Swędzenie skóry bez wysypki, nasilające się po kąpieli lub połączone z nocnymi potami, może wymagać diagnostyki. Sprawdź, jakie nowotwory mogą powodować świąd i kiedy warto zgłosić się do lekarza.
Swędzenie skóry bez wysypki. Kiedy świąd powinien wzbudzić czujność?
Sporadyczne swędzenie skóry rzadko ma związek z nowotworem. Nie wiadomo dokładnie, jak często świąd jest pierwszym objawem choroby nowotworowej, jednak nawet u połowy osób z przewlekłym lub uogólnionym świądem może występować choroba podstawowa wymagająca diagnostyki. Obejmuje to nie tylko nowotwory, ale także choroby wątroby, nerek oraz schorzenia hematologiczne.
Badanie opublikowane w 2019 roku wykazało, że osoby zgłaszające świąd były niemal sześciokrotnie bardziej narażone na rozpoznanie nowotworu niż osoby bez tego objawu. Najczęściej dotyczyło to nowotworów krwi, nowotworów skóry, raka wątroby, raka pęcherzyka żółciowego oraz raka dróg żółciowych.
Szczególną uwagę warto zwrócić na świąd bez wysypki i pokrzywki, świąd nasilający się po kontakcie z wodą, określany jako świąd wodny, oraz świąd połączony z nocnymi potami. W analizie uwzględniającej pochodzenie etniczne stwierdzono, że u czarnoskórych pacjentów ze świądem częściej rozpoznawano nowotwory skóry, mięsaki tkanek miękkich oraz nowotwory krwi. U białych pacjentów częściej występowały rak wątroby, rak płuca, nowotwory przewodu pokarmowego oraz nowotwory żeńskiego układu rozrodczego, w tym rak jajnika.
Jakie nowotwory powodują swędzenie skóry?
Świąd najczęściej towarzyszy nowotworom krwi, nowotworom skóry oraz nowotworom zaburzającym odpływ żółci. Do nowotworów krwi związanych ze świądem należą chłoniak Hodgkina, chłoniaki nieziarnicze niewywodzące się ze skóry, pierwotne chłoniaki skóry, białaczka limfocytowa, białaczka szpikowa oraz szpiczak mnogi. Szczególnie często świąd występuje przy pierwotnych chłoniakach skóry i białaczce szpikowej.
Chłoniak skóry z komórek T rozpoczyna się w skórze i wywodzi się z limfocytów T. Może powodować zaczerwienienie przypominające wysypkę, łuszczące się plamy lub blaszki oraz guzy. Najczęstszą postacią tej choroby jest ziarniniak grzybiasty. Rzadszy zespół Sézary’ego może prowadzić do erytrodermii, czyli rozległego zaczerwienienia i złuszczania skóry.
Świąd mogą powodować także zespoły mielodysplastyczne związane z obniżoną liczbą krwinek oraz przewlekłe zespoły mieloproliferacyjne, w których dochodzi do nadmiernej produkcji komórek krwi. Część zespołów mielodysplastycznych może z czasem przekształcić się w białaczkę. Niektóre nowotwory krwi, takie jak przewlekła białaczka limfocytowa, rozwijają się powoli i przez wiele lat mogą nie powodować żadnych objawów.
Rak skóry, rak wątroby i rak trzustki mogą powodować uporczywy świąd
Swędzenie skóry często występuje przy raku podstawnokomórkowym i raku kolczystokomórkowym skóry. Rzadziej pojawia się przy czerniaku, ale również może być jednym z jego objawów.
Świąd może wystąpić także przy nowotworach związanych z cholestazą, czyli zaburzeniem odpływu żółci. Gdy drogi żółciowe zostają zablokowane, w skórze gromadzą się kwasy żółciowe, a we krwi wzrasta stężenie bilirubiny.
Do nowotworów mogących powodować cholestazę należą rak wątroby, rak dróg żółciowych, rak trzustki oraz rak pęcherzyka żółciowego. Poza świądem mogą pojawić się także zażółcenie skóry, ciemny mocz, ból brzucha i wodobrzusze. Cholestaza może być również związana z innymi chorobami, w tym zapaleniem wątroby, zapaleniem trzustki i kamicą dróg żółciowych.
Silny świąd pojawiający się w drugiej połowie ciąży wymaga konsultacji z lekarzem. W przypadku cholestazy ciężarnych świąd zwykle rozpoczyna się na dłoniach i podeszwach stóp, a następnie obejmuje pozostałe części ciała.
Świąd może występować przy raku piersi, raku sromu i nowotworach neuroendokrynnych
Świąd okolic intymnych częściej ma inne przyczyny niż nowotwór, ale może być objawem raka sromu lub raka odbytu. Swędzenie nie jest częstym objawem raka piersi, jednak może pojawić się przy zapalnym raku piersi oraz chorobie Pageta piersi.
Zapalny rak piersi jest rzadką i agresywną postacią nowotworu. Może powodować zaczerwienienie jednej piersi, wciągnięcie brodawki i zagłębienia skóry przypominające skórkę pomarańczy. Choroba Pageta piersi obejmuje głównie brodawkę i otoczkę jednej piersi. Początkowo może przypominać wyprysk. Brodawka może być zaczerwieniona, łuszcząca się, a świądowi często towarzyszy pieczenie. Choroba Pageta piersi często współwystępuje z innymi postaciami raka piersi.
Swędzenie może pojawić się także przy nowotworach neuroendokrynnych. U dzieci najczęściej występują one w wyrostku robaczkowym lub płucach, natomiast u dorosłych zwykle rozwijają się w przewodzie pokarmowym. Nowotwory neuroendokrynne mogą prowadzić do zespołu rakowiaka, którego objawami są zaczerwienienie skóry i świąd.
Przerzuty do skóry i wątroby również mogą wywoływać świąd
Swędzenie może wystąpić, gdy nowotwór rozwijający się w innym narządzie daje przerzuty do skóry. Najczęściej przerzuty skórne pochodzą z raka piersi, raka płuca i raka jelita grubego.
Świąd może pojawić się również przy przerzutach do wątroby. Najczęściej przerzutują tam nowotwory jelita grubego, piersi, przełyku, żołądka, trzustki, płuca, nerki i czerniak.
Jak nowotwór powoduje swędzenie skóry?
Za świąd odpowiada kilka mechanizmów. Nowotwory krwi mogą wywoływać zmiany zapalne skóry, takie jak wysypki, grudki i inne wykwity. W przypadku cholestazy do krwiobiegu przedostają się bilirubina i kwasy żółciowe. Niektóre nowotwory, takie jak ziarniniak grzybiasty, mogą prowadzić do uwalniania histaminy przez komórki tuczne.
Świąd może być również objawem zespołów paranowotworowych. Są to objawy pojawiające się poza miejscem występowania guza i związane z substancjami wydzielanymi przez nowotwór lub reakcją przeciwciał skierowanych przeciwko komórkom nowotworowym.
Chemioterapia i radioterapia także mogą powodować świąd
Świąd może być działaniem niepożądanym leczenia onkologicznego. Może pojawić się podczas chemioterapii, szczególnie przy nadwrażliwości na stosowane leki lub w przypadku polekowego uszkodzenia wątroby. Świąd może wystąpić również podczas immunoterapii, zwłaszcza przy stosowaniu interferonu i interleukiny-2.
Radioterapia często powoduje swędzenie skóry na etapie jej gojenia. Objaw mogą wywoływać także leki wspomagające terapię, w tym opioidy stosowane przeciwbólowo oraz leki przeciwwymiotne. Leczenie nowotworu często zmniejsza nasilenie świądu, jednak przy zaawansowanej chorobie objaw może utrzymywać się przez dłuższy czas.
Jak łagodzić swędzenie skóry i kiedy zgłosić się do lekarza?
Łagodzenie świądu zależy od jego przyczyny. Pomocne mogą być kremy i balsamy dostępne bez recepty, skrobia kukurydziana lub talk nakładane na skórę, preparaty miejscowe zawierające glikokortykosteroidy, letnie kąpiele, stosowanie nawilżacza powietrza, luźna odzież oraz chłodne okłady. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić leki przeciwhistaminowe, uspokajające lub przeciwdepresyjne. Stosowana bywa również akupunktura.
Przed zastosowaniem preparatów dostępnych bez recepty warto skonsultować się z lekarzem, ponieważ sposób leczenia zależy od przyczyny świądu.
Swędzenie skóry znacznie częściej ma przyczyny nienowotworowe. Może wynikać z przesuszenia skóry, wyprysku, stresu, zaburzeń lękowych, cukrzycy, chorób tarczycy, infekcji pasożytniczych, chorób nerek lub chorób wątroby.
Konsultacji lekarskiej wymaga świąd utrzymujący się przez kilka tygodni, obejmujący duże obszary ciała, nasilający się po kontakcie z wodą lub towarzyszący nocnym potom, gorączce, utracie masy ciała, zażółceniu skóry, ciemnemu moczowi albo bólowi brzucha.
