- W Polsce drastycznie wzrosła liczba zakażeń krwi wywołanych przez bakterie oporne na nawet najsilniejsze antybiotyki.
- Co roku w Unii Europejskiej ponad 35 tysięcy osób umiera z powodu infekcji, których nie da się wyleczyć dostępnymi lekami.
- Eksperci alarmują: mimo pewnych postępów, Europa jest daleko od osiągnięcia celów w walce z narastającą antybiotykoopornością.
Polska na czele niepokojących statystyk. Antybiotyki ostatniej szansy przestają działać
Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) bije na alarm: w Europie, a zwłaszcza w Polsce, gwałtownie przybywa zakażeń bakteriami, na które coraz trudniej znaleźć skuteczne leki.
W naszym kraju od 2019 do 2025 roku częstość zakażeń krwi wywoływanych przez pałeczkę zapalenia płuc (Klebsiella pneumoniae) oporną na antybiotyki ostatniej szansy - karbapenemy - wzrosła niemal pięciokrotnie. Oznacza to wzrost o zatrważające 393 procent, z 1,38 do 6,81 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców.
W tym samym czasie w całej Unii Europejskiej zaobserwowano wzrost o 72 procent. To szczególnie niepokojące, gdyż oporność na karbapenemy znacznie ogranicza możliwości leczenia, a infekcje wywołane tymi szczepami mogą mieć ciężki przebieg i wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu.
Rośnie liczba zakażeń krwi. Niepokojące trendy w Europie
Problem antybiotykooporności dotyczy również innych groźnych drobnoustrojów. Częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Escherichia coli (E. coli) oporne na cefalosporyny trzeciej generacji wzrosła w Unii Europejskiej o 16,4 procent, zamiast spaść o zakładane 10 procent. W Polsce ten wzrost był jeszcze wyższy i wyniósł 31,3 procent.
Co więcej, ECDC zwraca uwagę na coraz częstsze wykrywanie E. coli opornych na karbapenemy, nie tylko w szpitalach, ale także poza nimi. Jest jednak jeden pozytywny wyjątek: częstość zakażeń gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA) zmniejszyła się w UE o 19 procent, co pozwoliło osiągnąć cel wyznaczony na 2030 rok.
Niestety, w ostatnich dwóch latach obserwujemy ponowny wzrost tych zakażeń, co może zagrozić osiągniętym postępom. W Polsce częstość MRSA spadła jedynie o 0,2 procent, daleko od założonej redukcji o 10 procent.
Co nas czeka, jeśli nic się nie zmieni? Tysiące ofiar każdego roku
Eksperci ECDC przypominają, że każdego roku w Unii Europejskiej ponad 35 tysięcy osób umiera z powodu zakażeń drobnoustrojami opornymi na leki przeciwdrobnoustrojowe. To liczba porównywalna z łączną liczbą zgonów spowodowanych grypą, gruźlicą oraz HIV/AIDS. Dodatkowo, co roku około 4,3 miliona pacjentów w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym zakaża się podczas pobytu w szpitalu.
Wiele z tych infekcji jest wywoływanych przez bakterie oporne na wiele antybiotyków. Według ECDC, połowie tych zakażeń można by zapobiec, gdybyśmy skuteczniej ograniczali rozprzestrzenianie się drobnoustrojów. Dyrektorka ECDC Pamela Rendi-Wagner podkreśliła, że Europa wciąż jest daleka od osiągnięcia celów w walce z antybiotykoopornością.
Antybiotyków używamy za dużo i źle. Polska ma z tym poważny problem
Jednym z kluczowych problemów jest zbyt wolne ograniczanie niepotrzebnego stosowania antybiotyków. W 2025 roku ich całkowite zużycie w UE było o 5 procent niższe niż w 2019 roku, podczas gdy do 2030 roku powinno spaść o 20 procent. W Polsce w tym okresie odnotowano spadek o 6,9 procent, jednak krajowy cel zakłada redukcję aż o 27 procent.
Ogólnie zużycie antybiotyków w naszym kraju zmniejszyło się z 23,6 do 22 dawek dobowych na tysiąc mieszkańców dziennie. Niepokojące jest również to, jakie antybiotyki stosujemy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby co najmniej 65 procent ich zużycia stanowiły leki z grupy Access, czyli preparaty pierwszego wyboru w leczeniu wielu powszechnych zakażeń, o stosunkowo niedużym potencjale sprzyjania lekooporności.
Tymczasem w Polsce udział środków Access, zamiast rosnąć, spadł od 2019 roku z 60,4 do 57,1 procent.
Dzieci w centrum uwagi. Kiedy antybiotyk jest naprawdę potrzebny?
W tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach (obchodzonego 18 listopada) ECDC szczególną uwagę poświęca dzieciom. Jej hasło brzmi "Dbaj o swoje dzieci - mądrze stosuj antybiotyki". Eksperci przypominają, że niemowlęta i przedszkolaki należą do grup najczęściej otrzymujących te leki, choć wiele typowych infekcji w tym wieku ich nie wymaga.
Przeziębienia, kaszel czy ból gardła są często wywoływane przez wirusy, na które antybiotyki nie działają. Przyjmowanie antybiotyków w takich przypadkach nie skróci czasu trwania choroby, a stosowanie ich "na wszelki wypadek" może przynieść więcej szkód niż korzyści. Leki te mogą zaburzać naturalną mikrobiotę jelitową, niezwykle ważną dla zdrowia i rozwoju młodego organizmu.
Mogą również powodować działania niepożądane, takie jak:
- biegunka,
- nudności,
- wysypki skórne.
Jest to związane z częstym kontaktem z drobnoustrojami i rozwojem odporności, a większa liczba infekcji nie oznacza automatycznie potrzeby antybiotykoterapii.
Pilne działania są niezbędne. Co możemy zrobić?
ECDC apeluje do państw europejskich o pilne wzmocnienie działań zapobiegających szerzeniu się bakterii opornych na leczenie.
Chodzi przede wszystkim o:
- skuteczniejszą kontrolę zakażeń w placówkach medycznych,
- odpowiednie stosowanie antybiotyków,
- rozwój diagnostyki laboratoryjnej,
- sprawniejszy nadzór epidemiologiczny.
Wzrośnie liczba związanych z nimi zgonów, a osiągnięcie unijnych celów na 2030 rok stanie się mało prawdopodobne.