- National Cancer Institute podkreśla, że markery nowotworowe służą głównie do monitorowania przebiegu i efektów leczenia
- Polskie Towarzystwo Onkologiczne nie zaleca oznaczania markerów u osób bez objawów jako metody wczesnego wykrywania raka
- Wynik badania mogą zafałszować m.in. infekcje i stany zapalne oraz palenie papierosów
- Zamiast markerów lepiej trzymać się badań przesiewowych, takich jak cytologia, mammografia i kolonoskopia
Co to są markery nowotworowe i co pokazuje badanie z krwi?
Markery nowotworowe to substancje, które można wykryć we krwi, moczu albo w tkankach. Mogą je wytwarzać komórki nowotworowe, ale czasem produkuje je też organizm w odpowiedzi na to, co dzieje się w jego wnętrzu. Najczęściej mówi się o markerach białkowych, ale w diagnostyce coraz częściej analizuje się także zmiany genetyczne, które mogą dostarczać ważnych informacji o chorobie.
Badanie markerów może pomóc ocenić, jak agresywny jest nowotwór i jak może reagować na leczenie. National Cancer Institute zaznacza jednak, że nie jest to narzędzie stworzone wyłącznie do stawiania rozpoznania. W praktyce markery wykorzystuje się przede wszystkim do sprawdzania, czy terapia działa i jak zmienia się sytuacja pacjenta w trakcie leczenia.
Czy warto badać markery nowotworowe profilaktycznie, gdy nie ma objawów?
Wiele osób wykonuje markery „na wszelki wypadek”, licząc na wykrycie raka, zanim pojawią się objawy. Polskie Towarzystwo Onkologiczne oraz Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej nie zalecają jednak takiego badania u osób bez objawów. Powód jest prosty: markery mają ograniczoną dokładność, a wynik łatwo błędnie odczytać.
Problem w tym, że takie testy nie zawsze mają wystarczającą czułość, aby wykryć chorobę u każdej osoby, która faktycznie choruje. Zdarza się też sytuacja odwrotna: wynik sugeruje nowotwór u osoby bez choroby, co kończy się stresem i niepotrzebną diagnostyką. National Cancer Institute informuje, że rozwijane są testy typu MCD, które analizują wiele markerów naraz, ale nadal wymagają wieloletnich obserwacji.
Podwyższone markery nowotworowe. Jakie inne przyczyny niż rak?
Podwyższony marker nie musi oznaczać choroby nowotworowej. Na wynik mogą wpływać stany zapalne, infekcje i inne czynniki niezwiązane z rakiem, które podbijają poziom markera w badaniu. Jak opisano w publikacji w EPMA Journal, na wynik mogą wpływać m.in.:
- stany zapalne i infekcje toczące się w organizmie
- problemy z pracą wątroby lub niewydolność nerek
- palenie papierosów (szczególnie w przypadku markera CEA)
- ciąża lub naturalny cykl miesiączkowy u kobiet
- łagodny przerost prostaty lub niedawne badania urologiczne (przy markerze PSA)
- przyjmowanie niektórych leków, na przykład inhibitorów pompy protonowej stosowanych przy zgadze.
Markery nowotworowe w trakcie leczenia. Do czego służą pomiary seryjne?
U osób, które są już w trakcie leczenia, markery mogą być ważnym elementem kontroli przebiegu terapii. Zamiast pojedynczego wyniku lekarze częściej wykonują tzw. pomiary seryjne, czyli oznaczenia powtarzane w określonych odstępach. Dzięki temu można ocenić, czy guz reaguje na leczenie i czy jego masa się zmienia.
National Cancer Institute wskazuje, że markery bywają przydatne także po zakończeniu głównego leczenia, na przykład po operacji lub chemioterapii. Ich kontrola podczas wizyt kontrolnych może pomóc wychwycić wczesne sygnały nawrotu. To daje szansę na szybszą reakcję, zanim zmiany będą widoczne w badaniach obrazowych lub pojawią się objawy.
Jakie badania profilaktyczne zamiast markerów nowotworowych?
Zamiast opierać profilaktykę na samym wyniku z krwi, lepiej wybierać badania przesiewowe o potwierdzonej skuteczności. Polskie organizacje onkologiczne podkreślają, że oznaczanie markerów na własną rękę często oznacza koszt bez realnej korzyści. Jeśli chcesz zadbać o zdrowie, postaw na regularne badania przesiewowe:
- cytologii, która pozwala wykryć zmiany w obrębie szyjki macicy
- mammografii, służącej do kontroli piersi u kobiet
- kolonoskopii, która jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania rakowi jelita grubego
- podstawowej morfologii i badaniu moczu raz w roku
Niepokojący wynik albo nietypowe objawy warto omówić z lekarzem rodzinnym. Na podstawie wywiadu i historii zdrowia może on ocenić, czy w danej sytuacji oznaczenie konkretnego markera jest medycznie uzasadnione. Dzięki temu badanie ma większą wartość i nie jest wykonywane „w ciemno”.
7
Źródła:
