- Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne opublikowało nowe wytyczne, które mogą zmienić podejście do wczesnego wykrywania raka prostaty.
- Regularne badanie krwi na poziom antygenu PSA może znacząco zmniejszyć ryzyko śmierci z powodu tego groźnego nowotworu.
- Eksperci podkreślają, że wczesne wykrycie choroby daje mężczyznom niemal 100% szans na całkowite wyleczenie i powrót do zdrowia.
Przełom w USA: nowe wytyczne ratują życie
Rak prostaty to jeden z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych wśród mężczyzn, szczególnie po 50. roku życia. Według Krajowego Rejestru Nowotworów odpowiada on za blisko 25 procent wszystkich zachorowań onkologicznych u panów w Polsce, a co roku dotyka od 18 do 21 tysięcy nowych pacjentów. Niestety, co roku z jego powodu umiera od 5 do 5,5 tysiąca mężczyzn, najczęściej po 70. roku życia.
Kluczowe znaczenie w walce z tą chorobą ma wczesne wykrycie - jeśli nowotwór jest zlokalizowany jedynie w obrębie gruczołu krokowego, szanse na wyleczenie, mierzone pięcioletnimi przeżyciami, sięgają niemal 100 procent.
W obliczu tych alarmujących statystyk, Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne (ASC), jedna z wiodących organizacji onkologicznych na świecie, opublikowało nowe, przełomowe wytyczne. Po szesnastu latach od poprzednich rekomendacji, eksperci zalecają mężczyznom regularne poddawanie się testom PSA.
Wieloletnie obserwacje i nowe badania z USA, a także te prowadzone w Unii Europejskiej (jak European Randomized Study of Screening for Prostate Cancer - ERSPC), jednoznacznie potwierdzają, że to proste badanie krwi zwiększa szanse na wczesne wykrycie raka prostaty, tym samym znacząco zmniejszając ryzyko zgonu. To ważna zmiana, ponieważ wcześniej w Stanach Zjednoczonych istniały pewne wątpliwości co do skuteczności powszechnego skriningu.
Czym jest test PSA i dlaczego jest tak ważny?
Test PSA, czyli badanie poziomu antygenu specyficznego dla prostaty (Prostate-Specific Antigen), to prosta procedura polegająca na pobraniu próbki krwi. PSA to białko produkowane przez gruczoł krokowy. Jego podwyższony poziom we krwi może - choć nie musi - wskazywać na rozwój raka prostaty, często jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.
To właśnie pozwala wykryć chorobę na wczesnym etapie, gdy jest ona najbardziej uleczalna.
Kto i jak często powinien wykonywać test PSA?
Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne (ASC) precyzuje swoje zalecenia dotyczące częstotliwości badań. Główna grupa, która powinna regularnie poddawać się testowi PSA, to mężczyźni w wieku od 45 do 69 lat. Dla nich rekomendowane jest badanie co dwa lata.
Istnieją jednak grupy o zwiększonym ryzyku, dla których zalecenia są bardziej intensywne. Mężczyźni czarnoskórzy oraz ci z silnym wywiadem rodzinnym raka prostaty - czyli tacy, którzy mają bliskich krewnych zdiagnozowanych z tą chorobą - powinni badać się nawet co roku.
Dla seniorów w wieku od 70 do 75 lat ASC nie daje już jednoznacznych zaleceń. W tej grupie wiekowej decyzja o wykonaniu testu PSA powinna być podejmowana indywidualnie, po konsultacji z lekarzem. Badania nie wykazują bowiem jednoznacznie, że korzyści z testów PSA zawsze przeważają nad potencjalnymi zagrożeniami, które wiążą się głównie z koniecznością wykonywania innych badań diagnostycznych.
Test PSA nie jest zalecany mężczyznom po 75. roku życia oraz tym, u których oczekiwana długość życia jest krótsza niż dziesięć lat.
Co oznacza wynik testu PSA? Wartości referencyjne i dalsze kroki
Prawidłowy poziom PSA na ogół nie powinien przekraczać 4,4 ng/ml, jednak wartości referencyjne zależą od wieku i naturalnie rosną z upływem lat. Pamiętaj, że są to wartości orientacyjne. Orientacyjne prawidłowe stężenia PSA według wieku to:
- Poniżej 40. roku życia: 1,4 - 2,5 ng/ml
- W wieku 40 - 49 lat: do 2,0 - 2,5 ng/ml
- W wieku 50 - 59 lat: do 3,1 - 3,5 ng/ml
- W wieku 60 - 69 lat: do 4,1 - 4,5 ng/ml
- Powyżej 70 lat: do 4,4 - 6,5 ng/ml
Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne zaleca dalsze badania diagnostyczne, jeśli poziom PSA wynosi co najmniej 3 ng/dl dla mężczyzn w wieku 45-69 lat. U seniorów od 70. do 75. roku życia próg ten to co najmniej 6,5 ng/ml. W przypadku podwyższonego wyniku lekarz najczęściej zleca powtórny test PSA, który należy wykonać najwcześniej po dwóch tygodniach, ale nie później niż przed upływem trzech miesięcy.
Jest to ważne, ponieważ podwyższony poziom PSA może być również spowodowany zapaleniem gruczołu krokowego lub infekcją układu moczowego, a niekoniecznie rakiem.
Warto pamiętać, że podwyższony wynik, na przykład od 4,0 do 10,0 ng/ml, nie oznacza automatycznie raka prostaty. Może to być skutek łagodnego przerostu prostaty, schorzenia niezwiązanego z nowotworem. W takiej sytuacji lekarz często zleca dodatkowe badanie: oznaczenie wolnego PSA (stosunku wolnego do całkowitego PSA), które pomaga odróżnić łagodny przerost od złośliwej zmiany.
Jeśli stężenie PSA jest powtórnie podwyższone, zwłaszcza gdy jego wzrost był gwałtowny, zaleca się wykonanie rezonansu magnetycznego gruczołu krokowego lub walidowanego testu biomarkerowego w diagnostyce raka prostaty. Często wykonuje się oba te badania.
Stanowią one ważny krok przed ewentualną biopsją gruczołu krokowego, która jest ostateczną metodą potwierdzenia obecności raka prostaty i określenia jego etapu rozwoju.
Dlaczego nie warto zwlekać z badaniem?
"Mamy nadzieję, że nasze rekomendacje przekonają mężczyzn do poważnego rozważenia poddawania się testom PSA, jak to wyszczególniamy w naszych rekomendacjach" - podkreśla dr William Dahut, dyrektor naukowy Amerykańskiego Towarzystwa Onkologicznego. Wczesne wykrycie raka prostaty ma decydujące znaczenie dla skuteczności leczenia. Pamiętajmy, że to proste badanie krwi może uratować życie i zapewnić szansę na całkowite wyleczenie.