb zwykły, chleb mazowiecki, chleb wiejski, ziemniaki Ryż brązowy, chleb graham, mąka razowa, pełne ziarna zbóż, płatki owsiane, żytnie, mąka zytnia, grube kasze, muesli, chleb chrupki, pumpernikiel, chleb żytni razowy, chleb z ziarnami, zarodki, otręby
Warzywa
cebula, ogórek świeży, sałata, kapusta pekińska, papryka zielona, brukselka, kalafior, kapusta biała, szpinak, rzodkiewka, por, cukinia, papryka czerwona, kapusta czerwona, dynia, rzepa, marchew, pomidor, kalarepa, kapusta włoska, cykoria, buraki Kukurydza, kiełki, seler korzeniowy, groszek zielony, brokuły, korzeń pietruszki, czosnek, soczewica, groch, fasola, soja, ciecierzyca, pieczarki, grzyby suszone
Owoce, orzechy i pestki, czekolada
Czarne jagody, gruszka, mango, cytryna, arbuz, truskawki, jabłko, winogrona, czereśnie, poziomki, wiśnie, pomarańcza, mandarynka, banan, brzoskwinia, maliny, kiwi, śliwki, nektarynka, ananas, agrest, papaja, porzeczki czerwone, porzeczki białe, morele, grejpfrut, melon Porzeczki czarne, czekolada, kakao, orzechy, migdały, sezam, mak, pestki dyni, słonecznika itp.
Tłuszcze
Oleje roślinne, margaryny miękkie, masło, majonez Margaryny twarde
Produkty mleczne
Mleko owcze, mleko krowie, maślanka, napoje mleczne, mleko zagęszczone niesłodzone, kefir, jogurty owocowe, jogurty naturalne, mleko w proszku Mleko kozie

Źródła:

  1. Ciborowska H., Rudnicka A., Przewlekła niewydolność nerek, w: Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2014
  2. P. Dąbrowski, M. Olszanecka-Glinianowicz, J. Chudek, Żywienie w przewlekłej chorobie nerek, Endokrynologia [w:] Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2011, tom 7, nr 4 - dostęp on-line
  3. Dieta niskobiałkowa, dietetyczny plan na zdrowie, Szpital Uniwersytecki w Krakowie - dostęp on-line
  4. Prof. Ryszard Gellert: Dajmy czas nerkom – odroczmy progresję choroby - dostęp on-line
O autorze
Aleksandra Żyłowska-Mazgaj dietetyk
Aleksandra Żyłowska-Mazgaj, dietetyk
Technolog żywności, dietetyk, edukator. Absolwentka Biotechnologii na Politechnice Gdańskiej i Usług żywieniowych na Akademii Morskiej. Zwolenniczka prostej, zdrowej kuchni i świadomych wyborów w codziennym odżywianiu. Do moich głównych zainteresowań należy budowanie trwałych zmian nawyków żywieniowych oraz indywidualne komponowanie diety zgodnie z potrzebami organizmu. Bo nie dla każdego to samo jest zdrowe! Uważam, że edukacja żywieniowa jest bardzo istotna, zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Koncentruję swoje działania na szerzeniu wiedzy o żywieniu, analizuję nowe wyniki badań, samodzielnie wnioskuję. Wyznaję zasadę, że dieta to styl życia, a nie ścisłe przestrzeganie posiłków z kartki. W zdrowym i świadomym odżywianiu zawsze jest miejsce na pyszne przyjemności.
Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

Czytaj e-wydanie cenie 1,00 zł i zyskaj dostęp do numerów archiwalnych! W nr 6/2020 "Zdrowia" m.in.: jak działają jelita, 10 pytań o wazektomię, uzależnienia a płeć, dłonie pod ochroną, ćwiczenia na smukłe nogi. "Zdrowie" to 76 stron rzetelnej wiedzy!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie  6/2020
KOMENTARZE
Kimonka
|

Przy nerkach warto tez pamietac o piciu wody i rozsadnym spozywaniu plynow - tak aby dostarczac ich, ale nie przeciazac pracy nerek. Plus nerki pracują lepiej w pozycji lezącej organizmu.

Mahdalene
|

Witam serdecznie, jaką dietę Pani stosuje przy wielotorbielowatości? Dziękuję.

ole
|

Dieta to jedzenie wszystkiego lecz w małych ilościach

Niezdrowa
|

Artykuł mnie bardzo zawiódł,bo nie ma w nim nic oprócz zakazów...Żadnych wskazówek,jak powinien wyglądać jadłospis,co wolno jeść.

Jo
|

Tak naprawdę to tylko na wodzie chyba pozostaje żyć,żeby przeżyć.

ewaadamczak19@gmail.com
|

bardzo proszę o informacje ile powinna wynosić kreatynina u osoby z jedną nerką

G.D.
|

Proszę koniecznie zgłosić się do poradni nefrologicznej i zapytać specjalistę . Z tego co wiem torbieli się nie usuwa tylko co jakiś czas kontroluje stan zdrowia. Na ogół można z nimi normalnie żyć i w niczym nie przeszkadzają ale trzeba stan nerek kontrolować. Sama mam wielotorbielowatość nerek, stosuję dietę i mam się dobrze. Powodzenia i zdrowia.

evelina
|

taka sytuacja jest najpowazniejsza Nie trzeba zwlekac ale natychmiast isc do lekarza lub szpitala.Mialam taka sama sytuacje okazalo sie ze to nowotwor nerki.Jestem juz 2 miesiace po usunieciu.
Jezeli ktos krwawi nie czekajcie to jest jedna odpowiedz, albo uszkodzenie nerki albo nowotwor czasem moze byc pecherz, ale rzadko.

verona
|

Bardzo proszę podaj jaką kurację Tobie zastosowano, jaką dietę, czy nowotwór był złośliwy ? Zachorowała moja mama i wszystko mnie interesuje na ten temat.

jurek
|

witam ja 8 lat temu miałem to samo i wykryto mi raka nerkę usunięto i jakoś ciągnę życzę zdrowia jurek