Fosfor – właściwości. Jakie funkcje w organizmie pełni fosfor?

2015-02-03 13:34 Monika Majewska

Fosfor to pierwiastek mineralny, który razem z wapniem i witaminą D odpowiada za zdrowe i mocne kości. Ponadto jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Jakie jeszcze funkcje w organizmie pełni fosfor? Jakie produkty są bogate w ten pierwiastek? Jakie są normy spożycia dla fosforu?

Fosfor to pierwiastek mineralny niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Przede wszystkim odpowiada on za zdrowe i mocne kości oraz zęby, jednak pełni także wiele innych ważnych funkcji w organizmie.

Fosfor - rola  w organizmie

Fosfor w największych ilościach (około 85 proc.) znajduje się w kościach i zębach, w związku z tym (razem z wapniem) bierze udział w ich mineralizacji, a tym samym odpowiada za to, aby były zdrowe i mocne. Reszta tego składnika występuje w tkankach miękkich i błonach komórkowych, w budowie których również jest niezbędna jego obecność. Poza tym fosfor można znaleźć w kwasach nukleinowych (DNA, RNA), tworzących kod genetyczny, w związku z tym jest ważnym nośnikiem informacji genetycznych. Pierwiastek ten uczestniczy także w przewodzeniu bodźców nerwowych, bierze udział w przemianach energetycznych i pomaga w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie.

Fosfor - skutki i objawy niedoboru

Fosfor powszechnie występuje w żywności, dlatego na ogół nie dochodzi do jego niedoboru w organizmie. Do deficytu tego pierwiastka może dojść u osób niedożywionych, z zaburzeniami wchłaniania, alkoholików, osób żywionych pozajelitowo i przy długotrwałym leczeniu nadkwaśności wodorotlenkiem glinu, tworzącym z fosforem związki niewchłaniające się w przewodzie pokarmowym. Wówczas dochodzi do osłabienia mięśni i kości, a nawet do osteomalacji, czyli rozmiękania kości (inaczej krzywica dorosłych). Poza tym organizm staje się mniej odporny na zachorowania.

SPRAWDŹ >> Badanie biochemiczne krwi: fosfor (P) - normy

Objawami niedoboru fosforu są osłabienie, bóle mięśni, bóle kości, wymioty, zaburzenia oddychania i zaburzenia ze strony układu nerwowego, np. porażenia, parestezje, zaburzenia świadomości, dezorientacja, nudności, drgawki.

Warto wiedzieć, że przyswajalność fosforu jest znacznie mniejsza z produktów zbożowych czy warzyw strączkowych. Aby zwiększyć wchłanianie fosforu z tych produktów, należy zastosować ich odpowiednią obróbkę, np. namoczyć nasiona roślin strączkowych w wodzie przed gotowaniem czy wykonać fermentację ciasta przy produkcji pieczywa.

Ważne

Fosfor – dawkowanie. Zalecane dzienne spożycie fosforu

  • niemowlęta - 150 mg
  • dzieci od 5. miesiąca życia do 1. roku życia - 300 mg
  • dzieci: od 1. do 3. roku życia - 460 mg; od 4. do 6. roku życia - 500 mg; od 6. do 9. roku życia – 600 mg
  • chłopcy: od 10. do 18. roku życia - 1250 mg;
  • dziewczęta: od 10. do 18. roku życia - 1250 mg;
  • mężczyźni: 700 mg;
  • kobiety: 700 mg;
  • kobiety w ciąży: <19 lat - 1250 mg, >19 lat - 700 mg
  • laktacja: <19 lat - 1250 mg, >19 lat - 700 mg

Źródło: Instytut Żywności i Żywienia (Normy żywienia dla populacji polskiej - nowelizacja)

Fosfor – u kogo występuje zwiększone zapotrzebowanie?

Zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek występuje przede wszystkim u dzieci i młodzieży (ze względu na okres intensywnego wzrostu).

Fosfor – skutki i objawy nadmiaru

Do nadmiaru fosforu w organizmie może dojść nie tylko w wyniku jego nadmiernego spożycia (z żywności lub w postaci suplementów), lecz także w wyniku niewydolności nerek czy uwalniania fosforu z kości czy komórek. Nie ma danych na temat przewlekłego zatrucia formami fosforu występującymi w żywności. Z danych Instytutu Żywności i Żywienia wynika jedynie, że przy dużym spożyciu fosforu może nastąpić zwapnienie tkanek miękkich oraz wzrost porowatości kości, choć niektórzy naukowcy przekonują, że nadmiar fosforanów w diecie może powodować u dzieci nadpobudliwość, autyzm a nawet schizofrenię.

Ponadto nadmiar fosforu może się przyczynić do ograniczenia wchłaniania innych składników mineralnych, np. cynku, magnezu, żelaza, miedzi i wapnia. Należy pamiętać, że fosfor poprawia wchłanianie wapnia, pod warunkiem że ilość fosforu w diecie jest zbliżona do ilości wapnia. Jeśli fosforu jest za dużo, przyczynia się on do wypłukiwania wapnia z kości. Warto wiedzieć, że witamina D wspomaga wchłanianie fosforu i wapnia oraz w utrzymaniu równowagi pomiędzy tymi dwoma pierwiastkami.

Objawami nadmiaru fosforu w organizmie są biegunki, nudności i wymioty.

Fosfor – produkty, w których można znaleźć fosfor

Szczególnie bogatym źródłem fosforu są sery podpuszczkowe, kasza gryczana, konserwy rybne i ryby wędzone spożywane wraz z ościami. Nie brakuje go także w podrobach, mięsie, ciemnym pieczywie i jajach.

Warto wiedzieć, że fosfor w postaci fosforanów (symbol E451 lub E452) jest używany w czasie procesów przetwarzania żywności, np. serów topionych, niektórych wędlin, pieczywa cukierniczego, napojów typu coca-cola, chleba, parówek, sera żółtego, deserów mlecznych, słodkich płatków śniadaniowych, jogurtów owocowych itp. Fosforany pełnią rolę m.in. stabilizatorów i regulatorów kwasowości, a także emulgatorów i przeciwutleniaczy.

 

sery podpuszczkowe i sery topione zawartość fosforu mg/100 g produktu
ser, parmezan
810
ser, tylżycki tłusty
550
ser, edamski tłusty
523
ser, gouda tłusty
516
ser, tylżycki pełnotłusty
510
ser, salami pełnotłusty
501
ser, myśliwski pełnotłusty
494
ser, cheddar pełnotłusty
487
ser, ementaler pełnotłusty
416
ser, brie pełnotłusty
380
ser typu „Feta”
360
ser, rokpol pełnotłusty
322
ser, camembert pełnotłusty
310
ser topiony, edamski
578

 

mięso zawartość fosforu mg/100 g produktu ryby zawartość fosforu mg/100 g produktu produkty mleczne i jaja zawartość fosforu mg/100 g produktu
wątroba wieprzowa
362 sardynki w oleju
430 mleko odtłuszczone, w proszku
1012
wątroba wołowa
358 śledź, solony
341 mleko pełne, w proszku
765
mięso z piersi kurczaka
240 mintaj, świezy
280 ser twarogowy chudy
240
mięso z piersi indyka, bez skóry
238 sardynka, świeża
270 mleko owcze
158
baranina, udziec
213 łosoś, świeży
266 jogurt naturalny, 2% tłuszczu
122
wołowina, polędwica
212 dorsz, wędzony
262 jaja kurze całe
204

 

produkty zbożowe zawartość fosforu mg/100 g produktu orzechy zawartość fosforu mg/100 g produktu nasiona i ziarna zawartość fosforu mg/100 g produktu
otręby pszenne
1276 orzechy pistacjowe
500 dynia, pestki
1170
kasza gryczana
459 migdały
454 mak niebieski
1022
płatki owsiane
433 orzechy arachidowe
385 słonecznik, nasiona
784
płatki jęczmienne
332 orzechy laskowe
333 kakao 16%, proszek
666
chleb żytni pełnoziarnisty
245 orzechy włoskie
332 sezamki
342

 

 

warzywa zawartość fosforu mg/100 g produktu owoce zawartość fosforu mg/100 g produktu
soja, nasiona suche
743 rodzynki, suszone
129
fasola biała, nasiona suche
437 morele, suszone
127
groch, nasiona suche
388 figi, suszone
122
soczewica czerwona, nasiona suche
301 porzeczki czarne
58
czosnek
153 maliny
33
chrzan
120 kiwi 32

Źródło: Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005

Czy artykuł był przydatny?
Przykro nam, że artykuł nie spełnił twoich oczekiwań.

NOWY NUMER

W numerze 10/2019 "Zdrowia" kreatywne podejście do seksu, podstępna borelioza, nowe terapie nowotworów, komu grozi cyberchondria, leki szkodzące urodzie, probiotyki w kiszonkach. Miesięcznik "Zdrowie" to pakiet rzetelnej wiedzy i sprawdzonych porad!

Dowiedz się więcej
Miesięcznik Zdrowie 10/2019

Materiał partnerski

KOMENTARZE
Poszukiwacz
|

Niedobór fosforu. Nadczynność przytarczyc. Aktualnie nie do operacji. Z uwagi na alergie nie udaje się podwyższyć poziomu fosforu. Czy są jakieś suplementy?