- Kardiomiopatia przerostowa była przyczyną 36 proc. potwierdzonych nagłych zgonów sercowych młodych sportowców w jednym z amerykańskich rejestrów
- Pogrubienie mięśnia sercowego może utrudniać odpływ krwi i sprzyjać groźnym zaburzeniom rytmu, w tym migotaniu komór
- EKG może ujawnić zmiany sugerujące kardiomiopatię przerostową, zanim pojawią się objawy
- Wytyczne z 2024 r. nie zalecają automatycznego zakazu aktywności fizycznej u osób z HCM. Możliwość uprawiania sportu wymaga indywidualnej oceny
- W Polsce badania okresowe zawodników obejmują 12-odprowadzeniowe EKG z opisem, wykonywane w określonych odstępach zgodnie z obowiązującymi przepisami
Kardiomiopatia przerostowa (HCM): co to jest i na czym polega?
Kardiomiopatia przerostowa (HCM) to choroba, w której dochodzi do nadmiernego pogrubienia mięśnia sercowego, najczęściej w obrębie lewej komory. Problem polega na tym, że zbyt grube ściany zmniejszają „miejsce” w sercu i utrudniają przepływ krwi. W efekcie serce musi pracować ciężej, żeby skutecznie pompować krew do reszty organizmu.
Można to porównać do pompy, której ścianki z czasem robią się grube i sztywne. W HCM sercu trudniej się rozkurczać i napełniać krwią, więc przepływ nie jest tak swobodny, jak powinien. Choroba często ma podłoże genetyczne i może przez lata przebiegać bez wyraźnych objawów.
Kardiomiopatia przerostowa a sport: dlaczego ryzyko rośnie przy dużym wysiłku?
U młodych sportowców HCM bywa szczególnie groźna, bo duży wysiłek może „uruchomić” wcześniej niewidoczną chorobę. Według danych z Krajowego Rejestru Nagłej Śmierci wśród Sportowców w USA kardiomiopatia przerostowa odpowiada za 36 proc. potwierdzonych nagłych zgonów sercowych w analizowanej grupie.
Podczas intensywnego wysiłku rośnie zapotrzebowanie organizmu na krew i tlen. W HCM pogrubienie mięśnia sercowego może zaburzać jego rozkurcz, a u części osób także utrudniać odpływ krwi z lewej komory.
HCM może zwiększać ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, w tym częstoskurczu komorowego. W niektórych przypadkach arytmia może przejść w migotanie komór i doprowadzić do zatrzymania krążenia. U części osób dochodzi również do zwężenia drogi odpływu krwi z lewej komory, co może powodować zawroty głowy, omdlenia lub duszność, szczególnie podczas wysiłku.
EKG a kardiomiopatia przerostowa: jakie zmiany mogą zaniepokoić?
W przesiewowej ocenie osób aktywnych fizycznie ważną rolę odgrywa klasyczne EKG. Badanie może pokazać zmiany sugerujące kardiomiopatię przerostową, zanim pojawią się objawy albo dojdzie do groźnej sytuacji podczas wysiłku. W opisach dostępnych w bazie PubMed jako sygnały alarmowe wymienia się między innymi patologiczne załamki Q oraz bardzo wysokie lub głębokie wychylenia w zapisie, które mogą wskazywać na przerost komory.
Warto pamiętać, że na początku zmiany w EKG mogą być subtelne albo nieswoiste. Zdarza się, że jedynym sygnałem jest odwrócony załamek T, który łatwo zbagatelizować. Dlatego znaczenie ma opis badania przez doświadczonego medyka, który potrafi odróżnić „serce sportowca” od choroby mięśnia sercowego.
Kardiomiopatia przerostowa a aktywność fizyczna: czy zawsze trzeba rezygnować ze sportu?
Podejście do aktywności fizycznej u osób z HCM zmieniło się w ostatnich latach. Wytyczne ACC/AHA z 2024 r. podkreślają indywidualną ocenę ryzyka zamiast automatycznego zakazu aktywności fizycznej. Możliwość uprawiania sportu, zwłaszcza intensywnego lub wyczynowego, powinna być ustalana wspólnie z lekarzem po uwzględnieniu przebiegu choroby, objawów, wyników badań i ryzyka zaburzeń rytmu.
U części osób z HCM możliwa jest regularna aktywność rekreacyjna, jeśli została dobrana do indywidualnego stanu zdrowia i zaleceń specjalisty. Intensywność wysiłku oraz możliwość uprawiania konkretnej dyscypliny powinny uwzględniać między innymi objawy, wyniki badań i obecność czynników zwiększających ryzyko powikłań.
W praktyce ważne są też konkretne zasady:
- przeprowadzać coroczną, kompleksową ocenę stanu zdrowia u kardiologa
- unikać sportów wyczynowych bez wyraźnej zgody lekarza specjalisty
- znać granice swojego organizmu i nie ignorować takich objawów jak duszność czy ból w klatce piersiowej
- podejmować decyzje o startach w zawodach tylko po konsultacji z ośrodkiem zajmującym się sportowcami z HCM.
Badania sportowe w Polsce: jak często trzeba robić EKG i kto wydaje orzeczenie?
Jeśli dziecko lub osoba dorosła bierze udział we współzawodnictwie sportowym w Polsce, przed rozpoczęciem lub kontynuowaniem treningów i startów może być wymagana odpowiednia ocena lekarska. Zasady wydawania orzeczeń oraz zakres badań zależą od wieku zawodnika i rodzaju uprawianego sportu. W przypadku wątpliwości dotyczących pracy serca lekarz może skierować na dodatkową diagnostykę kardiologiczną.
W ramach badań okresowych zawodnicy przechodzą badania określone w przepisach dotyczących kwalifikacji do uprawiania sportu. Ich zakres i częstotliwość zależą między innymi od wieku oraz rodzaju aktywności sportowej. EKG może być elementem takiej oceny i służyć do wykrywania nieprawidłowości, które wymagają dalszej diagnostyki kardiologicznej.
8
Źródła:
