- Zakażenie toksoplazmozą następuje głównie przez zjedzenie brudnych warzyw, surowego mięsa lub picie zanieczyszczonej wody
- Według Narodowego Programu Zdrowia blisko 47 proc. dorosłych Polaków miało już kontakt z tym pasożytem
- Pasożyty w kocich odchodach stają się groźne dla człowieka dopiero po upływie co najmniej 24 godzin
- Typowe objawy to bolesność węzłów chłonnych i mięśni, a w rzadszych przypadkach nagłe pogorszenie widzenia
- Infekcja bywa niebezpieczna dla osób z obniżoną odpornością, wywołując stany zapalne mózgu, drgawki lub dezorientację
Toksoplazmoza: co to za choroba i jak często występuje w Polsce
Toksoplazmoza to choroba pasożytnicza wywoływana przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. U większości osób z prawidłowo działającą odpornością zakażenie przebiega bezobjawowo albo daje skąpe, mało charakterystyczne dolegliwości. Pasożyt może pozostać w organizmie w stanie uśpienia przez całe życie i zwykle nie powoduje problemów, dopóki odporność działa prawidłowo.
W Polsce zakażenie jest częste, co pokazują dane z Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2026. Z badań z lat 2022–2024 wynika, że blisko 47 proc. dorosłych miało kontakt z pasożytem i ma przeciwciała IgG. Odsetek osób z przeciwciałami rośnie wraz z wiekiem.
Dane pokazują wyraźny związek między wiekiem a obecnością przeciwciał po zakażeniu. W grupie 18–29 lat przeciwciała wykryto u około 14 proc. badanych, a po 60. roku życia u ponad 67 proc. To sugeruje, że z wiekiem rośnie szansa kontaktu z pasożytem.
Jak można zarazić się toksoplazmozą: najczęstsze drogi zakażenia
Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową, czyli przez to, co jemy i pijemy. Ryzyko rośnie, gdy żywność nie jest odpowiednio przygotowana, na przykład mięso jest surowe lub warzywa są niedokładnie umyte. Sam kontakt z kotem nie jest zwykle głównym źródłem zakażenia, choć koty biorą udział w cyklu życiowym pasożyta. Najczęstsze drogi zakażenia to:
- spożycie niedogotowanego lub surowego mięsa
- jedzenie nieumytych owoców i warzyw, na których znajdowała się zanieczyszczona ziemia
- picie skażonej wody lub niepasteryzowanego mleka
- przypadkowe wprowadzenie do ust pasożytów znajdujących się w kocich odchodach (np. podczas sprzątania kuwety bez rękawiczek)
Pasożyty wydalane przez koty stają się groźne dla człowieka dopiero po co najmniej 24 godzinach w środowisku zewnętrznym. National Center for Biotechnology Information (NCBI) opisuje ten proces jako sporulację. Dlatego regularne sprzątanie kuwety zmniejsza ryzyko zakażenia, bo pasożyt nie ma czasu, by stać się aktywny.
Objawy toksoplazmozy u dorosłych: na co zwrócić uwagę
U osób ogólnie zdrowych toksoplazmoza może przebiegać bezobjawowo i pozostać niezauważona. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) podaje, że większość osób z prawidłowo działającą odpornością nie ma dolegliwości. Organizm zwykle kontroluje zakażenie, a pasożyt przechodzi w stan uśpienia w tkankach.
U części osób pojawiają się łagodne objawy grypopodobne, które mogą utrzymywać się od kilku tygodni do kilku miesięcy. Typowe są bolesne węzły chłonne i bóle mięśni. Dolegliwości często ustępują, ale pasożyt pozostaje w organizmie i może się uaktywnić, gdy odporność wyraźnie się osłabi.
Objawy mogą dotyczyć także oczu, zarówno przy nowym zakażeniu, jak i przy reaktywacji wcześniejszej infekcji. Toksoplazmoza oczna może powodować zapalenie siatkówki, a w konsekwencji blizny i pogorszenie widzenia. Warto zwrócić uwagę na takie sygnały:
- nagłe pogorszenie lub zamazanie widzenia
- ból oka, szczególnie przy jasnym świetle
- silne zaczerwienienie gałki ocznej
- nadmierne łzawienie.
Czy toksoplazmoza jest groźna dla osób z osłabioną odpornością?
U osób z silnie osłabioną odpornością, na przykład w przebiegu HIV lub podczas przyjmowania leków immunosupresyjnych, toksoplazmoza może mieć ciężki przebieg. W tej grupie zakażenie bywa zagrożeniem dla życia i może dawać objawy ze strony układu nerwowego. Symptomy potrafią pojawić się nagle, dlatego warto znać sygnały alarmowe opisane poniżej.
Ciężki przebieg wiąże się między innymi z ryzykiem stanów zapalnych w mózgu. CDC podaje, że u osób z obniżoną odpornością infekcja może przebiegać gwałtownie i nietypowo. W takiej sytuacji szczególną uwagę zwracają następujące objawy:
- wysoka gorączka i silne bóle głowy
- stany dezorientacji i splątania
- napady drgawek
- uporczywe nudności
- problemy z koordynacją ruchową i równowagą.
Badania na toksoplazmozę: jak wygląda rozpoznanie i interpretacja wyników
Podstawą rozpoznania toksoplazmozy są badania krwi wykrywające swoiste przeciwciała, głównie IgG i IgM. Wynik pomaga ocenić, czy zakażenie jest świeże, czy przebyte w przeszłości. CDC zwraca uwagę, że u osób z bardzo osłabioną odpornością wyniki mogą być niejednoznaczne i wtedy stosuje się między innymi badania PCR lub analizę wycinków tkanek.
Sama obecność przeciwciał IgG nie oznacza choroby, tylko kontakt z pasożytem w przeszłości. Jeśli wynik wskazuje na aktywną infekcję, decyzję o leczeniu podejmuje lekarz. U większości zdrowych dorosłych leczenie nie jest potrzebne, bo organizm kontroluje zakażenie.
W profilaktyce najważniejsze są proste zasady higieny. Myj ręce po pracy w ogrodzie i kontakcie z ziemią, dokładnie płucz warzywa i owoce oraz unikaj surowego mięsa niewiadomego pochodzenia. Jeśli w domu jest kot, kuwetę najlepiej czyścić codziennie, a przy sprzątaniu używać jednorazowych rękawiczek i po wszystkim umyć ręce wodą z mydłem.
7
Źródła:
- NCBI Bookshelf (National Center for Biotechnology Information)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases (NCEZID)
- CDC — Symptoms of Toxoplasmosis (National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases (NCEZID))
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases (NCEZID)
- Narodowy Program Zdrowia na lata 2021–2026 (npz.imw.lublin.pl)
