Nawet najsilniejsze antybiotyki przestają działać. Polska ma poważny problem

Infekcja, którą jeszcze kilka lat temu można było skutecznie leczyć, dziś może okazać się śmiertelnym zagrożeniem. Bakterie coraz częściej opierają się nawet antybiotykom ostatniej szansy. W Polsce liczba zakażeń krwi wywołanych przez takie drobnoustroje wzrosła od 2019 r. niemal pięciokrotnie. Eksperci ostrzegają: tracimy skuteczne narzędzia walki z infekcjami.

Dłonie naukowca w białych rękawiczkach trzymają szalkę Petriego z hodowlą bakterii. O zakażeniach przeczytasz na Poradnik Zdrowie.
Autor: AI/ Wygenerowane przez AI AI wygenerowany obraz do artykułu
  • W Polsce drastycznie wzrosła liczba zakażeń krwi wywołanych przez bakterie oporne na nawet najsilniejsze antybiotyki.
  • Co roku w Unii Europejskiej ponad 35 tysięcy osób umiera z powodu infekcji, których nie da się wyleczyć dostępnymi lekami.
  • Eksperci alarmują: mimo pewnych postępów, Europa jest daleko od osiągnięcia celów w walce z narastającą antybiotykoopornością.

Polska na czele niepokojących statystyk. Antybiotyki ostatniej szansy przestają działać

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) bije na alarm: w Europie, a zwłaszcza w Polsce, gwałtownie przybywa zakażeń bakteriami, na które coraz trudniej znaleźć skuteczne leki.

W naszym kraju od 2019 do 2025 roku częstość zakażeń krwi wywoływanych przez pałeczkę zapalenia płuc (Klebsiella pneumoniae) oporną na antybiotyki ostatniej szansy - karbapenemy - wzrosła niemal pięciokrotnie. Oznacza to wzrost o zatrważające 393 procent, z 1,38 do 6,81 przypadków na 100 tysięcy mieszkańców.

W tym samym czasie w całej Unii Europejskiej zaobserwowano wzrost o 72 procent. To szczególnie niepokojące, gdyż oporność na karbapenemy znacznie ogranicza możliwości leczenia, a infekcje wywołane tymi szczepami mogą mieć ciężki przebieg i wiążą się z wysokim ryzykiem zgonu.

Antybiotyki: prawdy i mity

Rośnie liczba zakażeń krwi. Niepokojące trendy w Europie

Problem antybiotykooporności dotyczy również innych groźnych drobnoustrojów. Częstość zakażeń krwi wywoływanych przez bakterie Escherichia coli (E. coli) oporne na cefalosporyny trzeciej generacji wzrosła w Unii Europejskiej o 16,4 procent, zamiast spaść o zakładane 10 procent. W Polsce ten wzrost był jeszcze wyższy i wyniósł 31,3 procent.

Co więcej, ECDC zwraca uwagę na coraz częstsze wykrywanie E. coli opornych na karbapenemy, nie tylko w szpitalach, ale także poza nimi. Jest jednak jeden pozytywny wyjątek: częstość zakażeń gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA) zmniejszyła się w UE o 19 procent, co pozwoliło osiągnąć cel wyznaczony na 2030 rok.

Niestety, w ostatnich dwóch latach obserwujemy ponowny wzrost tych zakażeń, co może zagrozić osiągniętym postępom. W Polsce częstość MRSA spadła jedynie o 0,2 procent, daleko od założonej redukcji o 10 procent.

Co nas czeka, jeśli nic się nie zmieni? Tysiące ofiar każdego roku

Eksperci ECDC przypominają, że każdego roku w Unii Europejskiej ponad 35 tysięcy osób umiera z powodu zakażeń drobnoustrojami opornymi na leki przeciwdrobnoustrojowe. To liczba porównywalna z łączną liczbą zgonów spowodowanych grypą, gruźlicą oraz HIV/AIDS. Dodatkowo, co roku około 4,3 miliona pacjentów w UE i Europejskim Obszarze Gospodarczym zakaża się podczas pobytu w szpitalu.

Wiele z tych infekcji jest wywoływanych przez bakterie oporne na wiele antybiotyków. Według ECDC, połowie tych zakażeń można by zapobiec, gdybyśmy skuteczniej ograniczali rozprzestrzenianie się drobnoustrojów. Dyrektorka ECDC Pamela Rendi-Wagner podkreśliła, że Europa wciąż jest daleka od osiągnięcia celów w walce z antybiotykoopornością.

Antybiotyków używamy za dużo i źle. Polska ma z tym poważny problem

Jednym z kluczowych problemów jest zbyt wolne ograniczanie niepotrzebnego stosowania antybiotyków. W 2025 roku ich całkowite zużycie w UE było o 5 procent niższe niż w 2019 roku, podczas gdy do 2030 roku powinno spaść o 20 procent. W Polsce w tym okresie odnotowano spadek o 6,9 procent, jednak krajowy cel zakłada redukcję aż o 27 procent.

Ogólnie zużycie antybiotyków w naszym kraju zmniejszyło się z 23,6 do 22 dawek dobowych na tysiąc mieszkańców dziennie. Niepokojące jest również to, jakie antybiotyki stosujemy. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby co najmniej 65 procent ich zużycia stanowiły leki z grupy Access, czyli preparaty pierwszego wyboru w leczeniu wielu powszechnych zakażeń, o stosunkowo niedużym potencjale sprzyjania lekooporności.

Tymczasem w Polsce udział środków Access, zamiast rosnąć, spadł od 2019 roku z 60,4 do 57,1 procent.

Dzieci w centrum uwagi. Kiedy antybiotyk jest naprawdę potrzebny?

W tegorocznej kampanii Europejskiego Dnia Wiedzy o Antybiotykach (obchodzonego 18 listopada) ECDC szczególną uwagę poświęca dzieciom. Jej hasło brzmi "Dbaj o swoje dzieci - mądrze stosuj antybiotyki". Eksperci przypominają, że niemowlęta i przedszkolaki należą do grup najczęściej otrzymujących te leki, choć wiele typowych infekcji w tym wieku ich nie wymaga.

Przeziębienia, kaszel czy ból gardła są często wywoływane przez wirusy, na które antybiotyki nie działają. Przyjmowanie antybiotyków w takich przypadkach nie skróci czasu trwania choroby, a stosowanie ich "na wszelki wypadek" może przynieść więcej szkód niż korzyści. Leki te mogą zaburzać naturalną mikrobiotę jelitową, niezwykle ważną dla zdrowia i rozwoju młodego organizmu.

Mogą również powodować działania niepożądane, takie jak:

  • biegunka,
  • nudności,
  • wysypki skórne.
ECDC zaznacza również, że dzieci rozpoczynające uczęszczanie do placówek edukacyjnych mogą przez znaczną część pierwszego roku zmagać się z katarem, kaszlem czy gorączką.

Jest to związane z częstym kontaktem z drobnoustrojami i rozwojem odporności, a większa liczba infekcji nie oznacza automatycznie potrzeby antybiotykoterapii.

Pilne działania są niezbędne. Co możemy zrobić?

ECDC apeluje do państw europejskich o pilne wzmocnienie działań zapobiegających szerzeniu się bakterii opornych na leczenie.

Chodzi przede wszystkim o:

  • skuteczniejszą kontrolę zakażeń w placówkach medycznych,
  • odpowiednie stosowanie antybiotyków,
  • rozwój diagnostyki laboratoryjnej,
  • sprawniejszy nadzór epidemiologiczny.
Eksperci ostrzegają, że bez szybkich i zdecydowanych działań, będzie przybywać zakażeń bakteriami opornymi na antybiotyki, które coraz trudniej leczyć.

Wzrośnie liczba związanych z nimi zgonów, a osiągnięcie unijnych celów na 2030 rok stanie się mało prawdopodobne.

SuperZdrowi
L4 na zdrowie psychiczne - co trapi Polaka w pracy? Gość: psycholog Bibianna Muszyńska. SuperZdrowi