Rak jelita grubego coraz częściej dotyka osoby przed 50. rokiem życia. Krwawienie z odbytu, ból brzucha, przewlekła biegunka i niedokrwistość mogą pojawić się nawet dwa lata przed diagnozą. Sprawdź, kiedy zgłosić się do lekarza i wykonać badania przesiewowe.
Rak jelita grubego u młodych. Liczba zachorowań rośnie
Rak jelita grubego przez wiele lat był kojarzony przede wszystkim z osobami starszymi. Obecnie lekarze obserwują wzrost liczby zachorowań wśród młodych dorosłych. Naukowcy szacują, że do 2030 roku około 15 proc. wszystkich przypadków raka jelita grubego będzie rozpoznawanych u osób przed 50. rokiem życia. Do czynników zwiększających ryzyko należą predyspozycje genetyczne, historia rodzinna, styl życia oraz wpływ czynników środowiskowych. Mimo że ogólna liczba zachorowań na raka jelita grubego maleje, odwrotny trend obserwowany jest wśród młodszych pacjentów. „Nasze wyniki są ważne i pojawiają się w odpowiednim momencie ze względu na rosnącą liczbę przypadków raka jelita grubego u młodych dorosłych. Świadomość tych objawów może pomóc we wcześniejszym wykrywaniu nowotworu” – mówi dr Cassandra Fritz, współautorka badania i gastroenterolożka z Washington University School of Medicine.
Wczesne objawy raka jelita grubego mogą pojawić się dwa lata przed diagnozą
Objawy raka jelita grubego we wczesnym stadium często pozostają niezauważone lub są przypisywane mniej groźnym schorzeniom. Badanie opublikowane w 2023 roku wskazało cztery objawy alarmowe, które mogą pojawić się od trzech miesięcy do dwóch lat przed rozpoznaniem nowotworu. Są to ból brzucha, krwawienie z odbytu, przewlekła biegunka oraz niedokrwistość z niedoboru żelaza. Analiza objęła dane ubezpieczeniowe ponad 5 tys. osób, u których rozpoznano raka jelita grubego przed 50. rokiem życia. Wyniki porównano z grupą osób bez nowotworu i bez zwiększonego ryzyka zachorowania.
Niemal połowa uczestników badania miała co najmniej jeden z czterech objawów alarmowych w ciągu trzech miesięcy poprzedzających diagnozę. „Mamy nadzieję, że pacjenci i lekarze będą zwracać uwagę na cztery objawy, które zidentyfikowaliśmy jako związane z rakiem jelita grubego o wczesnym początku. U części pacjentów objawy utrzymywały się przez około dwa lata przed postawieniem diagnozy. Wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie” – podkreśla dr Fritz.
Im więcej objawów, tym wyższe ryzyko raka jelita grubego
Badacze zaobserwowali wyraźną zależność między liczbą objawów a ryzykiem rozpoznania nowotworu. Wystąpienie jednego objawu niemal podwajało ryzyko raka jelita grubego. Dwa objawy zwiększały ryzyko ponad 3,5-krotnie, a obecność trzech lub większej liczby objawów wiązała się ze wzrostem ryzyka ponad 6,5 raza. „Jeśli masz objawy, takie jak krwawienie z odbytu lub przewlekła biegunka, porozmawiaj z lekarzem o badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, niezależnie od wieku” – mówi dr Yin Cao, współautorka badania i profesor chirurgii w Washington University School of Medicine. „Rak jelita grubego nie jest już wyłącznie chorobą osób starszych. Chcemy, aby młodzi dorośli zwracali uwagę na te potencjalnie bardzo istotne objawy i odpowiednio reagowali” – dodaje.
Krwawienie z odbytu nie zawsze oznacza raka jelita grubego, ale wymaga diagnostyki
Objawy związane z rakiem jelita grubego mogą występować również w przebiegu innych chorób przewodu pokarmowego, takich jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, zatrucie pokarmowe czy wirusowe zapalenie żołądka i jelit. „Objawy te nie są charakterystyczne wyłącznie dla raka jelita grubego. Nie istnieje pojedynczy objaw typowy tylko dla tego nowotworu, ponieważ wiele innych chorób może dawać podobne dolegliwości” – wyjaśnia dr Anton Bilchik, chirurg onkolog i kierownik oddziału chirurgii ogólnej w Providence Saint John's Health Center. Ekspert podkreśla, że każda osoba, niezależnie od wieku, powinna jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, jeśli zauważy niepokojące objawy. Nawet jeśli przyczyną okażą się hemoroidy lub inne schorzenie niezwiązane z nowotworem, również mogą wymagać leczenia. Podobne dolegliwości mogą występować także w przebiegu innych nowotworów przewodu pokarmowego, w tym raka żołądka i raka trzustki.
Kolonoskopia po 45. roku życia. Kiedy wykonać badania przesiewowe?
W Polsce bezpłatna kolonoskopia w ramach Programu Badań Przesiewowych Raka Jelita Grubego finansowanego przez NFZ jest przeznaczona dla osób w wieku od 50 do 65 lat oraz dla osób w wieku od 40 do 49 lat, jeśli u ich krewnego pierwszego stopnia rozpoznano raka jelita grubego. Z programu mogą skorzystać osoby bez objawów sugerujących nowotwór jelita grubego, które nie miały wykonanej kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. Na badanie w ramach programu nie jest potrzebne skierowanie. Kolonoskopia obejmuje także pobranie wycinków ze zmian podejrzanych, usunięcie polipów do 15 mm, badanie histopatologiczne pobranego materiału oraz zalecenia dotyczące dalszego postępowania. Jeśli występują objawy alarmowe, takie jak krwawienie z odbytu, przewlekła biegunka, ból brzucha lub niedokrwistość z niedoboru żelaza, nie należy czekać na kwalifikację do programu przesiewowego, tylko zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej lub gastroenterologa w celu diagnostyki.
Wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia. Pięcioletnie przeżycie u osób poniżej 65. roku życia sięga 94 proc., jeśli nowotwór zostanie wykryty i leczony we wczesnym stadium. Rodzaj badań diagnostycznych i leczenia może różnić się w zależności od wieku pacjenta, objawów oraz indywidualnych czynników ryzyka.
Znane osoby, które chorowały na raka jelita grubego
Rak jelita grubego dotknął także wiele znanych osób, co przyczyniło się do zwiększenia świadomości na temat znaczenia badań przesiewowych i szybkiej diagnostyki. W Polsce o swojej chorobie otwarcie mówił Jan Kobuszewski. Aktor usłyszał diagnozę w 1987 roku i dzięki wczesnemu wykryciu oraz leczeniu przez wiele lat pozostawał w remisji. W 2007 roku został ambasadorem kampanii promującej profilaktykę raka jelita grubego i zachęcał Polaków do wykonywania kolonoskopii.
Wśród zagranicznych gwiazd, które zmarły z powodu raka jelita grubego, są Chadwick Boseman, znany z roli Czarnej Pantery w filmach Marvela, Audrey Hepburn oraz Kirstie Alley. Chadwick Boseman usłyszał diagnozę w 2016 roku, mając 39 lat, a informacje o chorobie utrzymywał w tajemnicy aż do śmierci w 2020 roku.
O nowotworach przewodu pokarmowego głośno było również za sprawą Tomasza Jakubiaka. Kucharz poinformował w 2024 roku, że choruje na rzadkiego i agresywnego raka jelita oraz dwunastnicy z przerzutami do kości. Zmarł 30 kwietnia 2025 roku w wieku 41 lat. Historie znanych pacjentów przypominają, że nowotwory przewodu pokarmowego mogą rozwijać się przez długi czas bez wyraźnych objawów i coraz częściej dotyczą osób przed 50. rokiem życia.
