Ta choroba może odebrać wzrok, zanim pojawią się objawy. Test wskazuje ryzyko nawet 10 razy wyższe

Jaskra może rozwijać się przez lata bez wyraźnych objawów, a uszkodzenia nerwu wzrokowego są nieodwracalne. Australijscy naukowcy udoskonalili test genetyczny, który pozwala wskazać osoby szczególnie zagrożone chorobą, zanim dojdzie do pogorszenia widzenia. Wykorzystali dane ponad 6 milionów ludzi, w tym około 300 tysięcy pacjentów z jaskrą. Wyniki są znaczące: w jednej z badanych grup ryzyko zachorowania okazało się nawet 10 razy wyższe niż u pozostałych osób.

Zbliżenie na oczy i czoło starszej kobiety o jasnych oczach. O testach genetycznych na jaskrę przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: getty/ Getty Images Ta choroba może odebrać wzrok, zanim pojawią się objawy. Test wskazuje ryzyko nawet 10 razy wyższe

Wczesne wykrycie jaskry ma kluczowe znaczenie dla zachowania wzroku. Choroba uszkadza nerw wzrokowy, ale w początkowym stadium zwykle nie daje objawów. Według naukowców około połowa osób, u których rozwija się jaskra, przez znaczną część życia pozostaje niezdiagnozowana. Problem dotyczy również krajów zapewniających dobry dostęp do opieki medycznej.

Badacze z australijskich ośrodków QIMR Berghofer i Flinders University, we współpracy z międzynarodowym zespołem, udoskonalili test opracowany w 2020 roku. Nowa metoda pozwala dokładniej ocenić genetyczne predyspozycje do jaskry otwartego kąta, najczęstszej postaci choroby, która odpowiada za największą liczbę przypadków utraty wzroku spowodowanej jaskrą na świecie.

Jaskra: przyczyny i objawy

Test genetyczny na jaskrę. U części osób ryzyko jest nawet 10 razy wyższe

Nowe narzędzie wykorzystuje poligeniczny wskaźnik ryzyka. Uwzględnia miliony wariantów genetycznych i łączy ich wpływ w jeden wynik określający predyspozycje do rozwoju choroby.

W porównaniu z poprzednią wersją testu naukowcy dysponowali znacznie większą ilością danych. W 2020 roku analizę oparto na informacjach dotyczących około 8 tysięcy pacjentów z jaskrą. Obecnie wykorzystano dane 6 milionów osób, wśród których około 300 tysięcy chorowało na jaskrę.

Różnica w możliwościach przewidywania ryzyka okazała się znacząca. „Wśród Australijczyków europejskiego pochodzenia osoby należące do 10 proc. grupy o najwyższym ryzyku genetycznym były 10 razy bardziej narażone na jaskrę niż pozostali” - wyjaśnia prof. Stuart MacGregor, kierownik Laboratorium Genetyki Statystycznej QIMR Berghofer i główny badacz projektu.

Naukowiec podkreśla, że uzyskano wyjątkowo wysoką zdolność przewidywania ryzyka na podstawie danych genetycznych. „Według naszej wiedzy jest to najskuteczniejsze przewidywanie ryzyka genetycznego, jakie dotychczas opisano w przypadku jakiejkolwiek powszechnie występującej choroby o złożonym podłożu” - dodaje prof. Stuart MacGregor.

Test mógłby pomóc w wytypowaniu osób wymagających szczególnie uważnej obserwacji w kierunku jaskry. Pozwoliłby również lepiej dostosować częstotliwość badań do indywidualnego ryzyka, ograniczając jednocześnie niepotrzebne wizyty kontrolne u osób z niskimi predyspozycjami genetycznymi.

Jaskra długo nie daje objawów. Naukowcy chcą zapobiegać utracie wzroku

Największym problemem w przypadku jaskry jest to, że uszkodzenie nerwu wzrokowego może postępować, zanim pacjent zauważy pogorszenie widzenia. Kiedy pojawiają się wyraźne problemy, część zmian jest już nieodwracalna.

„Jaskrę można skutecznie leczyć, jeśli zostanie wcześnie wykryta, ale u wielu osób diagnozę stawia się dopiero wtedy, gdy doszło już do trwałych uszkodzeń. Taki test może pomóc skierować zasoby opieki okulistycznej do osób, które najbardziej ich potrzebują” - wyjaśnia prof. Stuart MacGregor.

Dzięki ocenie ryzyka genetycznego lekarze mogliby wcześniej obejmować szczególną opieką pacjentów najbardziej zagrożonych chorobą. Pozwoliłoby to odpowiednio zaplanować badania okulistyczne i szybciej podejmować leczenie.

„Badania te otworzyły drogę do spersonalizowanej oceny ryzyka jaskry w całej populacji, wśród członków rodzin pacjentów oraz osób, u których występują już oznaki wczesnego stadium choroby. Pozwoli nam to właściwie określić moment rozpoczęcia leczenia, aby zapobiegać utracie wzroku” - mówi prof. Jamie Craig z Flinders University.

Nowa metoda mogłaby również ograniczyć liczbę niepotrzebnych badań u osób z niskim ryzykiem genetycznym. Test służy ocenie prawdopodobieństwa zachorowania, a nie rozpoznawaniu jaskry. Jego potencjalnym zastosowaniem jest zatem lepsze planowanie badań w kierunku jaskry i opieki nad osobami z grupy wysokiego ryzyka.

Wczesne wykrycie choroby ma duże znaczenie również dlatego, że dostępne metody, w tym leczenie operacyjne jaskry, nie przywracają wzroku utraconego wskutek wcześniejszych uszkodzeń.

Badacze wskazują jednak na ważne ograniczenie opracowanego narzędzia. Większość dużych baz danych genetycznych obejmuje osoby europejskiego pochodzenia, dlatego dokładność testu w innych populacjach wymaga dalszych prac.

„Większość dostępnych obecnie dużych zbiorów danych genetycznych pochodzi od osób europejskiego pochodzenia. Poprawa dokładności testu we wszystkich populacjach jest ważnym priorytetem kolejnego etapu naszych prac” - zaznacza prof. Stuart MacGregor.

Naukowcy zamierzają teraz skoncentrować się na możliwości stosowania testu na większą skalę oraz ocenie kosztów jego wykorzystania. Docelowo mógłby on stać się elementem badań przesiewowych i pomóc chronić wzrok milionów osób, szczególnie w starszym wieku.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie naukowym „Ophthalmology”. Test wymaga dalszych prac, zanim będzie można wykorzystywać go w powszechnych badaniach przesiewowych.

Źródło:

Ophthalmology