KLIRENS KREATYNINY (GFR) - badanie wykrywające choroby nerek

Monika Majewska

Klirens kreatyniny to badanie, którego celem jest określenie zdolności filtracji nerkowej (klirens, badanie GFR), czyli zdolności nerek do wydalania kreatyniny wraz z moczem w określonym czasie, a co za tym idzie - ocena ich funkcjonowania. Niewłaściwy poziom kreatyniny zwykle jednoznacznie wskazuje na choroby nerek, dlatego jest to podstawowe badanie, które wykonuje się przy podejrzeniu ich dysfunkcji. Na czym polega klirens kreatyniny i jak interpretować wyniki?

Klirens kreatyniny to badanie, którego celem jest określenie zdolności nerek do oczyszczania krwi (fachowo wartości przesączania kłębuszkowego - GFR) z kreatyniny w ciągu doby, poprzez obliczenie stosunku stężenia kreatyniny we krwi do jej stężenia w moczu. W ten sposób można ocenić, czy nerki funkcjonują prawidłowo.

Kreatynina jest produktem przemiany kreatyny - białka, które jest składnikiem komórek mięśniowych. Jej stężenie zależy od wieku (większe będzie u osób młodszych niż u starszych), ilości wody w przestrzeni pozakomórkowej, masy mięśniowej (większy będzie u mężczyzn niż u kobiet i dzieci) i ilości zjadanego mięsa (im więcej go w diecie, tym wyższy poziom kreatyniny). Codziennie ok. 1-2 proc. kreatyny jest przekształcane w kreatyninę, która dostaje się do krwi, a następnie zostaje przefiltrowana przez kłębuszki nerkowe i wydalona wraz z moczem. W przypadku znacznego ograniczenia filtracji nerkowej obserwuje się przekroczenie norm dla stężenia kreatyniny we krwi i obniżenie wartości GFR.

Klirens kreatyniny - wskazania do badania

Wskazaniem do badania GFR jest podejrzenie niewydolności nerek. W związku z tym do lekarza po skierowanie powinny się zgłosić osoby, którym dokuczają obrzęki, szczególnie wokół oczu, na twarzy i na nadgarstkach, a także osoby, które oddają pieniący się lub ciemny mocz albo zauważyły zmniejszenie objętości wydalanego moczu i dodatkowo mają problem z jego oddawaniem (np. z powodu uczucia pieczenia). Są to bowiem najczęstsze objawy zaburzenia funkcji nerek.

Wskazaniem do badania jest także konieczność zastosowania leków, których dawkę należy dostosować do wielkości filtracji kłębkowej.

Klirens kreatyniny - na czym polega badanie?

Badanie polega na pobraniu krwi i oddawaniu moczu powstającego w ciągu 24 godzin, począwszy od drugiej mikcji w dniu poprzedzającym badanie (pierwszą porcję moczu należy oddać normalnie do toalety), a skończywszy na pierwszej w dniu badania. Dobowa (24-godzinna) zbiórka moczu jest konieczna, ponieważ ilość kreatyniny w moczu waha się w ciągu dnia. Zbierając wszystkie próbki moczu, można ocenić średnie stężenie kreatyniny w ciągu całej doby, co jest lepszym wyznacznikiem funkcji nerek. Wyniki badania są nieważne, jeżeli zbiórka moczu nie jest kompletna.

To ci się przyda

Jak oblicza się klirens kreatyniny?

Wynik badania uzyskuje się, korzystając z następującego wzoru:

C (klirens kreatyniny) = Q : P, gdzie:

P = stężenie kreatyniny w surowicy

Q = ilość wydalonej kreatyniny w jednostce czasu, którą oblicza się ze wzoru: V (stężenie kreatyniny w moczu) * U (objętość moczu).

Jednak zbiórka dobowa moczu zwykle jest obarczona błędem, dlatego obliczając klirens kreatyniny, najczęściej wykorzystuje się wzór Cockcrofta-Gaulta, który pozwala na obliczenie ilości przepływającej przez nerki krwi w określonej jednostce czasu (stężenie kreatyniny w surowicy krwi jest wielkością względnie stałą):

Ccr (klirens kreatyniny) = (140 - wiek) * masa ciała : (72 * stężenie kreatyniny w mg/dl we krwi)

Następnie otrzymany wynik należy pomnożyć przez wskaźnik płci - 0,85 (dla kobiet) lub 1,0 (dla mężczyzn).

Norma to 80-120 ml/min (oznacza to, że w ciągu jednej minuty przez nerki "przepływa" 80-120 ml krwi) z poprawką na powierzchnię skóry pacjenta.

Przy podejrzeniu niewydolności wydalniczej nerek, należy wziąć pod uwagę także dolegliwości pacjenta, badanie przedmiotowe, dodatkowe parametry czynności nerek, np. mocznik, i badanie ogólne moczu.

Klirens kreatyniny - interpretacja wyników badań

Obniżony klirens kreatyniny może wystąpić w przypadku zmniejszenia dopływu krwi do nerek, zastoinowej niewydolności serca, niedrożności w obrębie nerki, ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek i infekcji dróg moczowych.

Podwyższony klirens kreatyniny może występować podczas ciąży, ćwiczeń fizycznych oraz u osób spożywających dużo mięsa.

Warto wiedzieć, że stężenie kreatyniny mogą obniżyć niektóre leki, takie jak antybiotyki (np. aminoglikozydy i efalosporyny), cymetydyna, cisplatyna (lek stosowany w chemioterapii). Z kolei środki odwadniające (diuretyki) mogą podwyższyć wynik tego badania.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Elear
|

Poziom kreatyniny w surowicy to nie to samo co klirens czyli eGFR. Sam(a) się pogubiłeś/aś w jednostkach: kreatynina oznaczana w mg/dl, zaś GFR - ml/min

as
|

Błąd tkwi w kolejności wykonywania działań, brakuje nawiasów

Remigiusz1940
|

Nie ma dobrego wzoru na określenie Ccr drogą pośrednią. Sam poziom kreatyniny we krwi ma różne wartości referencyjne - w zależności od metody pomiaru. Dlatego np. górne wartości prawidłowego poziomu kreatyniny wahają się między 1,2 do 1,4 - w zależności od metody stosowanej w danym laboratorium. A wzór jest "uniwersalny" - niezależny od metody. Mnożniki zależne od płci są próbą wybrnięcia z trudności związanej z określeniem relacji między ilością masy mięśniowej a tkanek innych (głównie tłuszczowej i kostnej). Kreatyninę produkują PRACUJĄCE mięśnie. Można być umięśnionym i "uwięzionym" np. przez chorobę w łóżku i mieć produkcję kreatyniny małą. Można zaś ćwiczyć intensywnie i osiągnąć wysoką produkcję kreatyniny. Ważna jest relacja między produkcję kreatyniny, a jej wydalaniem. Bez zbadania poziomu wydalanej kreatyniny z moczem na te wszystkie wzory można popatrzeć z przymrużeniem oka. Dlatego jedynie sensownym badaniem sprawności nerek jest BEZPOŚREDNIE BADANIE klirensu kreatyniny. I jeszcze jedna sprawa - sam poziom kreatyniny można sobie "zbić" pijąc dużo płynów i stosując diuretyki. Znam przypadek, że osoba mając poziom kreatyniny 1,9 mg/dl po trzech dniach "zjechała" na 1,4 mg/dl pijąc bogate w elektrolity płyny w ilości 6 l / dobę i stosując diuretyk. Jak do tego ma się przedstawiony wzór? Jest do niczego. Nie stanowi oceny sprawności nerek. Lepiej jednak "po staremu" zrobić sobie dobową zbiórkę moczu i wtedy diagnostyka będzie i łatwiejsza i pewniejsza.

JOTWU
|

norma kreatyniny w surowicy jak podają wyniki badań mojej krwi wynosi: 0,70 do 1,20 mg/dl
wg waszego wzoru: Ccr (klirens kreatyniny) = (140 - wiek) * masa ciała : (72 * stężenie kreatyniny w mg/dl we krwi)
Mam 77 lat, masę ciała 75 kg więc norma klirens powinna wynosić :
od (140-77)*75/(72*0,70) = 93,75 ml/min
do (140-77)*75/(72*1,2) =54,69 ml/min
a tymczasem podajecie normę klirens 80 do 120 ml/min
Gdzie tkwi błąd?
Pozdrawiam