Selen: właściwości i źródła w żywności

Autor: dr n. med. Krystyna Knypl

Selen pełni ważne funkcje w organizmie. Odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie tarczycy, wpływa na zwiększenie odporności organizmu. Może także obniżać ryzyko wystąpienia niektórych form nowotworów. Jakie jeszcze właściwości ma selen? Jakie są objawy nadmiaru i niedoboru selenu? Które produkty zawierają najwięcej tego pierwiastka?

Selen jest pierwiastkiem tajemniczym – występuje w przyrodzie w mikroskopijnych ilościach (i z tego powodu bywa zaliczany do tak zwanych mikroelementów). Wiadomo, że selen został odkryty w 1817 roku przez szwedzkiego chemika J. J. Berzeliusa. Ze względu na rzadkość występowania nie był on przedmiotem szczególnego zainteresowania przez ponad sto lat. Dopiero w minionym wieku poznano go bliżej, między innymi w związku z rozwojem metod laboratoryjnych, pozwalających dokładnie określić jego poziom w krwi.

Rola selenu w organizmie

W organizmie selen spełnia ważną rolę – jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania enzymów, pomaga usuwać wolne rodniki i chroni komórki i czerwone krwinki przed ich toksycznym działaniem. Odgrywa ważną rolę w procesie powstawania odporności organizmu oraz prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Selen wspomaga leczenie depresji, łagodzi ból, towarzyszący reumatoiadalnemu zapaleniu stawów.

Selen - obawy i skutki niedoboru

Dieta stosowana w naszym kraju w większości przypadków pozwala na pokrycie dziennego zapotrzebowania na selen.

Niedobór selenu może objawiać się niewydolnością serca czy nieprawidłowościami w funkcjonowaniu tarczycy.

Do powstania niedoboru dochodzi w bardzo specyficznych okolicznościach, takich jak ciężkie zaburzenia wchłaniania pokarmu z przewodu pokarmowego, żywienie pozajelitowe, stany po usunięciu dużych części jelita cienkiego. Jedynym krajem, gdzie może dochodzić do niedoboru selenu z powodu jego małej zawartości w diecie, są Chiny. Na wielu obszarach tego kraju dzienne spożycie selenu wynosi poniżej 20 mikrogramów na dobę. Obniżony poziom tego składnika występuje też u chorych na AIDS, jak również w chorobach naczyń krwionośnych, ostrym zapaleniu trzustki, fenyloketonurii, mukowiscydozie, reumatoidalnym zapaleniu stawów, retinopatii, niewydolności nerek oraz w chorobach immunologicznych i u chorych z depresją

Niedobór selenu wiąże się także z dysfunkcją tarczycy. Dzieci urodzone przez matki z niedoborem selenu i jodu są bardziej narażone na kretynizm - wrodzoną chorobę powodującą niedorozwój umysłowy i fizyczny.

Poza tym zbyt niski poziom selenu wiąże się z chorobami nowotworowymi. Uzupełnienie niedoborów tego pierwiastka może uchronić przed tą chorobą.

Polecamy
CYNK - wzmocni odporność, poprawi stan włosów i paznokci

CYNK - wzmocni odporność, poprawi stan włosów i paznokci

Jeśli brakuje ci cynku w organizmie, to często łapiesz infekcje, nie masz apetytu, jesteś zmęczona, masz kłopoty z koncentracją, wypadają ...

Selen - obawy i skutki nadmiaru

Niekiedy o selenie mówi się, że jest to pierwiastek o dwóch obliczach. Uzupełnienie jego niedoborów może uchronić przed rakiem, jednak u niektórych osób, które mają prawidłowe lub podwyższone stężenie selenu we krwi, jego nadmierna podaż może zwiększać zagrożenie wystąpienia choroby nowotworowej.

Nie należy samodzielnie suplementować selenu, ponieważ jego zbyt duże stężenie w organizmie może mieć groźne skutki uboczne. Lepiej skonsultować się z lekarzem.

Warto więc ewentualną decyzje o stosowaniu suplementów diety zawierających selen skonsultować z lekarzem. Takie podejście jest szczególnie zalecane u osób z obciążającym wywiadem w kierunku chorób nowotworowych, a zwłaszcza raka piersi. Możliwe jest wykonanie oznaczenia tego pierwiastka we krwi w specjalistycznych laboratoriach i podjęcie właściwej decyzji po wykonaniu badania.

Jednak najbardziej charakterystycznym objawem przewlekłego zatrucia selenem (selenozy) jest łamliwość i utrata paznokci oraz wypadanie włosów. Inne objawy to:¹

  • depresja
  • nerwowość
  • niestabilność emocjonalna
  • nudności i wymioty
  • czosnkowy oddech
  • pocenie się
  • zaburzenia ze strony układu nerwowego

Warto wiedzieć

Ważne

Selen - dzienne zapotrzebowanie

niemowlęta - 15-20 μg
dzieci: od 1. do 3. roku życia - 20 μg; od 4. do 9. roku życia - 30 μg
chłopcy: od 10. do 12. roku życia - 40 μg; od 13. do 18. roku życia - 55 μg
dziewczęta - od 10. do 12. roku życia - 40 μg; od 13. do 18. roku życia - 55 μg
mężczyźni: 55 μg
kobiety: 55 μg
kobiety w ciąży: 60 μg
kobiety karmiące - 70 μg

Źródło: Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2012

Selen - występowanie w żywności

Najbogatszym źródłem pokarmowym selenu są orzechy brazylijskie, ale spore jego ilości znajdziesz także w łososiu oraz tuńczyku - 100 g tej ostatniej ryby w 95 proc. pokrywa dzienne zapotrzebowanie na selen.

Produktami bogatymi w selen są orzechy brazylijskie, podroby, zwłaszcza nerki, jak i żywność pochodzenia  morskiego.

Dla tych, którzy wolą mięso niż ryby, można polecić 100 g wołowiny lub filetu z indyka, które to mięsa pokrywają  50 proc. dobowego zapotrzebowania na selen. Kolejne 20 proc. zapotrzebowania można uzyskać, zjadając jedno jajko z kilkoma kromkami pieczywa (po 6 proc. każda kromka). Dla tych, którzy z powodów dietetycznych wolą unikać pieczywa, dobrą informację będzie wiadomość, że 100 g ryżu pokryje 15 proc. dziennego zapotrzebowania na selen.

Źródło:

1. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2012

fb udostępnij tweet udostępnij g+ udostępnij print wydrukuj
Zobacz także
WŁOSY i PAZNOKCIE - piękne dzięki zdrowej diecie

WŁOSY i PAZNOKCIE - piękne dzięki zdrowej diecie

ORZECHY BRAZYLIJSKIE - właściwości zdrowotne i wartości odżywcze

ORZECHY BRAZYLIJSKIE - właściwości zdrowotne i wartości odżywcze

Selen nasz dobrodziej - wywiad z prof. Lubińskim

Selen nasz dobrodziej - wywiad z prof. Lubińskim

Jedzenie może leczyć

Jedzenie może leczyć

ODPORNOŚĆ na szóstkę - co jeść, żeby nie chorować?

ODPORNOŚĆ na szóstkę - co jeść, żeby nie chorować?

Zdjęcia: thinkstockphotos.com

Aktualizacja: 12.07.2016

DlaPacjentow24.pl
Najpopularniejsze artykuły
Zgaga? Wypróbuj domowe sposoby na zgagę Zgaga? Wypróbuj domowe sposoby na zgagę

Zgaga ciągle ci dokucza? Nic dziwnego, objawy zgagi są bardzo nieprzyjemne i utrudniają normalne...

więcej

4

Po jakich lekach nie można pić alkoholu? Dlaczego nie wolno zażywać leków wraz z alkoholem? Po jakich lekach nie można pić alkoholu? Dlaczego nie wolno zażywać leków wraz z alkoholem?

Jeśli zażywasz leki to zrezygnuj z picia alkoholu, by uniknąć nieprzyjemnych a często wręcz...

więcej

3

Skrzyp polny: właściwości i zastosowanie Skrzyp polny: właściwości i zastosowanie

Skrzyp polny (łac. Equisetum arvense) to roślina lecznicza, która rośnie dziko w Polsce – spotkać...

więcej

3

HORMON WZROSTU. Preparaty zawierające hormon wzrostu HORMON WZROSTU. Preparaty zawierające hormon wzrostu

Hormon wzrostu dołączył do listy preparatów odmładzających. Specjaliści jednak ostrzegają –...

więcej

3

Znajdź badanie

albo

albo

Alfabetyczny indeks badań

a b c d e f g h i k
l m n o p r s t u v
w z ż
Eksperci

Zarówno w testach ciążowych, jak i badając beta HCG można rozpoznać ciążę w każdym dniu jej trwania. beta HCG wzrasta w pierwszym trymestrze ciąży dość szybko, w następnych tygodniach maleje i...

W zależności od zaawansowania zmian oraz stanu pacjenta można rozważyć w tej chorobie terapię ogólną, między innymi: sterydami, chlorochiną, sulfonami lub fototerapią. Leczenie zawsze dobierane jest...

Zdrowa społeczność

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody ZPR Media S.A.. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody ZPR Media S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.