Dwa leki na alergię mogą łagodzić te same objawy, a jednocześnie zupełnie inaczej wpływać na mózg. Jeden niemal nie powoduje senności, drugi może spowalniać reakcje, utrudniać koncentrację i osłabiać pamięć. Badania obrazowe ujawniają, skąd biorą się te różnice. Szczególną uwagę warto zwrócić na starsze preparaty przeciwhistaminowe, których działanie może być problemem zwłaszcza dla seniorów i kierowców.
Miliony osób na całym świecie przyjmują leki przeciwhistaminowe, aby złagodzić świąd, kichanie, łzawienie oczu czy katar alergiczny. Preparaty te blokują działanie histaminy, substancji uwalnianej przez układ odpornościowy podczas reakcji alergicznej. Nie wszystkie jednak działają w taki sam sposób.
Jak wyjaśnia Dipa Kamdar, profesor nadzwyczajna praktyki farmaceutycznej na Kingston University, różnice dotyczą przede wszystkim wpływu leków na ośrodkowy układ nerwowy. Część substancji może wywoływać senność, pogarszać koncentrację i wydłużać czas reakcji, nawet jeśli osoba przyjmująca lek nie odczuwa wyraźnego zmęczenia.
Które leki na alergię powodują senność? Różnice między preparatami
Pierwsze leki przeciwhistaminowe opracowano w latach 40. XX wieku. Do preparatów pierwszej generacji należą między innymi chlorfenamina, difenhydramina i prometazyna. Substancje te nadal występują w środkach stosowanych przy alergii, przeziębieniu oraz w niektórych lekach nasennych.
W latach 80. i 90. pojawiły się preparaty drugiej generacji, takie jak loratadyna, cetyryzyna i feksofenadyna. Opracowano je między innymi po to, aby ograniczyć działania niepożądane, szczególnie senność.
Przyczyną różnic jest zdolność poszczególnych substancji do przenikania przez barierę krew-mózg. Starsze leki łatwiej przedostają się do mózgu, gdzie blokują receptory histaminowe uczestniczące w utrzymywaniu czuwania i koncentracji.
Feksofenadyna, cetyryzyna i chlorfenamina. Jak mocno wpływają na mózg?
Badania obrazowe pozwoliły określić, jak duża część receptorów histaminowych w mózgu zostaje zablokowana przez konkretne substancje:
- Feksofenadyna: około 2 proc. receptorów histaminowych w mózgu.
- Cetyryzyna: około 24 proc. receptorów.
- Chlorfenamina: od 50 do 60 proc. receptorów.
Wyniki pomagają wyjaśnić, dlaczego niektóre preparaty reklamowane jako niepowodujące senności nadal mogą wywoływać ją u części pacjentów.
Podział na leki usypiające i nieusypiające nie jest więc jednoznaczny. Poszczególne substancje tworzą raczej spektrum, od tych silnie wpływających na czuwanie po preparaty, których oddziaływanie na mózg jest bardzo niewielkie.
Dla osób regularnie stosujących leki na alergię często korzystniejszym wyborem są preparaty drugiej generacji. Nie oznacza to jednak, że każda osoba będzie reagowała na nie identycznie.
Leki przeciwalergiczne a pamięć. Czym jest działanie antycholinergiczne?
Senność nie jest jedynym działaniem niepożądanym starszych leków przeciwhistaminowych. Wiele z nich wykazuje również działanie antycholinergiczne, czyli blokuje acetylocholinę. To neuroprzekaźnik uczestniczący między innymi w procesach zapamiętywania, uczenia się i utrzymywania uwagi.
Leki drugiej generacji działają bardziej wybiórczo na receptory histaminowe związane z objawami alergii, słabiej wpływają na acetylocholinę i trudniej przenikają do mózgu. Dzięki temu zazwyczaj powodują mniej działań niepożądanych.
Starsze preparaty mogą natomiast wywoływać suchość w ustach, niewyraźne widzenie, zaparcia, zawroty głowy oraz dezorientację.
Naukowcy badali również możliwy związek leków o działaniu antycholinergicznym ze zdrowiem mózgu. Nie udowodniono, że preparaty te bezpośrednio powodują demencję. Wyniki przemawiają jednak za unikaniem ich niepotrzebnego stosowania, szczególnie u seniorów.
Leki na alergię u seniorów. Kiedy rośnie ryzyko upadków i hospitalizacji?
U osób starszych działania niepożądane leków antycholinergicznych bywają szczególnie niebezpieczne. Zawroty głowy, dezorientacja i zaburzenia koordynacji mogą zwiększać ryzyko upadków, hospitalizacji i utraty samodzielności.
Istotny jest także wpływ leków przeciwhistaminowych na bezpieczeństwo codziennych czynności. Niektóre preparaty mogą pogarszać koordynację ruchową, uwagę i czas reakcji. Osoba przyjmująca lek może odczuwać jedynie niewielkie zmęczenie, choć jej zdolność do szybkiego reagowania jest już osłabiona.
Ma to szczególne znaczenie podczas prowadzenia samochodu i obsługi maszyn. Samo subiektywne poczucie sprawności nie zawsze odzwierciedla rzeczywisty wpływ leku na układ nerwowy.
Jak wybrać lek na alergię, który mniej usypia?
Starsze preparaty przeciwhistaminowe nadal pozostają w użyciu. Część osób przyjmuje je od wielu lat, inni korzystają z ich działania uspokajającego, zwłaszcza gdy objawy alergii utrudniają sen. Difenhydramina jest także składnikiem niektórych leków nasennych dostępnych bez recepty.
Przy wyborze preparatu warto więc sprawdzić przede wszystkim jego substancję czynną, a nie kierować się wyłącznie nazwą handlową czy informacją o działaniu przeciwalergicznym. Znaczenie mają także działania niepożądane opisane w ulotce.
Osoby, które muszą regularnie przyjmować leki przeciwalergiczne, prowadzą samochód, wykonują pracę wymagającą koncentracji lub stosują jednocześnie kilka innych preparatów, powinny zwrócić szczególną uwagę na ryzyko senności. Dobór substancji o mniejszym wpływie na mózg może ograniczyć problemy z koncentracją i sprawnością psychoruchową.
www.uol.com.br