Odleżyny: co to jest i kto ma największe ryzyko
Odleżyny to bolesne uszkodzenia skóry i tkanek, które powstają, gdy jedno miejsce jest długo uciskane. Najczęściej tworzą się tam, gdzie kość leży blisko skóry i ciało opiera się o twarde podłoże łóżka albo wózka.
MedlinePlus wskazuje, że szczególnie narażone są osoby starsze oraz pacjenci, którzy z powodu choroby nie są w stanie samodzielnie zmieniać pozycji.
Ryzyko odleżyn rośnie przy chorobach, które pogarszają krążenie, na przykład przy cukrzycy i chorobach naczyń. Problem częściej dotyczy też osób z chorobą Alzheimera oraz pacjentów z nietrzymaniem moczu lub stolca.
Znaczenie ma również stan skóry i odżywienie. Gdy skóra jest bardzo delikatna albo dieta jest niewystarczająca, tkanki gorzej znoszą ucisk i wolniej się regenerują.
Jak często zmieniać pozycję osoby leżącej, żeby zapobiegać odleżynom
Najważniejsze jest regularne odciążanie miejsc, na które działa stały ucisk. The International Guideline wskazuje, że u większości osób zagrożonych odleżynami zmianę ułożenia wykonuje się co 2 lub 3 godziny.
Pomagają w tym odpowiednie materace i poduszki, które lepiej rozkładają ciężar ciała. Grafik przekładania warto dopasować do stanu pacjenta. Liczy się to, czy chory potrafi choć trochę poruszyć się sam, jaki jest jego ogólny stan oraz jak reaguje skóra.
Dobrze sprawdza się też prosta obserwacja: czy zmiany pozycji nie wybudzają pacjenta i czy po odciążeniu skóra wraca do naturalnego koloru.
Jak wygląda codzienna kontrola skóry przy ryzyku odleżyn
Codziennie obejrzyj skórę pacjenta od stóp do głów i wypatruj zaczerwienienia, otarć oraz miejsc bolesnych przy dotyku. Najważniejsze są okolice, które najmocniej stykają się z materacem, bo tam odleżyny zaczynają się najczęściej.
Do obszarów o podwyższonym ryzyku należą:
- pięty i kostki
- biodra i okolica kości ogonowej
- kolana i łokcie
- łopatki oraz barki
- tył głowy i uszy
Skórę myj delikatnie, miękką gąbką, bez szorowania. MedlinePlus zaleca unikać silnych mydeł i talku, bo mogą przesuszać naskórek.
Zamiast tego sprawdzają się kremy nawilżające i preparaty tworzące barierę ochronną. Po epizodzie nietrzymania moczu lub stolca jak najszybciej umyj skórę i dokładnie ją osusz, żeby wilgoć nie nasilała podrażnień.
Dieta i nawodnienie a odleżyny: co ma znaczenie w praktyce
Sposób żywienia wpływa na kondycję skóry i tempo regeneracji tkanek. National Pressure Injury Advisory Panel podkreśla, że dobrą praktyką jest regularna ocena stanu odżywienia osoby leżącej.
Dieta powinna być zbilansowana i oparta na produktach, które dostarczają składników potrzebnych do gojenia i odbudowy tkanek.
Szczególnie ważne są białko i odpowiednie nawodnienie w ciągu dnia. Gdy zwykłe posiłki nie wystarczają, można rozważyć preparaty białkowe lub witaminowe, ale po konsultacji z lekarzem.
Jeśli nie ma innych wyraźnych wskazań medycznych, nie podejmuje się karmienia przez zgłębnik wyłącznie po to, by zapobiegać odleżynom.
Pielęgniarska opieka długoterminowa z NFZ w domu: na czym polega
W domu można skorzystać z bezpłatnej pielęgniarskiej opieki długoterminowej finansowanej przez NFZ. Pielęgniarka odwiedza pacjenta co najmniej 4 razy w tygodniu.
Wsparcie obejmuje między innymi leczenie ran i zmianę opatrunków, a także podawanie leków, wykonywanie zastrzyków oraz podstawowe ćwiczenia usprawniające z chorym.
Ważnym elementem takiej opieki jest wsparcie opiekunów i nauka codziennych czynności, na przykład mycia pacjenta czy zmiany pieluchomajtek. Pacjent.gov.pl podaje, że pielęgniarka może też doradzić w sprawie sprzętu rehabilitacyjnego oraz wystawić zlecenia na wyroby medyczne.
O pielęgniarską opiekę długoterminową można zapytać lekarza rodzinnego, który pomaga znaleźć placówkę współpracującą z NFZ i wystawia skierowanie.
Źródła: