Kwas foliowy (witamina B9): właściwości. Jaka jest rola kwasu foliowego?

2019-03-20 10:21 Monika Majewska

Kwas foliowy, inaczej witamina B9, witamina B11 lub folacyna, jest potrzebny każdemu człowiekowi, wszystkim komórkom organizmu. Niestety prawie wszyscy cierpią na niedobór tej witaminy. Brak kwasu foliowego jest szczególnie groźny dla kobiet w ciąży, może bowiem spowodować poważne wady płodu. Jaka jest rola kwasu foliowego?

Kwas foliowy (witamina B9, witamina B11, witamina M, folacyna lub folian) jest potrzebny każdej komórce naszego ciała, od poczęcia do późnej starości. W zasadzie to nie jeden związek chemiczny, ale cała grupa obejmująca około 20 pochodnych pteryny – substancji, która m.in. barwi skrzydła motyli. Kwas foliowy występuje w tkankach wielu roślin i zwierząt. Po raz pierwszy wyodrębniono go w latach czterdziestych z liści szpinaku. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa folium, czyli liść. Pod względem fizycznym kwas foliowy jest jasnożółtą substancją rozpuszczalną w wodzie.

Kwas foliowy: rola w organizmie

Kwas foliowy bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych, z których powstaje DNA, nasza genetyczna matryca. Tym samym reguluje wzrost i funkcjonowanie wszystkich komórek. Kwas foliowy z witaminą B12 uczestniczy też w tworzeniu i dojrzewaniu czerwonych krwinek, ma zatem działanie krwiotwórcze. Bez niego grozi nam anemia. Naukowcy uważają również, że witamina B9 prawdopodobnie chroni organizm przed rozwojem nowotworów, obniża m.in. ryzyko występowania raka szyjki macicy.

Kwas foliowy a poziom homocysteiny

Kwas foliowy wraz z innymi witaminami z gruby B wpływa też na poziom homocysteiny – aminokwasu, od którego zależy stan naszego zdrowia. O ile średnie i niskie stężenia tego aminokwasu nie stanowią dla nas zagrożenia, o tyle jego wysokie stężenie może zaburzać procesy fizjologiczne komórek. W szczególności dotyczy to tkanek podlegających intensywnemu rozwojowi.

Poziom kwasu foliowego w organizmie spada, gdy żyjemy w stresie, pijemy kawę i alkohol, palimy papierosy, zażywamy kwas acetylosalicylowy i niektóre środki antykoncepcyjne. Jego zapasy uszczupla zła dieta i ciągłe odchudzanie.

Ostatnie badania naukowe dowodzą, że podwyższone stężenie homocysteiny często towarzyszy chorobom serca, zawałom, wylewom i zakrzepom żylnym. Aminokwas ten może bowiem ułatwiać utlenianie „złego” cholesterolu, który w takiej formie ma większy wpływ na powstawanie zmian miażdżycowych. Ponadto homocysteina przyśpiesza rozwój miażdżycy, uszkadzając naczynia krwionośne i obniżając poziom tlenku azotu – związku, który je rozszerza.

Organizm ma dwa mechanizmy utrzymywania bezpiecznego poziomu homocysteiny. Może ją przetwarzać w cysteinę występującą w niemal wszystkich białkach, zwłaszcza w keratynie włosów, lub w metioninę. Z metioniny, na drodze przemian, powstaje kojąca serotonina, dzięki której zapadamy w głęboki i relaksujący sen, oraz noradrenalina wpływająca na naszą dzienną aktywność. Oba te związki, zaliczane do tzw. hormonów szczęścia, odgrywają ważną rolę w systemie nerwowym i dbają o nasze dobre samopoczucie. Stwierdzono np., że niedobór kwasu foliowego często zdarza się u osób z depresją.

Kwas foliowy - objawy i skutki niedoboru

Niedobór kwasu foliowego w organizmie może prowadzić do niedokrwistości, zaburzeń degeneracyjnych, chorób układu krążenia, osteoporozy, a nawet nowotworów. U kobiet we wczesnym okresie ciąży niedobory tej witaminy zwiększają ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu.

Ważne

Zażywaj kwas foliowy zanim zajdziesz w ciążę!

Dla dobra swojego dziecka musisz zażywać kwas foliowy. Już między 17. a 30. dniem po zapłodnieniu powstaje u niego zalążek układu nerwowego, zwany cewą nerwową. Przekształca się ona później w rdzeń kręgowy i mózgu.

Wrodzone wady cewy nerwowej (WCN) są skutkiem zakłócenia procesu jej „zamykania". Wówczas do mózgu i rdzenia kręgowego dochodzi płyn owodniowy. Rozwój tych narządów zostaje zatrzymany. Prowadzi to do powstania przepuklin mózgowo-rdzeniowych, bezmózgowia oraz rozszczepu kręgosłupa. Dziecko urodzone z bezmózgowiem może przeżyć tylko kilka godzin. Rozszczep kręgosłupa natomiast powoduje zwykle paraliż dolnej części ciała, często w połączeniu z upośledzeniem umysłowym.

W Polsce wady te występują dość często, przeciętnie w 1–2 przypadkach na 1000 urodzeń. By im zapobiec, wszystkie kobiety co najmniej na kilka miesięcy przed planowaną ciążą muszą codziennie przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego. Dzięki temu mogą aż o 75 proc. zmniejszyć ryzyko wystąpienia wady cewy nerwowej u dziecka.

CZYTAJ WIĘCEJ>>KWAS FOLIOWY ważny przed ciążą i w ciąży

Kwas foliowy - objawy i skutki nadmiaru

Nadmierne  spożycie  syntetycznego  kwasu  foliowego może maskować objawy niedoboru witaminy B12, co  utrudnia diagnostykę i uniemożliwia zapobieganie nieodwracalnym procesom degeneracyjnym w układzie nerwowym. Ponadto nadmiar kwasu foliowego przy wczesnych zmianach nowotworowych może nasilać proces karcinogenezy.

Kwas foliowy - w czym występuje? Źródła witaminy B9

Bogatym źródłem folianów w diecie są ciemnozielone warzywa, produkty zbożowe z pełnego przemiału, nasiona roślin strączkowych i owoce.

Niestety, dość łatwo rozpada się pod wpływem wyższej temperatury i światła słonecznego. Zbyt długie przechowywanie żywności może zniszczyć połowę zawartego w niej kwasu foliowego, a podczas gotowania tracimy go nawet w 70 proc. Najmniejsze straty folianów dotyczą produktów nisko przetworzonych,  typu surówki warzywne  (około  5 proc.), największe – produktów duszonych i gotowanych (50–80 proc.). Organizm nie jest w stanie długo magazynować tej witaminy. Należy ją więc dostarczać codziennie, czyli jeść jak najwięcej surowych warzyw, zwłaszcza tych, w których występuje także witamina C (jej dodatek do pewnego stopnia chroni kwas foliowy przed rozpadem).

Co ciekawe, nasz organizm jest w stanie przyswoić tę witaminę z jedzenia tylko w 50 proc., natomiast w postaci syntetycznej – prawie w 100 proc. Dlatego, nawet jeśli nasza dieta jest bogata w kwas foliowy, przyda się nam również dodatkowe wsparcie.

To ci się przyda

Kwas foliowy - dawkowanie. Zalecane dzienne spożycie (RDA)

  • dzieci: od 1. do 3. roku życia - 150 μg; od 4. do 6. roku życia - 200 μg; od 7. do 9. roku życia - 300 μg
  • chłopcy: od 10. do 12. roku życia - 300 μg; od 13. do 18. roku życia - 400 μg
  • dziewczęta - od 10. do 12. roku życia - 300 μg; od 13. do 18. roku życia - 400 μg
  • mężczyźni: 400 μg
  • kobiety: 400 μg
  • kobiety w ciąży: 600 μg
  • kobiety karmiące - 500 μg

Źródło: Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2012

Kwas foliowy - kiedy zacząć suplementację?

Rozwijamy nasz serwis dzięki wyświetlaniu reklam.

Blokując reklamy, nie pozwalasz nam tworzyć wartościowych treści.

Wyłącz AdBlock i odśwież stronę.

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 9/2019 "Zdrowia": jak leczyć schorzenia stóp, fakty o chorobie Hashimoto, czerniak pokonany, miłość w jesieni życia, co mówią nasze sny, pomidory palce lizać. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i praktycznych wskazówek!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 9/2019
KOMENTARZE
klocekzaq1
|

"Kwas foliowy bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych, z których powstaje DNA, nasza genetyczna matryca." Serio? Kto to pisał, gimnazjalista? Od kiedy to DNA powstaje z kwasów nukleinowych? Z tego co wiem, kwasem nukleinowym jest właśnie DNA i RNA, które składają się z nukleotydów. Proszę nie wymyślać nowej biochemii, dziękuję i pozdrawiam.

Beata
|

Musisz brac kwas foliowy juz na kilka miesiecy przed ciaza!Tak, bo kazda ciaza swiata jest planowana z conajmniej rocznym wyprzedzeniem...

Cezar
|

Tak, ludzie rodzą się od tysięcy lat, ale ponieważ dawniej nie wiedziano, co to kwas foliowy (jak również inne składniki) i czym skutkuje jego (ich) niedobór, dlatego była bardzo duża śmiertelność niemowląt, jak również bardzo dużo dzieci rodziło się niedorozwiniętych, kalekich. Teraz nie ma takich problemów w tak dużej liczbie, jak dawniej.

ktoś
|

czyli spałam 8 a teraz 12 i jestem szczęśliwa jak mało do szczęścia potrzeba

Tadek
|

Ale Wy Baby jesteście zmanipulowane,
jak ludzie się rodzą od tysięcy lat,
tak dopiero teraz wynaleźli kwas foliowy w tabletach bez którego nie można się rozmnażać
niezły myk firm farmaceutycznych !
hahahaaaaaa

BENIA
|

to skąd go brały tfoje praprapra...babki ???????

paweLL
|

ludzkość istnieje od długo więcej niż człowiek pojął co to woda a nie kwas foliowy, więc teraz wynaleźli niedobór KF, czy jak ?

rolka
|

Im wcześniej przed planowaną ciążą zaczniemy brać kwas foliowy tym lepiej , ja brałam chyba nawet z rok przed poczęciem, bo z pozywienia bardzo mało folianów trafia do organizmu

dżoana
|

kwas foliowy jest bardzo ważny jeśli chodzi o zdrowie naszego dziecka, w sumie to ważniejsze jest przyjmowanie kwasu jeszcze kiedy staramy się o dziecko a nie kiedy już w ciąży jesteśmy, bo jak już w ciąży będziemy to czasami ciężko wpłynąć na zahamowanie rozwoju wad cewy nerwowej.

Asia
|

To Ci się pomyliło z wit B12. Prawie wszystkie artykuły w internecie o kwasie foliowym kompletnie mijają się z prawdą. W jednym jakiś cymbał napisał, że kwas foliowy to wit. B12.