Badanie dotyczyło osób w wieku od 18 do 45 lat z otyłością i wcześnie rozpoznaną cukrzycą typu 2, które nie stosowały insuliny. Ten rodzaj choroby wiąże się z szybszym pogarszaniem kontroli poziomu glukozy, wcześniejszym pojawianiem się powikłań i krótszą oczekiwaną długością życia niż cukrzyca typu 2 rozpoznawana później.
Remisja cukrzycy typu 2 u 54 proc. uczestników
Badanie przeprowadzono w trzech ośrodkach w Wielkiej Brytanii i Kanadzie, związanych z University of Leicester, McGill University w Montrealu oraz University of Alberta w Edmonton. Łącznie 96 osób losowo przydzielono do dwóch grup. Badanie trwało od 24 września 2021 roku do 6 czerwca 2025 roku, a 86 uczestników, czyli 90 proc., zgłosiło się na końcową ocenę.
Średnia wieku wynosiła 38 lat, a przeciętny BMI 35,2 kg/m². W grupie objętej intensywnym programem znalazło się 50 osób, natomiast 46 uczestników otrzymywało standardową opiekę.
Po 24 tygodniach remisję cukrzycy typu 2 stwierdzono u 27 z 50 osób realizujących program, czyli u 54 proc. uczestników. W grupie kontrolnej kryteria remisji spełniły 2 z 46 osób, czyli 4 proc. Po uwzględnieniu różnic między uczestnikami osoby objęte programem miały 21 razy większe prawdopodobieństwo uzyskania remisji niż osoby otrzymujące standardową opiekę.
Za remisję uznawano poziom hemoglobiny glikowanej HbA1c poniżej 6,5 proc. oraz brak konieczności stosowania leków obniżających poziom glukozy przez co najmniej 12 tygodni.
Dieta 800–900 kcal i trzy sesje ćwiczeń tygodniowo
Program składał się z dwóch głównych elementów: diety o bardzo niskiej wartości energetycznej oraz regularnej aktywności fizycznej. Przez pierwszych 12 tygodni uczestnicy dwa razy w tygodniu ćwiczyli pod nadzorem, wykonując zarówno ćwiczenia aerobowe, jak i siłowe. Dodatkowo raz w tygodniu ćwiczyli samodzielnie. Od 13. do 24. tygodnia przechodzili na dietę służącą utrzymaniu masy ciała i kontynuowali aktywność fizyczną samodzielnie.
Wraz z rozpoczęciem diety uczestnicy odstawiali leki obniżające poziom glukozy oraz leki na nadciśnienie, o ile nie występowała u nich albuminuria. Odbywało się to w ramach prowadzonego badania. Dieta dostarczała 30 proc. energii z białka, 50 proc. z węglowodanów i 20 proc. z tłuszczu. Uczestnikom zalecano również picie co najmniej dwóch litrów bezkalorycznych płynów dziennie, a w razie potrzeby mogli stosować preparat z błonnikiem o działaniu przeczyszczającym.
Przez pierwsze dwa tygodnie zwykłe posiłki zastąpiono specjalnie przygotowanymi produktami. Od trzeciego do dwunastego tygodnia kaloryczność pozostała na poziomie 800–900 kcal, ale jadłospis był bardziej urozmaicony. Dozwolony był jeden tradycyjny posiłek dziennie. Całodzienne spożycie białka ze wszystkich źródeł wynosiło od 60 do 90 g, a dieta obejmowała także jedną porcję owoców i dwie porcje warzyw nieskrobiowych.
Uczestnicy stracili średnio ponad 8 kg
Na początku badania średnia masa ciała 47 osób z grupy realizującej program wynosiła 100,7 kg. Po 24 tygodniach było to przeciętnie 92,3 kg, co oznacza spadek o 8,4 kg. W grupie kontrolnej 43 uczestników ważyło na początku średnio 103,2 kg, a po 24 tygodniach 102 kg, czyli o 1,2 kg mniej.
Po uwzględnieniu różnic między grupami osoby objęte intensywnym programem schudły średnio o 7,5 kg więcej niż uczestnicy otrzymujący standardową opiekę. Różnica obejmowała również utratę dodatkowych 6,6 kg tkanki tłuszczowej. Ćwiczenia miały pomóc zachować mięśnie podczas szybkiego odchudzania
Autorzy badania zwracają uwagę, że ograniczenie ilości dostarczanej energii może prowadzić nie tylko do utraty tłuszczu, lecz także beztłuszczowej masy ciała. Po zakończeniu programów odchudzających u większości osób dochodzi później do częściowego lub całkowitego odzyskania utraconej masy ciała, a część danych wskazuje, że przyrost może w większym stopniu dotyczyć tkanki tłuszczowej niż beztłuszczowej. W dłuższej perspektywie może to zwiększać ryzyko sarkopenii.
Z tego powodu w programie szczególne znaczenie miał trening siłowy.
– W badaniu RESET for Remission podczas intensywnego odchudzania skupiliśmy się na ochronie mięśni poprzez trening oporowy. Nasze wyniki wskazują, że przy szybkiej utracie masy ciała możliwe jest zachowanie beztłuszczowej masy ciała i mięśni. Ochrona mięśni podczas odchudzania prowadzącego do remisji może mieć istotne znaczenie dla długoterminowego zdrowia metabolicznego, sprawności fizycznej i dalszego przebiegu choroby. Wymaga to jednak oceny w dłuższym badaniu – zaznaczają autorzy.
Działania niepożądane występowały często, ale nie były ciężkie
Działania niepożądane zgłosiło 43 z 50 osób realizujących program oraz 6 z 46 uczestników z grupy kontrolnej. Najczęściej pojawiały się na początku stosowania diety i obejmowały zaparcia, bóle głowy, zawroty głowy oraz zmęczenie. Według autorów ustępowały z czasem.
Jednocześnie nie odnotowano ciężkich działań niepożądanych związanych z uzyskaniem remisji.
Cukrzyca typu 2 przed 45. rokiem życia wiąże się z większym ryzykiem powikłań
Autorzy podkreślają, że cukrzyca typu 2 rozwijająca się przed 45. rokiem życia stanowi coraz większy problem kliniczny. Wiąże się z większym ryzykiem chorób układu krążenia, większym łącznym obciążeniem powikłaniami oraz gorszymi wynikami zdrowotnymi w dłuższej perspektywie.
– Nasze wyniki pokazują, że połączenie zaplanowanych ćwiczeń aerobowych i siłowych z dietą o niskiej wartości energetycznej jest skuteczne i możliwe do zastosowania u osób z wcześnie rozwijającą się cukrzycą typu 2. Takie podejście może przynosić szerokie korzyści dla zdrowia i samopoczucia, a jednocześnie sprzyjać remisji cukrzycy – podkreślają autorzy badania.
Odsetek remisji należał do najwyższych spośród wyników wcześniej opisywanych w badaniach o podobnym czasie trwania. Naukowcy zwracają również uwagę, że po raz pierwszy podobny efekt uzyskano w wieloetnicznej grupie osób z wcześnie rozwijającą się cukrzycą typu 2.
Potrzebne są dłuższe badania nad remisją cukrzycy typu 2
W badaniu remisję definiowano jako HbA1c poniżej 6,5 proc. oraz brak leków obniżających poziom glukozy przez co najmniej 12 tygodni. Autorzy podkreślają jednocześnie, że po programach odchudzających często dochodzi do częściowego lub całkowitego odzyskania utraconej masy ciała, dlatego potrzebne są dłuższe obserwacje.
Naukowcy chcą sprawdzić, jak trwałe są uzyskane efekty oraz jakie znaczenie zachowanie mięśni ma dla zdrowia metabolicznego, sprawności fizycznej i dalszego przebiegu choroby. Ich zdaniem takie połączenie diety i aktywności może mieć szczególne znaczenie również dla osób planujących ciążę lub mogących zajść w ciążę.
Wyniki badania RESET for Remission opublikowano w „The Lancet Regional Health – Americas” i przedstawiono podczas dorocznego kongresu European Association for the Study of Diabetes w Mediolanie.
