Ciężkie zaostrzenie POChP może przesądzić o dalszym rokowaniu
POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc, to postępująca choroba układu oddechowego, w której dochodzi do trwałego ograniczenia przepływu powietrza przez oskrzela. Jej rozwój wiąże się najczęściej z wieloletnim narażeniem na szkodliwe substancje, przede wszystkim dym tytoniowy.
Duszność, uporczywy kaszel i odkrztuszanie wydzieliny to jedne z głównych objawów choroby, znacząco ograniczające codzienne życie pacjentów.
Szczególnie niebezpieczne są jednak nagłe zaostrzenia. W ich trakcie stan chorego wyraźnie się pogarsza, niekiedy do tego stopnia, że konieczna staje się hospitalizacja.
To nie jest wyłącznie chwilowy kryzys. Ciężkie zaostrzenie może przyspieszyć postęp choroby, pogłębić niewydolność układu oddechowego i zwiększyć ryzyko śmierci. Według danych przywołanych przez dr. n. med. Aleksandra Kanię, wiceprezesa Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc, prawie połowa pacjentów po ciężkim zaostrzeniu POChP umiera w ciągu kolejnych pięciu lat.
- Zaostrzenie to wielki sygnał ostrzegawczy. Nasz pacjent najpewniej będzie miał poważne problemy, a być może umrze z powodu tej przewlekłej choroby - podkreśla ekspert z Kliniki Pulmonologii i Alergologii Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie. Jak dodaje, mimo postępu w farmakoterapii nie udało się całkowicie wyeliminować tego zagrożenia.
Jednym z podstawowych sposobów leczenia POChP jest terapia wziewna. Szczególne znaczenie ma terapia trójlekowa, czyli połączenie trzech leków podawanych za pomocą jednego inhalatora. To rozwiązanie przynosi korzyści wielu chorym, ale nie u wszystkich zapewnia wystarczającą kontrolę choroby.
Jak wskazuje dr Kania, badania pokazują, że mimo stosowania takiej terapii niemal co drugi pacjent, który doświadcza zaostrzeń POChP, nadal ma kolejne epizody pogorszenia.
Dlatego współczesne podejście do tej choroby musi wykraczać poza samo łagodzenie objawów. Równie istotne staje się ograniczanie czynników, które mogą wywołać zaostrzenie.
Za większością zaostrzeń stoją zakażenia. Szczególnie niebezpieczne są wirusy
Jednym z najważniejszych wyzwań w opiece nad pacjentami z POChP jest zapobieganie infekcjom. Z danych przywoływanych przez eksperta wynika, że aż 80 proc. zaostrzeń tej choroby wiąże się z zakażeniami.
Najczęściej odpowiadają za nie wirusy, między innymi wirus grypy, RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy, oraz rinowirusy. Znaczenie mają również zakażenia bakteryjne, w tym wywoływane przez pneumokoki (Streptococcus pneumoniae).
U osoby z POChP infekcja może doprowadzić do gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. Jej konsekwencje nie muszą kończyć się wraz z ustąpieniem objawów zakażenia. Zaostrzenia mogą przyspieszać rozwój choroby i prowadzić do dalszego ograniczenia funkcji układu oddechowego.
To właśnie dlatego profilaktyka zakażeń powinna być traktowana jako jeden z istotnych elementów opieki nad tą grupą pacjentów. - Mamy także takie narzędzia, z którymi w Polsce niechętnie jesteśmy zaprzyjaźnieni, a ich efektywność i potrzeba zastosowania są niezwykle ważne. Mam tu na myśli szczepienia ochronne - mówi lekarz.
Szczepienia mogą ograniczać ryzyko powikłań POChP
Znaczenie profilaktyki infekcji znajduje odzwierciedlenie w międzynarodowych rekomendacjach GOLD, opracowywanych przez ekspertów zajmujących się przewlekłą obturacyjną chorobą płuc.
Wśród szczepień uwzględnianych w zaleceniach dla pacjentów z POChP znajdują się preparaty chroniące przed:
- grypą,
- COVID-19,
- pneumokokami,
- wirusem RSV,
- krztuścem,
- półpaścem.
Szczególnie dużo uwagi poświęca się szczepieniom przeciw RSV. W ich przypadku dostępne są dowody naukowe najwyższej kategorii. Wskazują one, że szczepienie może mieć znaczenie nie tylko dla ograniczenia zaostrzeń POChP, ale również dla zmniejszenia ryzyka powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego.
Interesujących danych dostarcza analiza duńskich pacjentów z POChP, którzy otrzymali szczepionkę przeciw RSV. Oceniano w niej, czy szczepienie może zapobiegać hospitalizacjom. Jak relacjonuje dr Kania, w analizowanej grupie zaszczepionych osób nie odnotowano hospitalizacji.
To obserwacja, która zwraca uwagę na potencjalne znaczenie profilaktyki zakażeń w tej grupie chorych. W przypadku osób z przewlekłą chorobą układu oddechowego zapobieganie infekcjom może mieć znaczenie nie tylko dla przebiegu samego zakażenia, ale także dla ryzyka kolejnych zaostrzeń.
Eozynofile pomagają wskazać pacjentów, którym może pomóc leczenie biologiczne
Dr Kania podkreśla, że drugim ważnym kierunkiem rozwoju terapii POChP jest leczenie biologiczne. Nie jest ono przeznaczone dla wszystkich chorych. Może natomiast stanowić szansę dla określonej grupy pacjentów, u których za przebieg choroby w dużej mierze odpowiada szczególny rodzaj zapalenia.
POChP jest schorzeniem zapalnym, a w procesach prowadzących do uszkodzenia układu oddechowego uczestniczą różne komórki układu odpornościowego. Jednymi z nich są eozynofile, czyli rodzaj krwinek białych.
U części pacjentów z POChP to właśnie te komórki odgrywają dominującą rolę w procesie zapalnym. Wówczas mówi się o zapaleniu typu 2, określanym również jako zapalenie eozynofilowe.
Ma to istotne znaczenie kliniczne. Pacjenci z takim profilem zapalenia są bardziej narażeni na zaostrzenia choroby i zgon. Według danych przywoływanych przez dr. Kanię nawet 37 proc. osób z POChP może mieć zapalenie typu 2.
Ale: - Nie jest tak, że każdy chory z POChP to chory, który ma otrzymać to leczenie - zaznacza ekspert.
Właśnie dlatego tak ważne jest ustalenie, jaki mechanizm zapalny dominuje u konkretnego pacjenta. Rozpoznanie zapalenia eozynofilowego pozwala wskazać osoby, u których można rozważyć zastosowanie terapii ukierunkowanej na określone elementy odpowiedzi zapalnej.
Dupilumab i mepolizumab to nowe możliwości dla wybranych chorych
Wśród substancji, które mogą pomóc pacjentom z POChP i zapaleniem typu 2, dr Kania wymienia dupilumab oraz mepolizumab. Są to leki biologiczne oddziałujące na konkretne mechanizmy uczestniczące w rozwoju stanu zapalnego.
Ich zastosowanie nie oznacza jednak, że dotychczasowe leczenie można zastąpić nową terapią. Przeciwnie, kwalifikacja do leczenia biologicznego wymaga spełnienia określonych warunków. Pacjent powinien otrzymywać optymalne leczenie podstawowe, w tym terapię trójlekową. Mimo tego musi nadal doświadczać ciężkich zaostrzeń, a badania powinny potwierdzać obecność zapalenia eozynofilowego.
Dopiero połączenie tych elementów pozwala wskazać chorych, którzy mogą odnieść korzyści z takiego postępowania.
Co ważne, ocena liczby eozynofilów nie wymaga skomplikowanej procedury diagnostycznej. Można ją przeprowadzić na podstawie badania krwi. - Wystarczy pobrać próbkę krwi i wykonać morfologię, która sprawdzi, jaka jest liczba komórek zwanych eozynofilami u pacjenta - wyjaśnia dr Kania.
Wynik pomaga ocenić, czy u chorego występuje cecha zapalenia, która może mieć znaczenie przy kwalifikacji do leczenia biologicznego.
Jak podkreśla ekspert, dane dotyczące dupilumabu i mepolizumabu nie ograniczają się już wyłącznie do badań rejestracyjnych. Pojawiają się także analizy z praktyki klinicznej, obejmujące pacjentów leczonych w rzeczywistych warunkach opieki medycznej. Według informacji przywoływanych przez eksperta zastosowanie tych leków wiązało się z istotnym ograniczeniem liczby zaostrzeń POChP.
Polska wciąż ma problem z dostępem do nowoczesnego leczenia
Rozwój terapii biologicznych nie oznacza jeszcze, że wszyscy pacjenci, którzy mogliby z nich skorzystać, mają taką możliwość. Dr Kania zwraca uwagę na różnice w dostępie do tych metod leczenia między Polską a krajami Europy Zachodniej. Jak wyjaśnia, w ostatnich latach udało się znacząco ograniczyć wiele nierówności w opiece zdrowotnej między wschodnią i zachodnią częścią Europy. W przypadku terapii biologicznej dla pacjentów z POChP różnica nadal jednak pozostaje.
To ważny problem z perspektywy chorych, ponieważ nawet właściwe rozpoznanie zapalenia eozynofilowego i spełnienie kryteriów kwalifikacji nie gwarantuje możliwości skorzystania z nowoczesnej terapii.
Do 2050 r. liczba zachorowań na POChP może wzrosnąć o 23 proc.
Dr n. med. Aleksander Kania wskazuje, że potrzeba rozwijania nowych metod leczenia i profilaktyki staje się jeszcze bardziej widoczna, gdy spojrzymy na prognozy dotyczące skali POChP. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) blisko 80 proc. zgonów związanych z przewlekłymi chorobami układu oddechowego przypada na POChP. Z tego powodu choroba powinna być jednym z priorytetów polityki zdrowotnej.
WHO wskazuje na kilka kluczowych zagadnień, którymi powinny zająć się państwa europejskie. Należą do nich między innymi ograniczanie śmiertelności związanej z POChP oraz zmniejszanie nierówności w dostępie do leczenia.
Niepokojące są również prognozy dotyczące przyszłej liczby zachorowań. Według danych przywoływanych przez dr. Kanię do 2050 r. może ona wzrosnąć o 23 proc.
Oznacza to, że systemy ochrony zdrowia będą musiały zmierzyć się z jeszcze większą liczbą pacjentów wymagających długotrwałej opieki. Znaczenia nabiorą zarówno skuteczne leczenie wziewne, zapobieganie zakażeniom, jak i możliwość stosowania terapii biologicznych u chorych spełniających odpowiednie kryteria.
Źródło: Wykład „Złapać” drugi oddech: nowa era w leczeniu POChP w trakcie konferencji zorganizowanej przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia